Дженоа тарихы

Клуб алғашында Genoa Cricket & Athletic Club деген атпен ағылшындардың шетелдегі спорт ұйымы ретінде құрылды, сондықтан алғашқы жылдары негізінен жеңіл атлетика мен крикетпен айналысты, ал футбол екінші кезекте болды. Крикет бөлімінің түсіне сай алғашқы ойын киімі ақ көйлек, қара шалбар мен шұлықтан тұрды, ал италиялықтарды мүшелікке қабылдамады. Команда қаланың солтүстік-батысындағы Кампассо ауданында, Пьяцца д'Армиде жаттықты. 1897 жылғы 10 сәуірде Джеймс Ричардсон Спенслидің арқасында 1893 жылдан бері жұмыс істеп келген футбол бөлімі басты бағытқа айналды, италиялықтарға да жол ашылды, команда Понте Каррега алаңына көшті. Үйдегі алғашқы жолдастық кездесуде Интернационале Торино мен Торинезенің құрама командасынан 0:1 ұтылған клуб көп ұзамай қонақта Алессандрияны 2:0 жеңіп, тұңғыш жеңісін тіркеді.

Италия футбол федерациясы мен ұлттық чемпионат құрылған соң Дженоа 1898 жылғы тұңғыш чемпионатқа Туриндегі Умберто I велодромында қатысты. 8 мамырда ресми мәртебедегі алғашқы ойнында Джиннастика Туринді 2:1 жеңіп, сол күні финалда Интернационале Торинодан қосымша уақытта 3:1 басым түсіп, тұңғыш чемпион атанды. Келесі маусымда клуб атауынан Athletic сөзі алынып, Genoa Cricket & Football Club болып өзгерді, ойын киімі де ақ-көк тік жолаққа ауысты. 1899 жылғы 16 сәуірде өткен бір күндік турнирде Интернационале Торино қайтадан 3:1 жеңіліп, Дженоа екінші атағын алды. 1900 жылғы үшінші чемпиондыққа барар жолда жерлес Сампьердаренезе 7:0 есебімен ұтылды — бұл айырма 1910 жылға дейін ешбір команда қайталай алмаған рекорд болды, ал финалда Торинезе 3:1 жеңілді.

1901 жылы клуб атақты қызыл-көк жартылай бөлінген көйлекке көшіп, rossoblù лақабына ие болды; кейін осы түстерді Италияның көптеген клубтары — Кальяри, Болонья, Кротоне, Козенца және басқалары — қабылдады. Милан Крикет энд Футбол Клубтан кейін екінші орынмен аяқталған маусымнан соң 1902 жылы Дженоа төртінші атағын алды, ал 1903 және 1904 жылдары ұлттық финалда Ювентусты қатарынан екі рет ұтты. 1903 жылғы 27 сәуірде клуб халықаралық кездесу өткізген тұңғыш италиялық команда болды: Францияда Ницца құрамасын 3:0 жеңді. 1904 жылы Дженоаның резервтік құрамы тарихтағы алғашқы II Categoria чемпионатын жеңіп алды. 1905 жылдан бастап клуб чемпионаттағы үстемдігінен айырылды, алға Ювентус, Милан және Про Верчелли шықты.

Құлдыраудың бір себебі — 1908 жылы федерацияның шетелдік ойыншыларға тыйым салуы болды. Құрылғаннан бері құрамында ағылшындар көп болған Дженоа бұл шешімге Милан, Торино және Фиренце сияқты клубтармен бірге наразылық білдіріп, сол жылы ресми жарыстардан бас тартты. Келесі маусымда тыйым алынып, команда Луиджи Феррарис және базельдік Даниэль Хуг сияқты ойыншылармен қайта құрылды. Сол тұста қаланың Марасси ауданында 25 мың көрерменге арналған, сол кездегі британдық аренамен терезесі тең жаңа стадион салынып, 1911 жылғы 22 қаңтарда ресми түрде ашылды. Қазіргі Луиджи Феррарис стадионы 33 205 көрерменге арналған және Дженоа оны 1911 жылдан бері жерлес бәсекелесі Сампдориямен бөліседі.

Италия ұлттық құрамасы құрылған кезде клуб оған біршама уақыт капитан болған Ренцо Де Веккиді, Эдоардо Мариани мен Энрико Сардиді берді. Клубты қайта көтеру үшін бас бапкерлікке ағылшын Уильям Гарбатт шақырылды — ол Италиядағы тұңғыш кәсіби бапкер болды, темекі түтігін аузынан тастамайтын харизмасымен есте қалды. Ойыншылар оны Mister деп атады, содан бері италиялықтар бапкерлерді осылай атайтын болды. 1914/15 маусымда Дженоа Солтүстік Италияның үздік клубы ретінде солтүстік аймақтың қорытынды кезеңін жеңді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты ұлттық финал өтпеді: оңтүстік аймақта жеңімпаз анықталмады. Атақ клубқа соғыс біткен соң, 1919 жылы берілді — бұл он бір маусымдағы алғашқы чемпиондығы еді. Соғыс клубқа ауыр соққы болды: Луиджи Феррарис, Адольфо Гнекко, Карло Марасси, Альберто Суссоне мен Клаудио Казанова әскери борышын өтеу кезінде қаза тапты, ал футбол бөлімінің негізін қалаған Джеймс Ричардсон Спенсли Германияда өлтірілді.

