Гибралтар тарихы

Гибралтар құрамасының тарихы 1923 жылдың сәуіріне барып тіреледі: сол кезде команда Испанияға барып, «Севилья» клубымен жолдастық кездесу өткізді. Екі ойын ұйымдастырылды, екеуінде де гибралтарлықтар 0:2 және 0:5 есебімен жеңіліп қалды. 1949 жылы құрама «Реал Мадридпен» тең түсті.

УЕФА-ға кірер алдында Гибралтар ең жиі Island Games (Аралдар ойындары) турнирлеріне қатысты, өзі арал болмаса да. Алғашқы бейресми кездесу 1993 жылы Уайт аралында өткен ойындарда Джерсиге қарсы өтті және 1:2 жеңіліспен аяқталды; сол турнирде команда барлық ойынын ұтылып, соңғы орында қалды. 1995 жылғы өз үйінде өткен ойындарда Гибралтар Мэн аралын ұтып, алғашқы ресми жеңісін жазды, Англси үстінен де жеңіске жетті, жартылай финалда Джерсиді 1:0 еңсерді, бірақ финалда Уайт аралына дәл сол есеппен жеңілді. 1997 жылы тоғыз команданың ішінде 6-шы, 1999 жылы 11-ші, 2001 жылы 5-ші орынға ие болды. 2003 жылы Гибралтар тарихындағы ең ірі жеңісін тіркеді – Саркті 19:0 жеңді (бұл олардың ең ірі бейресми жеңісі; ең ірі бейресми жеңілісі – Гренландиядан 0:5). 2007 жылы Аралдар ойындарының жеңімпазы атанды, 1995 жылы күміс жүлде иеленді.

2006 жылдың жазында Гибралтар ФИФА мүшесі емес құрамаларға арналған және бір ғана рет өткізілген FIFI Wild Cup турнирінде үшінші орын алды. Топтық кезеңде үй иесі «Сент-Паули Республикасымен» 1:1 тең түсіп, Тибетті 5:0 ұтты, жартылай финалда болашақ чемпион Солтүстік Кипр Түрік Республикасынан 0:2 жеңілді, ал үшінші орын үшін ойында «Сент-Паулиді» еңсерді. 2017 жылы 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Кипрмен ойнағаннан кейін Гибралтар екі кипрлік құрамамен де кездескен сирек жетістікке жетті.

2008 жылы Гибралтар шақыруды қабылдап, Солтүстік Уэльсте өткен Төрт ұлт турнирінде ойнады – бұл команданың ол кезге дейінгі қатысқан ең ауқымды ересектер жарысы болды. Турнирді England C жеңіп алды, Гибралтар топта соңғы орында қалды, бірақ жеңімпазға қарсы тартысты ойын көрсетті.

УЕФА-ға алғашқы өтінішін Гибралтар 1999 жылы берген, бірақ Испанияның қарсылығынан бас тартылды. Испанияның ұстанымы аумаққа қатысты талабымен ғана емес, Гибралтардың қабылдануы Баск және Каталония құрамаларына үлгі болады деген қауіппен де байланысты болды. 2007 жылғы дауыста Гибралтарды үш федерация ғана (Англия, Шотландия және Уэльс) қолдады. Кейін УЕФА мүшелікті БҰҰ мойындаған егемен мемлекеттермен шектейтін қағида енгізді. GFA 2007 және 2011 жылдары Спорттық арбитраж сотына жүгінді, сот егемендік туралы қағида Гибралтардың өтініштерінен кейін енгізілгені үшін мүшеліктен бас тартуға болмайды деп шешті. Сол кезде Гибралтар УЕФА-ның уақытша мүшесі атанып, алғаш рет 17 және 19 жасқа дейінгі құрамаларын турнирлерге қосу рұқсатын алды. 2013 жылғы 24 мамырда Лондонда өткен УЕФА Конгресі GFA-ны толық мүше етіп қабылдады, қарсы дауыс бергендер – тек Испания мен Беларусь.

