Фулхэм тарихы

Алғашқы жылдарда команда бірнеше алаңды ауыстырды: Стар-Роуд бойындағы «Мад Понд», Лилли-Роуд, Ранела-Хаус, Барн-Элмс, Парсонс-Грин, Путнидегі «Халф Мун» және Уэст-Бромптондағы алаң. Крейвен Коттедж пен оның төңірегіндегі жерді клуб 1894 жылы сатып алды, бірақ ойын өткізу үшін екі жыл күтуге тура келді: тұңғыш кездесу 1896 жылы бүгінде жоқ Минерва клубына қарсы өтті. 1887 жылы Батыс Лондон әуесқойлар кубогын, 1893 жылы алғашқы талпыныста Батыс Лондон лигасын жеңіп алды.

Клуб 1898 жылы 12 желтоқсанда кәсіпқой мәртебе алды және сол жылы Оңтүстік лиганың екінші дивизионына қабылданды — Арсенал мен Миллуоллдан кейін кәсіпқойлыққа өткен Лондонның үшінші клубы болды. 1902–1903 жылдары бірінші дивизионға көтерілді, Оңтүстік лиганың екінші дивизионын 1901–1902 және 1902–1903 жылдары, бірінші дивизионын 1905–1906 және 1906–1907 жылдары жеңді, сонымен бірге Батыс лиганың бір бөлімінде чемпион атанды. 1896 жылы ақ жейде мен қара шалбар таңдалып, сол кезден бері қолданылып келеді; ең алғашқы толық ақ форма 1903 жылы тіркелген.

Оңтүстік лигадағы екінші жеңістен кейін Фулхэм Футбол лигасына қабылданды. Тұңғыш лига ойынында, 1907 жылдың қыркүйегінде, өз алаңында Халл Ситиден 0:1 есебімен жеңілді, бірақ бірер күннен кейін Дерби Каунтиді 1:0 ұтты. Сол маусымда клуб Англия кубогының жартылай финалына жетті, жолында Лутон Таунды қонақта 8:3 еспен ұтқан еді, алайда Ньюкасл Юнайтедтен 0:6 жеңіліп қалды — бұл әлі де Англия кубогы жартылай финалдарындағы ең ауыр жеңіліс болып тұр. 1909–1910 жылдары Лондон Челлендж кубогын жеңді. 1911 жылы Фулхэм сапында бір ойын өткізіп, гол соққан египеттік шабуылшы Хусейн Хегази Футбол лигасында ойнаған алғашқы британдық емес футболшылардың бірі болды.

Осы дәуірде клуб төрағасы кәсіпкер және саясатшы Генри Норрис болды. Ол Фулхэмді бүгінгі Стэмфорд Бридж тұрған жерге көшіру туралы кәсіпкер Гас Мирстің ұсынысын қабылдамағаннан кейін, Мирс ол алаңға өз командасын — Челсиді құруды шешті. 1910 жылдан Норрис Фулхэмдегі қызметін Арсенал төрағалығымен қоса атқарды. 1926 жылы Фулхэм өз стадионында хот-дог сата бастаған алғашқы британдық команда болды. 1927–1928 жылдары клуб Оңтүстік үшінші дивизионға түсіп кетті, бірақ 1931–1932 жылдары 42 ойында 24 жеңіске жетіп, 111 гол соғып (оның ішінде Торки Юнайтедті 10:2 ұтып), дивизион чемпионы атанды және екінші дивизионға көтерілді. 1935–1936 жылдары Англия кубогының жартылай финалына тағы шықты. 1938 жылғы 8 қазанда Крейвен Коттеджде Миллуоллға қарсы ойынға тарихындағы ең көп көрермен — 49 335 адам жиналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде лига аймақтық дивизиондарға бөлінді, Крейвен Коттедж әскери жастар резервінің жаттығуына пайдаланылды. Толық лига бағдарламасы 1946–1947 жылдары қалпына келді, ал 1948–1949 жылдары Фулхэм екінші дивизион чемпионы болды. 1948 жылы Джон Фокс Уотсон Реал Мадридке ауысып, шетелдегі ірі клубқа қол қойған алғашқы британдық футболшылардың біріне айналды.

