Харт оф Мидлотиан тарихы

Атауы орта ғасырлардан белгілі Мидлотиан тарихи графтығынан және Ройял-Майл көшесіндегі 1860 жылғы Мидлотиан жүрегі мозаикасынан алынған. Мозаика ескі Толбут түрмесінің тарихи кіреберісін белгілейді: түрме 1817 жылы қиратылғанмен, Вальтер Скотттың 1818 жылғы Мидлотиан жүрегі романы оны халық жадында қалдырған. Клуб елтаңбасы да сол мозаикадағы жүрек бейнесіне негізделген; мозаиканың жанынан өткенде түкіру дәстүрі бұрын сол жерде түрме тұрғанына байланысты сақталған. Командаң түстері — мэрун (қою қызыл) мен ақ. Алғашқы формасы мэрун жиекті ақ жейде мен шалбардан тұрған, ал бір маусымда клуб өзі қосып алған Сент-Эндрю командасынан қалған қызыл-ақ-көк жолақты формамен ойнаған. Лақап аттары — Джем Тартс, Джембос және Горги Бойз.

Клуб 1875 жылы Шотландия футбол қауымдастығының (SFA) мүшесі болып, Эдинбург футбол қауымдастығын құрушылардың қатарына кірді. Сол арқылы Шотландия Кубогына жол ашылды: 1875 жылдың қазанында 3rd Edinburgh Rifle Volunteers командасымен өткен екі кездесу де 0:0 есебімен тең аяқталып, сол кездегі ереже бойынша екі клуб та келесі айналымға өтті, ал онда Харт оф Мидлотиан Дрампеллиерден ұтылды. 1884–1885 маусымында Данфермлинді Шотландия Кубогында 11:1 жеңгеннен кейін клубты екі кәсіпқой футболшыны алаңға шығарды деген шағым бойынша SFA екі жылға шеттетті — бұл қауымдастық тарихындағы алғашқы осындай жаза болды; клуб басқарма құрамы ауысқаннан кейін қайта қабылданды.

Шотландия футбол лигасының алғашқы жылдарында команда табысты ойнап, 1894/95 және 1896/97 маусымдарында ел чемпионы атанды, 1891–1906 жылдар аралығындағы он бес жылда Шотландия Кубогын төрт мәрте жеңіп алды. 1894/95 маусымындағы Әлем чемпионаты аталған матчта Сандерлендтен 3:5 есебімен ұтылған команда 1902 жылы сол сында жеңіске жетті: Лондондағы 0:0-ден кейін Тайнкаслда Тоттенхэм Хотспурды 3:1 ұтты.

1914 жылғы қарашада клуб бірінші дивизионда сенімді көш бастап тұрды: 1914/15 маусымын қатарынан сегіз жеңіспен бастап, сол кездегі чемпион Селтикті де 2:0 жеңген еді. Бірақ бұл кезең Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тұспа-тұс келіп, кәсіби футболды жалғастыру дұрыс па деген қоғамдық пікірталас өршіді. 1914 жылғы 25 қарашада клубтың он алты футболшысы Джордж Маккрейдің жаңа ерікті батальонына жаппай жазылды; кейін 16-Royal Scots атанған бұл батальон алғаш рет футболшылар батальоны деген атаққа ие болды. Оның құрамына клубтың 500-ге жуық жанкүйері, Хибернианның 150 жанкүйері, сондай-ақ Рейт Роверс, Фалкирк және Данфермлин футболшылары кірді. Әскери дайындық футбол жаттығуларына қосылып, команда қазан мен ақпан аралығында 20 матчта жеңіліс көрмеді, алайда лига кездесуінің қарсаңында екі мәрте он сағаттық түнгі жорық жасаған ойыншылар шаршап, ойын сапасы төмендеді; Сент-Миррен мен Мортоннан ұтылған соң чемпиондықты төрт ұпай артықшылықпен Селтик иеленді. Соғыста негізгі құрамның жеті ойыншысы — Дункан Карри, Джон Аллан, Джеймс Бойд, Том Грейси, Эрнест Эллис, Джеймс Спиди мен Гарри Уотти, сондай-ақ бұрынғы футболшы Дэвид Филип қаза тапты. Осы кезеңнің екі ескерткіші бар: Конталмезондағы Маккрей батальоны мемориалы және клуб 1922 жылы қалаға тарту еткен Эдинбургтің Хеймаркет алаңындағы Харт оф Мидлотиан мемориалы.