УЕФА-ға кіргеннен кейін GFA құрамаға шақырылу өлшемдерін айқындады: ойыншы Гибралтарда туған, ата-анасы немесе ата-әжесі гибралтарлық, немесе жергілікті мектепте бес жыл оқыған британ паспортының иесі болуы керек. Осының негізінде «Манчестер Юнайтед», «Дерби Каунти», «Саутгемптон» және «Сток Сити» қорғаушысы болған Дэнни Хиггинботам шақырылуға құқылы болды – оның ағасы Аллен Була құрама бас бапкері еді. Бас бапкер Буланың Англияда туған ойыншыларды тартуы бір бөлік жанкүйерлерге ұнамады, 2015 жылы оның орнын басқан Джефф Вуд жергілікті ойыншыларды көбірек пайдаланып, өз таланттарын дамытатынын айтты.

Гибралтардың алғашқы ресми халықаралық кездесуі 2013 жылғы 19 қарашада Португалиядағы «Эштадиу Алгарве» стадионында Словакияға қарсы өтіп, 0:0 тең есеппен бітті. 2014 жылғы 23 ақпанда команда УЕФА Евро-2016 іріктеуінде Германия, Польша, Грузия, Ирландия және Шотландиямен бір топқа (D) түсті; әуелі Испаниямен бір топта жеребе тартылғанымен, екі құраманы бөлек ұстау туралы шешім күшінде қалып, Гибралтар басқа топқа көшірілді. 2014 жылдың маусымында команда УЕФА құрамындағы алғашқы жеңісін тойлады – Мальтаны 1:0 ұтты, голды Кайл Кашиаро соқты.

Евро-2016 іріктеуіндегі алғашқы ресми ойында 2014 жылғы 7 қыркүйекте Гибралтар Польшадан 0:7 жеңілді, одан кейін Ирландиядан 0:7, Грузиядан 0:3 ұтылды. 2015 жылғы 29 наурызда Ли Кашиаро Глазгодағы «Хэмпден Парк» стадионында Шотландияға гол салып, құрама тарихындағы ресми жарыстардағы алғашқы голды жазды (ойын 1:6 бітті). 2015 жылғы 7 қыркүйекте Джейк Гослинг Польшаға қарсы 1:8 жеңілісте екінші голды соқты. Гибралтар тұңғыш іріктеуін топта ұпайсыз, соңғы орында тәмамдады және он ойында 56 гол жіберіп, Сан-Мариноның 53 голдық рекордын еңсерді.

ФИФА мүшелігіне жолы ауыр болды: 2014 жылғы 26 қыркүйекте өтініш Гибралтар тәуелсіз ел емес деген негізде қабылданбады. GFA қайтадан Спорттық арбитраж сотына жүгінді, сот 2016 жылғы 2 мамырда ФИФА-ны Гибралтардың өтінішін Конгреске жеткізуге және «толық мүше етіп қабылдау үшін барлық қажетті қадамды кешіктірмей жасауға» міндеттеді. 2016 жылғы 13 мамырда Гибралтар 172 дауыспен 12 дауысқа қарсы қабылданып, ФИФА-ның 211-ші мүшесі болды – дәл осының алдында Косово 210-шы мүше атанған еді.

Әлем чемпионатының іріктеуіне Гибралтар алғаш рет 2018 жылғы турнир алдында қатысты. Жеребе тартылып кеткен соң құрама H тобына Бельгия, Босния және Герцеговина, Грекия, Эстония, Кипрге кешігіп қосылды. 2016 жылғы 6 қыркүйекте Лиам Уокер Грекияға қарсы 1:4 жеңілісте әлем чемпионаты іріктеуіндегі алғашқы голды соқты. Гибралтар топта соңғы орында қалып, барлық ойынын ұтылды: 3 гол соғып, 47 гол жіберді.

2018 жылғы 25 наурызда Гибралтар ФИФА мүшесі ретіндегі алғашқы жеңісін тойлады – «Виктория» стадионында Латвияны 1:0 ұтты, голды Лиам Уокер соқты; бұл құраманың екінші ресми жеңісі және Гибралтардағы алғашқы жеңісі болды. Ресми жарыстағы тұңғыш жеңіс 2018/19 Ұлттар лигасында келді: 2018 жылғы 13 қазанда Арменияны қонақта 1:0 ұтты (50-минутта Джозеф Чиполина пенальтиден дәл соқты), үш күннен кейін өз үйінде Лихтенштейнді 2:1 еңсерді. Команда D дивизионының 4-топта 3-орынмен мәреге жетті.