Жоғары дивизионда клуб қиындықпен ойнады: 17-ші, 18-ші орындар, ал 1951–1952 жылдары 22 команда ішінде соңғы орынға тұрақтап, 42 ойында тек сегіз жеңіске жетті. 1951 жылғы 20 мамырда Фулхэм Монреальдегі Делоримье стадионында Селтикке қарсы көрсетілім ойынын 29 000 көрермен алдында өткізді — бұл клубтың Солтүстік Америкадағы тұңғыш ойындарының бірі. Клуб тарихындағы ең ықпалды тұлға Джонни Хейнс саналады. «Мистер Фулхэм» не «Маэстро» атанған ол 1950 жылы мектеп оқушысы кезінде келісімшартқа қол қойып, 1951–1952 маусымында Саутгемптонға қарсы дебют жасады, 18 жыл ойнап, 657 кездесу өткізді және көптеген клуб рекордын орнатты. Соңғы ойыны 1970 жылғы 17 қаңтарда болды; Британияда басқа командада ойнаған емес. Англия құрамасында 56 ойын өткізді, оның 22-сінде капитан болды. 1962 жылы Блэкпулда автокөлік апатына ұшырағаннан кейін бұрынғы қалпына қайта жете алмағанын айтқан, Англия құрамасына қайтпады және 1966 жылғы әлем чемпионатындағы жеңістен тыс қалды. 2005 жылы автоапаттан қайтыс болғаннан кейін Стивенэйдж-Роуд трибунасына оның аты берілді.

1957–1958 жылдары клуб Англия кубогының жартылай финалына шықты — бұл Хейнс мансабындағы ең жақсы кубок жорығы болды; қайта ойында Мюнхен әуе апатынан кейінгі Манчестер Юнайтед құрамынан жеңілді. Келесі маусымда Шеффилд Уэнсдейден кейін екінші орын алып, бірінші дивизионға көтерілді. 1958 жылы клубқа Грэм Леггат келіп, 277 ойында 134 гол соқты және клубтың барлық уақыттағы бестік голшысына айналды. 1959–1960 жылдары бірінші дивизионда оныншы орын алды — бұл 2003–2004 жылдардағы тоғызыншы орынға дейін клубтың ең жоғары көрсеткіші болды. 1962 жылы Англия кубогының жартылай финалына тағы жетті. Лигада қиналса да, Крейвен Коттеджге тұрақты түрде 30 мыңнан асатын көрермен жиналды. Клуб жыл сайын түсіп қалудан аман шығатын команда атағын алды: 1966 жылғы 26 ақпанда 29 ойыннан кейін тек 15 ұпаймен соңғы орында тұрған Фулхэм қалған 13 кездесуде тоғыз жеңіс, екі тең ойын жасап қалды. Дегенмен 1967–1968 жылдары клуб екінші дивизионға, келесі маусымда 42 ойында жеті жеңіспен үшінші дивизионға түсті.

Үшінші дивизиондағы үзіліс екі маусымға ғана созылды: 1970–1971 жылдары клуб екінші орынмен көтерілді. 1972–1973 жылдары Англия-Италия кубогына қатысып, төрт ойынның бәрін тең есеппен аяқтады. 1970-жылдардың ортасында Алек Стоктың басшылығымен клуб Алан Маллери мен Бобби Мур сияқты танымал футболшыларды тартты. 1975 жылы Фулхэм бес талпыныстан кейін бірінші рет жартылай финалда жеңіп, тарихында жалғыз Англия кубогы финалына шықты, бірақ Уэмблиде Уэст Хэм Юнайтедтен 0:2 жеңілді. Осының арқасында Англия-Шотландия кубогына қатысып, финалда Миддлсброға есе жіберді. 1976–1977 маусымында клуб сапында Джордж Бест 47 ойын өткізді, ал 1960-жылдары Фулхэмде өскен Родни Марш сол маусымда 16 ойын ғана ойнап, командаға қайта қосылды.