Екі соғыс аралығында клуб ірі жүлде жеңіп алмады. 1932 жылдың ақпанында он алты жасында Тайнкаслға келген Томми Уокер тез арада негізгі құрамнан орын алып, 1933 жылы Роузбери қайырымдылық кубогын жеңуге үлес қосты. Дэйв Маккаллох, Барни Бэттлс, Энди Андерсон, Алекс Масси, уэльстік Фредди Уоррен мен ирландиялық Уилли Рид сияқты ұлттық құрама ойыншыларымен бірге өнер көрсеткен Уокер клуб үшін 192 лига голын соқса да, ойыншы ретінде ірі жүлде ала алмады: сол кезеңдегі ең үлкен жетістік — 1937/38 маусымындағы күміс жүлде.

Клуб тарихындағы ең табысты кезең бұрынғы футболшы Томми Уокердің бас бапкерлігімен байланысты. Оның негізін сала бастаған Дэйви Маклин 1948 жылғы 9 қазанда Уилли Баулд, Джимми Уордхоу және Алфи Конн Аға үштігін бірге шабуылға шығарды — Қорқынышты үштік атанған бұл шабуылшылар 242 матч бірге ойнап, клуб үшін 900-ден астам гол соқты (Уордхоу 376, Баулд 355, Конн 221). Уокер 1948 жылғы желтоқсанда Челсиден оралып, ойыншы-көмекші болды, ал Маклин 1951 жылғы 14 ақпанда қайтыс болған соң бас бапкер қызметіне көтерілді. Оның тұсында команда 11 маусым қатарынан лиганың алғашқы төрттігінен шықты, жеті ірі жүлде алып, тағы бесеуінде күміс жүлдегер атанды. 1954 жылдың қазанында Мотеруэллді Лига кубогы финалында 4:2 ұтып (финалда Баулд хет-трик жасады), клуб 48 жылдан кейінгі алғашқы трофейін жеңіп алды. 1955/56 маусымында Селтикті 3:1 ұтып, Шотландия Кубогын иеленді; сол финалда басынан жарақат алған Джон Камминг мэрун жейдеде қан көрінбейді деп, алаңға қайта оралған, ал бұл сөз қазір Тайнкаслдағы ойыншылар дәлізінің үстінде жазулы тұр.

1957/58 маусымында клуб рекордтық көрсеткіштермен чемпион атанды: 34 матчта мүмкін 68 ұпайдың 62-сін жинап, ең жақын бәсекелесінен 13 ұпай озды, 132 гол соғып (әлі күнге дейін Шотландияның жоғарғы дивизионындағы рекорд), тек 29 гол өткізді және +103 айырмамен Шотландияның жоғарғы лигасында гол айырмасы 100-ден асқан жалғыз команда болды. Сол маусымда Уордхоу 28 голмен лига снайпері атанды, Джимми Марри 27, Алекс Янг 24 гол соқты. 1958 жылғы Лига кубогы финалында Партик Тислді 5:1 ұтқан команда 1959/60 маусымында чемпиондықты Лига кубогымен қоса иеленіп, лига мен Лига кубогын бір маусымда жеңген Олд Фермнен тыс жалғыз клуб болды. Төрт Лига кубогының барлығы Уокердің тұсында алынды, соңғысы — 1962 жылы Килмарнокты 1:0 жеңген финал. Жеті трофейдің бәрінде де медаль алған жалғыз ойыншы — мансабында бірде ескерту алмаған Джон Камминг. 1959 жылы капитан Дэйв Маккей 32 мың фунтқа Тоттенхэм Хотспурға сатылды, ал сол маусымда команда чемпиондықтан соңғы турда айырылды.