1920 жылдардың басында Гарбатт басқарған Дженоа 1922/23 маусымда финалда Лационы екі матчтың қорытындысымен 6:1 жеңіп, чемпион атанды. Келесі маусымда солтүстік аймақтың финалында Болоньямен кездескенде жауап кездесуі тәртіпсіздіктен тоқтатылып, федерация Дженоаға 2:0 есебімен техникалық жеңіс берді; бұл оқиғалар тарихқа «скудетто делле пистоле» деген атпен енді, британдық The Guardian газеті оны футбол командасы көрген ең үлкен әділетсіздік деп сипаттады. Сол маусымның ұлттық финалында Савойя екі матч қорытындысымен 4:1 жеңіліп, Дженоа өзінің тоғызыншы әрі осы күнге дейінгі соңғы чемпиондығына қол жеткізді. Бұл екі чемпиондықтағы құрамда Джованни Де Пра, Оттавио Барбьери, Луиджи Бурландо және Ренцо Де Векки ойнады. 1923/24 маусымнан кейін италиялық клубтар кеудесіне тағатын скудетто белгісі енгізілді. 1920 жылдардағы ең жоғары көрсеткіші — 1927/28 маусымдағы екінші орын, онда шабуылшы Феличе Левратто 27 ойында 20 гол соқты.

1928 жылы атауының британдық сипатына байланысты фашистік үкімет клубты Genova 1893 Circolo del Calcio деп өзгертуге мәжбүрледі. Еуропалық жарыстың сол кездегі нұсқасы — Митропа кубогында команда ширек финалда Вена Рапидінен ірі есеппен ұтылып қоштасты, ал 1929/30 маусымда Амброзианадан кейінгі екінші орынды иеленді — бұл клубтың жоғары дивизиондағы соңғы күміс жүлдесі. 1930 жылдардың басында нәтижелер тұрақсызданып, 1933/34 маусымда Дженоа тарихында тұңғыш рет Серия В-ға түсті, бірақ Витторио Фароппаның басшылығымен тобында Новарадан озып, бірден оралды. 1936 жылы клубты Хуан Кулиоло басқарды, 1936/37 маусымда команда алтыншы орын алып, финалда Романы Марио Тортидің голымен 1:0 жеңіп, Италия кубогын иеленді. Келесі маусымда үшінші орынды иеленген клубтан 1938 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Италия құрамасында Серджо Бертони, Марио Джента және Марио Перадзоло өнер көрсетті. 1945 жылы клуб бұрынғы Genoa Cricket and Foot-Ball Club атауына қайта оралды, ал 1946 жылы Андреа Дория мен Сампьердаренезенің бірігуінен туған Сампдория Дженоаның жаңа бәсекелесіне айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клубтың Серия А-дағы нәтижелері айтарлықтай нашарлады. 1948/49 маусымда Дженоа Интерді 4:1, атақты Grande Torino құрамын 3:0, Падованы 7:1 жеңді, бірақ 1950 жылы кестенің соңғы сатысында қалып, Серия В-ға түсті де, екі маусымнан соң Леньянодан озып, екінші дивизион чемпионы атанып оралды. 1959/60 маусымда тағы түсіп, 1961/62 маусымда көтерілген командаға 1960 жылдардың бірінші жартысы кубок жеңістерін сыйлады: 1962 жылы Альпі кубогында үйдегі финалда француздық Гренобльді Ницканың голымен 1:0, 1964 жылы Берндегі Ванкдорф стадионындағы финалда Катанияны Джамбаоло Пьячеридің екі голымен 2:0 жеңді. Алайда келесі жылы клуб қайтадан Серия В-ға түсті, бапкерлер жыл сайын ауысып, тұрақтылық жоғалды, ал 1970 жылы Дженоа тарихында алғаш рет Серия С-ге құлап, қаржылық қиындыққа тап болды және бірнеше рет иесін ауыстырды.