1979–1980 жылдары 42 ойында 11 жеңіске жетіп, клуб тағы түсіп кетті; 1980 жылдың қазанында Бобби Кэмпбелл орнын Малколм Макдональд басты. 1980–1984 жылдары құрамда Рэй Хотон, Тони Гейл, Пол Паркер, Джерри Пейтон, Рэй Льюингтон болды, команда 1981–1982 жылдары екінші дивизионға көтерілді, бірақ бұл жеңісті көтерілуге бірнеше апта қалғанда бұрынғы қорғаушы Дейв Клементтің өзіне қол жұмсауы көлеңкеледі. 1978 жылы клубқа қосылған Гордон «Айвор» Дэвис екі кезеңде барлық турнирлерде 178 гол соғып, клубтың барлық уақыттағы ең мықты голшысы болды — рекорд әлі сақталып тұр. 1982–1983 маусымының соңғы күні Дерби Каунтиге қонақта 0:1 жеңіліп, клуб бірінші дивизионға көтерілуден қағылды; ол ойын 88-минутта көрермендердің алаңға кіріп кетуіне байланысты тоқтатылып, қайта ойналмады да, аяқталмады да. Қарызға бату салдарынан үміт күттірген құрам таратылды, ал 1986 жылы клуб үшінші дивизионға түсті. 1987 жылы Куинз Парк Рейнджерспен біріктіру әрекеті клубты жабылу шегіне жеткізді; тек бұрынғы ойыншы Джимми Хиллдің араласуымен Fulham FC (1987) Ltd жаңа компаниясы құрылып, клуб сақталды. 1987 жылы Футбол лигасы трофейіндегі Олдершотқа қарсы ойында жеңімпазды анықтау үшін 28 пенальти қажет болды — ол кезде бұл рекорд саналды; кейін 2024 жылы клуб Престон Норт Эндке қарсы Англия лигасы кубогы ойынында 31 пенальтимен өз рекордын жаңартты. 1992 жылы Премьер-лига құрылып, 22 клуб Футбол лигасынан шыққан соң Фулхэм екінші дивизионға қайта оралды, бірақ 1993–1994 маусымынан кейін жаңа үшінші дивизионға түсті.

1980 жылы Фулхэм қосымша қаржы көзі ретінде рагби-лига клубын құрды — қазіргі Лондон Бронкос. Ол клуб Фулхэммен байланысты кезде жыл сайын шығынға ұшырады және 1984 жылы бас клубтан бөлінгенге дейін Крейвен Коттеджде ойнады.

Клуб тарихындағы ең ауыр кезең 1990-жылдардың ортасына тиесілі: 1995–1996 жылдары 24 команда ішінде 17-ші орын алып, лигадағы ең төмен көрсеткішін тіркеді. 1996 жылдың ақпанында Микки Адамс ойыншы-бапкер болып тағайындалып, команданы түсіп қалу қауіпінен алып шықты, келесі маусымда екінші орынға шығарды; бірінші орыннан тек «соғылған гол» көрсеткіші бойынша Уиган Атлетикке жол берді, себебі лига гол айырмасы жүйесінен бас тартқан еді.

1997 жылдың жазында египеттік кәсіпкер Мохамед Аль-Файед клубты 6,75 млн фунтқа сатып алды және бес жыл ішінде Премьер-лигаға шығуға уәде берді. Ол Рэй Уилкинсті бас бапкер, Кевин Киганды операциялық директор етіп «арман командасын» құрды; 1998 жылдың мамырында құрам таңдауға байланысты дау кейін Уилкинс кетіп, толық басшылық Киганға өтті. Киган басшылығымен команда мүмкін 138 ұпайдың 101-ін жинап көтерілді, ең көп гол соққан ойыншы Пол Пескисолидо болды, капитан ретінде Крис Коулман ойнады. 1999 жылы Киган Англия құрамасын басқаруға кетті, орнына Пол Брейсуэлл келді, ал 2000 жылдың наурызында ол қызметтен кетіп, командаға француз Жан Тигана тағайындалды. Луи Сахаға ұқсас жас жұлдыздарды тартқан Тигана 2000–2001 жылдары клубты бес маусымдағы үшінші көтерілуіне жеткізді — 1968 жылдан бері алғаш жоғары дивизионға шықты. Сол маусымда команда тағы 101 ұпай жинады; Фулхэм — бір маусымда 100 ұпай межесінен екі рет асқан жалғыз команда. Барлық төрт лигада да клуб үшін ойнаған жалғыз футболшы Шон Дэвис болды.