Евро-2020 іріктеуінде Гибралтар сегіз ойынның бәрін жеңіліп, 3 гол соғып, 31 гол жіберді; Даниядан екі рет 0:6 ұтылды, Швейцариядан қонақта 0:4, үйде 1:6 жеңілді, ал Ирландиямен екі кездесуде де аз есеппен (үйде 0:1, қонақта 0:2) ғана ұтылды. 2020/21 Ұлттар лигасында команда жеңіліссіз өтіп, топ жеңімпазы атанды және C дивизионына көтерілді: Сан-Мариноны үйде және Лихтенштейнді қонақта 1:0 ұтып, Сан-Мариномен 0:0, Лихтенштейнмен 1:1 тең түсті. 2022/23 маусымында C дивизионындағы алғашқы ойындарында Болгариямен үйде 1:1 тең түсіп (61-минутта капитан Лиам Уокер пенальтиден есепті теңестірді) тұңғыш ұпайын жинады, бірақ қалған бес ойынын жеңіліп, топ түбінде қалды және Литваға қарсы өтпелі ойындарда екі матчта да 0:1 ұтылып, 2024/25 маусымына D дивизионына түсті.

2023 жылғы 18 қарашада Евро-2024 іріктеуінде Гибралтар тарихындағы ең ірі жеңілісін көрді – Франциядан 0:14. Сол іріктеуде команда бірде-бір гол соға алмай, B тобын ұпайсыз, 41 жіберілген голмен соңғы орында аяқтады.

2024 жылғы 6 маусымда жолдастық кездесуде елеулі жаңартылған Гибралтар «Эштадиу Алгарведе» Уэльспен 0:0 тең түсті; бұл нәтиже қонақтар үшін «ұятты» деп бағаланып, Уэльс бапкері Роб Пейдждің жұмыстан кетуіне себеп болған соңғы ойыны болды. 2025 жылғы 26 ақпанда 2024/25 Ұлттар лигасындағы сәтсіз маусымнан кейін бас бапкер Хулио Рибас қызметінен кетті. Көп кешікпей бұрынғы ойыншы Скотт Уайзман уақытша бас бапкер болып тағайындалды, 2025 жылдың мамырында оның 2026 жылғы әлем чемпионаты циклі мен Ұлттар лигасының плей-офф кезеңінде де бас бапкер болып қалатыны жарияланды.

Командада Лиам Уокер ойындар саны (88) және соғылған гол (8) бойынша рекордшы. Ең ірі жеңіс – 2026 жылғы 3 маусымда Гибралтардағы Еуропа мүйісінде Британдық Виргин аралдарын 4:0 ұту. Құрама Team 54 және Los Llanis деген атаулармен танымал.

УЕФА-ға кірер алдында команда үй ойындарын 5 000 орындық ұлттық «Виктория» стадионында өткізетін. Лайықты нысан болмағандықтан, 2013 жылдан 2018 жылға дейін ресми үй кездесулері Португалиядағы, төрт сағаттық жолдағы «Эштадиу Алгарвеге» ауысты, ал жолдастық ойындарға УЕФА «Викторияны» пайдалануға рұқсат берді. Еуропа мүйісінде 8 000 орындық стадион салу жоспары 2015 жылы қолданыстан шықты, GFA Латбери казармасы сияқты басқа алаңдарды қарастырды. 2016 жылы үкімет «Викторияда» рұқсат етілген жасанды шым мен жарықтандыру орнатылғанын, бұл Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасының ойындарын өткізуге мүмкіндік бергенін хабарлады. 2017 жылы УЕФА қаржысымен стадионды GFA сатып алып, УЕФА талаптарына сай қайта жаңғырту туралы келісім жасалды; 2020 жылдың наурызында нысан Евро-2020 іріктеу ойындарын өткізуге мақұлданды. Бірақ COVID-19 пандемиясына байланысты қайта құру жұмыстары кешігіп, 2022 жылдың қазанында 2023 жылдың наурызынан бастап ресми ойындардың қайтадан Португалияда өтетіні жарияланды. 2024 жылдың мамырында УЕФА 2024/25 Ұлттар лигасының ойындарын Еуропа спорт паркіндегі Еуропа мүйісі стадионында өткізуге рұқсат бергені белгілі болды.