1970 жылдары команда көбіне екінші дивизионда ойнады. Артуро Сильвестри басшылығымен 1973/74 маусымға Серия А-ға оралғанмен, бірден төмендеді; бірнеше жылдан соңғы қайтарылуында құрамда Роберто Росато, Бруно Конти және жас Роберто Пруццо болды. 1977/78 маусымда клуб жоғары дивизионда екі жыл тұрақтап барып түсті: алдындағы Фиорентина бір ғана соғылған гол айырмасымен аман қалды, екі команда соңғы турда 0:0 ойнаған еді. Луиджи Симонидің қолбасшылығымен 1980/81 маусымда Дженоа Милannан кейінгі екінші орынмен Серия А-ға оралды. 1982 жылғы драмалық соңғы турда Наполиден 1:2 ұтылып тұрған команда 85-минутта Марио Фачченданың голымен қажетті ұпайын алып, дивизионда қалды — осы матчтан кейін екі клуб жанкүйерлерінің достығы басталды. 1983/84 маусымда соңғы турда чемпион Ювентусты жеңгеніне қарамастан, Лациомен ұпайы тең түсіп, жеке кездесулердегі нәтижесіне байланысты Дженоа қайта төмендеді.

1985 жылы клубты кәсіпкер Альдо Спинелли сатып алды. 1988/89 маусымда Бариден озып, Серия В чемпионы атанған команда Освальдо Баньоли басшылығымен, Карлос Агилера мен Томаш Скухравы сияқты ойыншылардың ойынымен 1990/91 маусымда төртінші орынды иеленді әрі маусым бойы үйде жеңіліс көрмей, Ювентус, Интер, Милан, Рома, Лацио, Фиорентина, Наполи және чемпион атанған Сампдорияны ұтты. Осылайша клуб 1991/92 маусымда УЕФА кубогына жолдама алып, жартылай финалға дейін жетті де, сол маусымның жеңімпазы Аяксқа ұтылды; ширек финалда Ливерпульді екі матчта да жеңіп, Энфилдте жеңіске жеткен тұңғыш италиялық команда атанды. Бұл кезеңде Джанлука Синьорини, Стефано Эранио, Роберто Онорати мен Джон ван'т Схип ойнады. Баньоли кеткен соң клуб «қараңғы кезеңге» енді: Спинелли жетекші ойыншыларын, оның ішінде Агилераны да сатып, орнына жапондық Yomiuri Verdy командасынан Кадзуёси Миураны алды.

1994/95 маусымда Дженоа Падовамен ұпайы тең түсіп, Флоренцияда өткен өтпелі матчта негізгі уақыт 1:1 аяқталғаннан кейін айып добын соғудан 4:5 ұтылып, дивизионнан түсті. Серия В-да жүріп клуб 1996 жылы Англия-Италия кубогының соңғы иесі атанды: финалда Порт Вейлді 5:2 жеңген матчта Дженнаро Руотоло хет-трик жасады. Спинелли 1997 жылы клубты сатты, ал 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басы клуб тарихындағы ең ауыр кезең болды: бапкерлер жиі ауысты, қаржы жағдайы нашар еді, 1999/2000 маусымдағы алтыншы орыннан басқа елеулі нәтиже болмады. 1997 жылдан 2003 жылға дейін клубтың үш иесі мен төрт президенті ауысты, сосын ол Комо клубын басқарған ирпиниялық ойыншық өндірісінің кәсіпкері Энрико Предзиозиге өтті.

Предзиози 2003 жылы келді. Команда 2004/05 маусымда Серия В-ны жеңіп алды, бірақ соңғы турдағы Венециямен ойында (3:2) матч нәтижесі келісілген деген айып тағылып, 2005 жылғы 27 шілдеде федерацияның тәртіптік комиссиясы клубты кестенің соңына қойып, үш ұпай алып тастаумен Серия С1-ге түсірді. 2005/06 маусымда өткен маусымнан алты ұпай айыппұлмен бастаған Дженоа екінші орын алып, өтпелі кезеңде Монцаны жалпы есеппен 2:1 ұтып, Серия В-ға оралды. Жаңа бапкер Джан Пьеро Гасперинимен 2006/07 маусымда клуб Серия А-ға көтерілді — соңғы турда Наполимен 0:0 ойналған матч екі командаға да жолдама сыйлады. 12 жылдан кейінгі алғашқы элиталық маусымда Дженоа оныншы орынды иеленді, ал 2008/09 маусымда Ювентус, Рома және Миланнан озып, бесінші орынға шықты, Сампдориямен екі дербиде де жеңіске жетті, Диего Милито чемпионаттың үздік бомбардирлерінің қатарына кірді. Кейін Милито мен Тьяго Мотта Интерге кетті, клубқа Эрнан Креспо келді, бірақ команда еуропалық жарыс пен Италия кубогында ерте тоқтап, 2010 жылы тоғызыншы орынмен шектелді.