2001–2002 жылдары Фулхэм Премьер-лигада 13-ші орын алды. Клуб XXI ғасырда жоғары дивизион ойындарын тұрып көруге арналған секторлары бар стадионда өткізген жалғыз команда болды, бірақ талаптарға сай Крейвен Коттедж толықтай орындықты стадионға айналдырылып, 2002–2003 және 2003–2004 маусымдарында команда Куинз Парк Рейнджерстің Лофтус Роуд алаңында ойнады. Аль-Файед стадион орнында құрылыс жүргізу құқығын жылжымайтын мүлік компаниясына сатқаны белгілі болғанда, клубтың Крейвен Коттеджге қайтпауы мүмкін деген қауіп туған. Жанкүйерлер Back to the Cottage атты комитет құрып, клубтың дәстүрлі алаңына қайтуына үлес қосты.

2002 жылы клуб еуропалық турнирге тұңғыш рет қатысып, УЕФА Интертото кубогының финалында Болоньяны екі ойын қосындысында 5:3 ұтты және титулды Малага мен Штутгартпен бөлісті. Интертото кубогы жеңімпазы ретінде 2002–2003 жылдардағы УЕФА кубогына жолдама алды, бірақ үшінші раундта Герта БШК-дан жалпы есеппен 1:2 жеңілді. 2002–2003 маусымы соңына бес ойын қалғанда Тигана қызметінен алынып, Крис Коулман уақытша басшы болды, команда 15 ұпайдың 10-ын жинап, түсіп қалудан аман қалды. Коулман 2003 жылдың жазында тұрақты бапкер болып тағайындалып, тұңғыш маусымында клубты тоғызыншы орынға шығарды — бұл клуб рекорды болды; сол кезде қаржылық қысымға байланысты Луи Саха сол кездегі клуб рекорды 13 млн фунтқа Манчестер Юнайтедке сатылды. 2004 жылы клуб бұрынғы бапкер Тиганаға қарсы сотта жеңіліп қалды: Аль-Файед оны трансферлерге шамадан тыс ақша жұмсап, жасырын келіссөздер жүргізді деп негізсіз айыптаған еді. 2005–2006 жылдары команда 12-ші орын алды, маусымның басты жетістігі — әрекеттегі чемпион Челсиді 1:0 ұту болды. 2007 жылғы 10 сәуірде Коулманмен келісімшарт бұзылып, орнына Лоури Санчес келді, ол маусымның соңғы ойындарының бірінде Ливерпульді 1:0 ұтып, жоғары дивизионда қалуды қамтамасыз етті.

2007 жылдың 21 желтоқсанында Санчес жұмыстан шеттетілді, ал 28 желтоқсанда клубты Рой Ходжсон басқара бастады. Дебюттік кезең ауыр болды, бірақ маусымның шешуші сәті Манчестер Ситиге қарсы ойын болды: үзіліске 0:2 есебімен шыққан команда ауысымға енген Диоманси Камараның екі голының арқасында 3:2 жеңіске жетті. Соңғы турда Портсмутқа қарсы 76-минутта Джимми Булларды беріліп, Дэнни Мерфи соққан гол клубтың жоғары дивизионда қалуын қамтамасыз етті. 2008–2009 жылдары Фулхэм жетінші орын алып, лигадағы ең жоғары көрсеткішін тіркеді және тұңғыш УЕФА Еуропа лигасына жолдама алды.