1964/65 маусымында клуб Уилли Уодделл бапкерлік еткен Килмарнокпен чемпиондық үшін күресіп, екі тур қалғанда үш ұпай алда келе жатты. Соңғы турда Тайнкаслдағы тікелей кездесуде Килмарнок 2:0 жеңіп, чемпиондықты орташа гол көрсеткішінің 0,042 айырмасымен иеленді. Осыдан кейін клуб ұпайлары тең командаларды гол айырмасы бойынша ажырату ережесін енгізуге мұрындық болды, ал дәл сол ереже 1985/86 маусымында чемпиондықтан айырылуына себеп болды. Нәтижелер нашарлаған соң Уокер 1966 жылғы қыркүйекте отставкаға кетті; 1960 жылы ол футболға сіңірген еңбегі үшін Британ империясы орденінің кавалері атанған болатын.

1960 жылдардың соңындағы басты жетістік — 1968 жылғы Шотландия Кубогы финалы (Данфермлин Атлетикке 1:3), ал 1975/76 маусымында клуб Рейнджерске тағы 3:1 есебімен ұтылып, күміс жүлдегер атанды. 1975 жылы он командалық Премьер-дивизион құрылғаннан кейін клуб 1977 жылы алғаш рет төменгі лигаға түсіп, жеті маусымда алты рет Премьер-лига мен бірінші дивизион арасында ауысып жүрді. 1981 жылғы 25 мамырда клубтың бақылау пакетін 265 мың фунтқа сатып алған 34 жастағы Уоллес Мерсер төраға болды, ал сол жылдың желтоқсанында Алекс Макдональд ойыншы-бапкер болып тағайындалды. 1982/83 маусымының соңында команда жоғарғы дивизионға оралды, ал 1985/86 маусымы 1965 жылдан бергі ең табысты маусымға айналды: бірінші сегіз матчтың бесеуінен ұтылған команда кейін 27 кездесуде жеңіліс көрмей, 21 желтоқсанда көш бастады. Чемпион атану үшін соңғы турда Дандимен тең ойнау жеткілікті еді, бірақ бірқатар ойыншы вирусқа шалдыққан команда қонақта 0:2 ұтылып (екі голды да ауыстырудан шыққан Альберт Кидд соқты), Селтикке гол айырмасымен бағынды. Сол маусымдағы Шотландия Кубогы финалында Алекс Фергюсонның Абердині 3:0 жеңіп, клуб екі сында да күміс жүлдемен қалды.

Команда 1988 және 1992 жылдары да лига күміс жүлдегері атанды. Клуб 1958 жылы еуропалық сында өнер көрсеткен үшінші шотланд және бесінші британ командасы болды, ал ең үздік нәтижесі — 1988/89 маусымындағы УЕФА Кубогының ширек финалы (екі матчтың қорытындысымен Бавария Мюнхенге 1:2). 1989 жылғы сәуір мен 1994 жылғы сәуір аралығында клуб Эдинбург дербиінде басты қарсыласы Хибернианға қатарынан 22 матчта ұтылмады. Мерсердің тұсында команда жоғарғы дивизионда үш мәрте екінші, Шотландия Кубогында бір рет күміс жүлдегер болды, бірақ ірі жүлде алмады; оның есімі 1990 жылы Хиберниандармен бірігу әрекетімен де есте қалды, бұл Хибернианның жанкүйерлері тарапынан қатты наразылық тудырып, жоспар тоқтатылды. 1994 жылы Мерсер акцияларын Крис Робинсон мен Лесли Динске сатты. 1998 жылы клубтың бұрынғы ойыншысы Джим Джефферис бапкерлік еткен команда Рейнджерсті 2:1 ұтып, Шотландия Кубогын жеңіп алды: Колин Кэмерон бірінші минутта айып добын пайдаланды, Стефан Адам екінші голды соқты. Бұл Уокер дәуіріндегі 1962/63 маусымдағы Лига кубогынан кейінгі алғашқы ірі жүлде еді.