Гасперини 2010/11 маусымда жұмыстан босатылып, орнына Давиде Балларини келді. 2011/12 және 2012/13 маусымдарды клуб 17-орынмен аяқтады. 2014/15 маусымда алтыншы орын алып, Еуропа лигасының іріктеуіне жолдама алғанмен, құжаттарды кеш тапсырғаны және Луиджи Феррарис стадионының УЕФА талаптарына сай келмегені үшін лицензия берілмеді — жолдама жетінші орындағы Сампдорияға өтті. 2018/19 маусымда Дженоа Эмполимен 38 ұпайдан теңелгенімен, жеке кездесулердегі артықшылығы арқасында дивизионда қалды. 2021/22 маусымда 19-орын алып, жоғары дивизиондағы он бес жылдан кейін Серия В-ға түсті, бірақ 2022/23 маусымда екінші орынмен бірден оралды. 2021 жылғы 23 қыркүйекте клубты америкалық 777 Partners инвестициялық компаниясы сатып алды — мәміле құны 175 миллион доллар деп аталды. Клубтың қазіргі президенті әрі иесі — Дан Шуку, ал 2025 жылдан бері бас бапкер қызметін Патрик Виераны алмастырған, әлем чемпионы атанған Даниэле Де Росси атқарады.

Клуб эмблемасы Генуя қаласының елтаңбасынан алынған: елтаңбада Әулие Георгий крестінің екі жағында алтын түсті екі грифон бейнеленген, ал Дженоа оған өзінің қызыл-көк түстерін қосқан. Клубта үш нөмір айналымнан шығарылған: 6 — 1988–1995 жылдары ойнаған қорғаушы Джанлука Синьоринидікі, 7 — жарты жарым маусым өнер көрсеткен Марко Россидікі, 12 — Gradinata Nord трибунасының жанкүйерлеріне, «он екінші ойыншыға» арналған. Клуб жанкүйерлерінің негізгі бөлігі Лигурияда шоғырланған, сондай-ақ Пьемонт пен Аоста аңғарында көп; генуялық теңізшілер дәстүрі мен шетелдегі диаспоралар арқасында Буэнос-Айрес, Амстердам, Токио, Торонто, Нью-Йорк, Сан-Франциско, Барселона мен Исландияда жанкүйер клубтары құрылған.

Ең басты бәсекелестік — стадионды бірге пайдаланатын Сампдориямен қалаішілік қарсыластық. Екі команда Генуя шамшырағына сілтеме жасайтын «Дерби делла Лантерна» атты дербиде кездеседі, ол алғаш рет 1946 жылы өткізілді. Жанкүйерлер Милан клубын жек көреді: 1995 жылғы қаңтарда қарсыласып қалған топтардың қақтығысында генуялық Винченцо Спаньоло пышақтан қаза тапты. Керісінше, Наполи жанкүйерлерімен достық 1982 жылғы соңғы турдан басталып, ұзақ сақталып келеді: 2006/07 маусымның соңғы турында екі команда да көтерілуді қамтамасыз еткен 0:0-ден кейін Дженоа ультрастары «Benvenuto fratello napoletano» («Қош келдің, неаполь бауырым») деген жазу көтеріп, жанкүйерлер бірге той жасады. Роберто Пруццоның 1979 жылы ауысуы арқылы қалыптасқан Рома жанкүйерлерімен жылы қарым-қатынас соңғы жылдары суыды, ал 1963/64 маусымның соңында Джиджи Меронидің ауысуынан және оның 1967 жылғы 15 қазанда мезгілсіз қаза табуынан туған Ториномен достық 2008/09 маусымдағы Торино — Дженоа матчынан кейін үзілді.

Улттық жүлделерден бөлек Дженоа Серия В-ны алты рет (1934/35, 1952/53, 1961/62, 1972/73, 1975/76, 1988/89), Серия С-ні бір рет (1970/71) жеңді, Альпі кубогын екі мәрте (1962, 1964) және Англия-Италия кубогын (1996) иеленді, Италия кубогында 1939/40 маусымда екінші орын алды. Жастар деңгейінде клуб 2009/10 маусымда Primavera ұлттық чемпионатын, 2008/09 маусымда Primavera Италия кубогын, 2009 және 2010 жылдары Суперкубокты, 1965 және 2007 жылдары Виареджо турнирін жеңді. 2011 жылы президент Хавьер Туделаның ұсынысымен Дженоа ЮНЕСКО үлгісіндегі «Мәдени астаналардың халықаралық бюросы» тізіміне енгізілді, ал 2013 жылы Шеффилд пен Уэльва Рекреативосы сияқты әлемдегі ең көне клубтарды біріктіретін «Пионерлер клубына» қабылданды. 2007 жылы жанкүйерлер тобы клубтың крикет бөлімін қайта құрды — ол Genoa Cricket Club 1893 деген атпен Италия крикет лигасының Серия А-сында ойнайды.