2009–2010 маусымы клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің біріне айналды. Премьер-лигада 12-ші орын алған команда Еуропа лигасының тұңғыш маусымында финалға шығып, Гамбургтегі Фолькспаркштадионда Атлетико Мадридке негізгі уақытта 1:1 тең ойыннан кейін қосымша уақытта 1:2 жеңілді. Жол бойында Гамбургер СФ, Ювентус, титул иесі Шахтёр Донецк және Базель жеңілді; 1/8 финалдың үй ойыны клуб тарихындағы ең үлкен нәтиже саналады: Туриндегі 1:3 жеңілістен және Крейвен Коттеджде тез ұпай жіберуден кейін Фулхэм Ювентусқа төрт жауапсыз гол соқты. Осы жорық үшін Ходжсон LMA үздік бапкері атанды — дауыс беруде жүлде тарихындағы ең үлкен айырмамен. Маусым соңында ол Ливерпульге кетті.

2010 жылғы 29 шілдеде бас бапкер Марк Хьюз тағайындалды; команда сегізінші орынды иеленіп, фэйр-плей арқылы Еуропа лигасына жолдама алды, бірақ Хьюз 2011 жылдың 2 маусымында клубта 11 айдан аз жұмыс істеп кетті. Оның орнына келген Мартин Йол кезінде клуб Еуропа лигасының топтық кезеңіне жетті, алайда соңғы турдың соңғы секундтарында Оденсе есепті теңестіріп, Фулхэм үшінші орында қалды. 2012–2013 жылдары команда 12-ші орынды иеленді.

2013 жылдың шілдесінде клубты Шахид Хан Мохамед Аль-Файедтен 150–200 млн фунт аралығында деп хабарланған сомаға сатып алып, төраға болды. Аль-Файед иелік еткен кезінде клубқа 187 млн фунт пайызсыз қарыз берген, 2013 жылдың қаңтарына қарай ол қарыздарды үлеске айналдырып, клубты іс жүзінде қарызсыз қалдырған. 2013–2014 маусымының сәтсіз басталуынан кейін Йол желтоқсанда қызметінен кетті, Рене Мейленстен, одан соң Феликс Магат басшылыққа келді, бірақ 3 мамырда Стоуктан қонақта 1:4 жеңілген соң команда Чемпионшипке түсті.

Магат сол жазда Чемпионшиптің трансфер рекордын бұзып құрам жасақтады, алайда жеті ойында бір ұпай жинаған соң 2014 жылдың қыркүйегінде жұмыстан кетті; клуб маусымды 17-ші орында аяқтады. 2015 жылдың қарашасында Кит Саймонс шеттетіліп, 27 желтоқсанда сербиялық Славиша Йоканович тағайындалды, команда 2015–2016 жылдары 20-шы орында қалды. 2016–2017 жылдары клуб алтыншы орынға шығып, плей-офф жартылай финалында Редингке жалпы есеппен 1:2 жеңілді. Келесі маусымда лигада 23 ойында жеңіліссіз серия — клуб рекорды — тіркеліп, команда үшінші орын алды, ал 2018 жылғы 26 мамырда Чемпионшип плей-офф финалында Астон Виллаға қарсы жеңіске жетіп, Премьер-лигаға оралды. Сол маусымда клубқа алғашында жалға келген Александр Митрович кейін 100-ден астам гол соғып, клуб тарихында мұндай межеге жеткен сегізінші футболшы болды.

2018 жылдың қарашасында Йоканович қызметінен кетіп, орнына Клаудио Раньери келді, бірақ нәтиже жақсармаған соң ол 2019 жылдың ақпанында клубтан кетті. Уақытша басшы болған Скотт Паркер командасын 3 сәуірде түсіп қалудан құтқара алмады, алайда 10 мамырда тұрақты бапкер болып тағайындалды. Коронавирус пандемиясы бөлген маусымда Паркер клубты 2020 жылғы 4 тамызда плей-офф финалында Брентфордты 2:1 ұтып, Премьер-лигаға қайта шығарды, дегенмен 2021 жылғы 10 мамырда Бёрнлиден 0:2 жеңілген соң команда бір маусымнан кейін тағы түсті. Паркер өзара келісіммен кеткен соң, басшылыққа Марко Силва келді, ол 2021–2022 жылдары төрт тур қалғанда көтерілуді қамтамасыз етіп, Чемпионшип чемпионы атанды. 2017–2018 жылдан 2021–2022 жылға дейін клуб бес маусым қатарынан дивизион ауыстырды, ал 2022 жылдан бері Премьер-лигада ойнайды.