2003 және 2004 жылдары үшінші орын алған клуб 2004/05 маусымында УЕФА Кубогының тұңғыш топтық кезеңіне шықты (Базельді 2:1 жеңгенімен, топта соңғы орында қалды). 2004 жылы сол кездегі атқарушы директор Крис Робинсон қарыздың өсуіне байланысты Тайнкаслды сатып, Маррейфилдті жалға алуды ұсынды; бұл жоспарға жанкүйерлер Save Our Hearts науқанымен қарсы шықты. 2004 жылғы тамызда клубты ресей-литвалық кәсіпкер Владимир Романов сатып ала бастады, 2005 жылғы ақпанда оның үлесі 29,9 пайызға жетіп, іс жүзінде бақылау орнады, кейін 82 пайызға дейін өсті. Романов тұсында жеті жылда тоғыз бас бапкер ауысты: 2005/06 маусымын сегіз жеңіспен бастаған (1914 жылғы клуб рекордымен теңескен) Джордж Берли команда кесте басында тұрғанда жұмыстан босатылды, ал маусым күміс жүлдемен аяқталды. 2006 жылы клуб Шотландия Кубогын, 2011/12 маусымында Хибернианды финалда 5:1 ұтып, сегізінші кубогын жеңіп алды. 2006/07 маусымында Чемпиондар лигасында ойнап, екінші іріктеу айналымынан әрі аса алмады. Қарыз 2007 жылғы шілдеде 36 миллион фунтқа жетіп, жалақы бірнеше рет уақытында төленбеді.

2013 жылғы 19 маусымда 25 миллион фунт қарызы бар клуб сыртқы басқаруға көшті: BDO компаниясы тағайындалып, трансфер тыйымы салынды және өткен маусымдағы ұпайының үштен бірі шегеріліп, команда 2013/14 маусымын −15 ұпаймен бастады. Жанкүйерлер маусымдық абонементті 10 мыңнан асырып сатып алып, клубты сақтап қалуға көмектесті. 2013 жылғы тамызда жанкүйерлер бірлестігі Foundation of Hearts басым сатып алушы мәртебесін алды, желтоқсанда несие берушілер келісімге келді. Команда 2014 жылғы 5 сәуірде Премьершиптен шығып қалғанын растады, ал 12 мамырда Энн Баджи басқарған Bidco 1874 клубты бақылауға алып, Романовтың кезеңі аяқталды; клуб 2014 жылғы 11 маусымда сыртқы басқарудан ресми түрде шықты.