2022–2023 маусымының бірінші жартысында команда алтыншы орында тұрып, Челсиді 16 жылға жуық үзілістен кейін 2:1 ұтты және 1966 жылдың сәуірінен бергі алғаш рет жоғары дивизионда төрт жеңісті серия тіркеді. Келесі маусымда клуб тарихында тұңғыш рет Англия лигасы кубогының жартылай финалына жетті, 2024–2025 жылдары Премьер-лигадағы ұпай бойынша жаңа клуб рекордын орнатты. 2025–2026 жылдары Фулхэм 11-ші орынды иеленді, маусым соңында бес жыл басшылық еткен Марко Силва Бенфикаға кетті. Оның орнына Реал Мадридтің бұрынғы бапкері Альваро Арбелоа үш жылдық келісімшартқа қол қойды.

Клуб 1896 жылдан бері Крейвен Коттеджде ойнайды; стадион сыйымдылығы 28 107 орын. Форма — ақ жейде және қара шалбар, бұйымдардағы шұлық түсі жылдар өтуімен қара, ақ немесе екеуінің тіркесімінде болды, қазір негізінен ақ. Клуб лақап аты — Коттеджерлер. 2002–2003 жылдары Betfair демеушілігі ағылшын футболындағы тұңғыш букмекерлік демеушілік болды. Клубтың тұмары — Билли деген борсық, ол 1879 жылғы құрылу жылын білдіретін 79-нөмірлі жейде киеді; бұған дейінгі тұмар Сэр Крейвен оф Коттедж рыцарь болған, ал қолдау тобы Cravenettes деп аталды.

Жанкүйерлер басты қарсыласы ретінде Челсиді санайды — Стэмфорд Бридж Фулхэм аумағында, Крейвен Коттеджден 1,8 мильде орналасқан. Екінші қарсылас — Куинз Парк Рейнджерс: 2011–2012 маусымында Фулхэм оны Крейвен Коттеджде 6:0, Лофтус Роудта 1:0 ұтты. Үшінші қарсылас — Брентфорд, оны клуб 2020 жылғы 4 тамызда плей-офф финалында 2:1 жеңді. Кристал Пэлас және басқа лондондық клубтармен де қарсылық бар. Лондоннан тыс кейбір жанкүйерлер Джиллингемді қарсылас санайды: екі клуб төменгі лигаларда бірнеше шиеленісті ойын өткізген, оның бірінде Фулхэм жанкүйері қаза болған. Дәстүрлі түрде клубты Фулхэм және Хаммерсмит аудандарында, сондай-ақ Путни, Ричмонд, Саттон, Уорчестер Парк сияқты Оңтүстік-Батыс Лондон аумақтарында қолдайды.

Клуб еуропалық турнирлерге төрт рет жолдама алды және Еуропалық клубтар ассоциациясының мүшесі. Еуропалық кубоктарда өз алаңында 23 ойынның бірінде де жеңілмеген: 17 жеңіс және алты тең ойын. Клуб тарихындағы басты жетістіктер — 1948–1949, 2000–2001 және 2021–2022 жылдардағы екінші дивизион чемпиондығы, 2018 және 2020 жылдардағы плей-офф жеңістері, 1931–1932 және 1998–1999 жылдардағы үшінші дәрежелі дивизион чемпиондығы, 1974–1975 жылдары Англия кубогының финалы, 2009–2010 жылдары УЕФА Еуропа лигасының финалы және 2002 жылғы УЕФА Интертото кубогы. Клубта 122 жыл ішінде 38 бапкер жұмыс істеді; ең ұзақ кезең Фил Келсоға тиесілі — 1909 жылдан 1924 жылға дейін 15 жыл, ал екі мәрте басқарған жалғыз маман — Фрэнк Осборн (1948–1949 және 1953–1956). 1968 жылы Бобби Робсон кеткеннен кейін бірнеше ойында команданы Джонни Хейнс басқарды; оған тұрақты жұмыс ұсынылғанымен, ол бапкер болуға ниет білдірмеді.