Команда 2014/15 маусымында жеті тур қалғанда Шотландия Чемпионшипінің жеңімпазы атанып, бірден жоғарғы дивизионға оралды: 36 матчтың 29-ында жеңіске жетіп, 96 гол соғып, 91 ұпай жинады және қала бәсекелесі Хиберниаеннан 21 ұпай озды; сол маусымда Коуденбитті 10:0 ұтуы клубтың рекордтық жеңістерінің біріне айналды. Алайда тұрақтылық ұзаққа бармай, 2019/20 маусымында пандемияға байланысты қысқарған чемпионатта клуб бар болғаны төрт жеңіспен соңғы орында қалып, 2020 жылғы маусымда төменгі лигаға түсті; SPFL-ге қарсы сот әрекеті нәтижесіз аяқталды. 2020/21 маусымында Чемпионшипте екінші орындағы Дандиден 12 ұпай озып, қайтадан Премьершипке көтерілді. 2021 жылғы 30 тамызда төрайым Энн Баджи клуб акцияларын Foundation of Hearts қорына ресми түрде берді — осылайша Харт оф Мидлотиан Біріккен Корольдіктегі жанкүйерлер иелігіндегі ең ірі клуб атанды. Жоғарғы дивизионға оралған алғашқы маусымда үшінші орын алып, УЕФА Конференция лигасының топтық кезеңіне шықты, келесі маусымда төртінші болды, ал 2023/24 маусымындағы үшінші орыннан кейін қайта еуропалық сында өнер көрсетті. 2025 жылғы 25 маусымда клуб Брайтонның иесі Тони Блумның 10 миллион фунт салып, 29 пайыз үлеспен басқармаға кіретінін хабарлады; оған дейін 2024 жылы клуб Шотландияда алғаш болып Jamestown Analytics компаниясымен серіктестік құрған еді. 2025/26 маусымын Дерек Макиннестің жетекшілігімен жеңіліссіз бастаған команда (оның ішінде Селтикті 3:1 жеңді) маусымның көп бөлігінде көш бастап тұрды, бірақ соңғы турда қонақта 1:3 ұтылып, күміс жүлдемен қалды. Макиннес 2026 жылғы 17 маусымда Рейнджерске кеткеннен кейін, 25 маусымда бас бапкер қызметіне Ваутер Вранкен тағайындалды.

Команда алғашында Медоуз, Паубёрн және Паудерхоллда ойнап, 1881 жылы Горги ауданына көшті, ал 1886 жылдан бері Тайнкасл Парк алаңында өнер көрсетеді; стадион атауы Мерчистон жерінің кіреберісіндегі Тайнкасл Толлхаустан қалған. Аренада Шотландия құрамасының тоғыз ресми халықаралық матчы өтті. ХХ ғасырдың көп бөлігінде стадион негізінен тұрып көретін секторлардан тұрды, ал Арчибальд Лейтч жобалаған басты трибуна 1919 жылы ашылды. 1990 жылдардың ортасында тұрып көретін секторлардың орнына Горги, Уитфилд және Роузберн трибуналары салынып, 1994 жылы арена толық отырып көретін стадионға айналды. 2017 жылы басты трибуна қиратылып, орнына жаңасы бой көтерді, содан кейін сыйымдылық 20 мыңға жуықтады; құрылыс кезінде клуб кейбір үй матчтарын жақын маңдағы Маррейфилдте өткізді. Жаттығу базасы мен жасөспірімдер академиясы Шотландияның ұлттық спорт орталығы Ориамда орналасқан.

Клубтың дәстүрлі қарсыласы — Эдинбургтегі Хибернианға, екеуінің арасындағы Эдинбург дербиі әлем футболындағы ең көне қарсыластықтардың бірі саналады. Командалар алғаш рет 1875 жылғы Рождество күні кездесті: Хибернианның тарихындағы тұңғыш матч Харт оф Мидлотианның 1:0 жеңісімен аяқталды. 1878 жылы Эдинбург футбол қауымдастығының кубогы үшін бес матчқа созылған күресте төрт рет тең ойыннан кейін Харт оф Мидлотиан 3:2 жеңіп шықты. Екі клуб финалда екі мәрте кездесті: 1896 жылғы Шотландия Кубогының финалында 3:1 (бұл — Глазгодан тыс өткен жалғыз Шотландия Кубогы финалы) және 2012 жылғы финалда 5:1 есебімен Харт оф Мидлотиан басым түсті. Жалпы дербилерде де клубтың көрсеткіші жақсырақ, ал ресми матчтардағы ең ірі жеңіс Хибернианда: 1973 жылғы 1 қаңтарда ол Тайнкаслда 7:0 ұтты. Қарсыластықтың негізінде діни, этникалық немесе саяси астар бар деп айтылса да, ол Глазгодағы сектанттық шиеленіспен салыстырғанда шамалы саналады: іс жүзінде басты фактор — география, Хибернианды Лейт пен қаланың солтүстік-шығысы, ал қалған Эдинбург Харт оф Мидлотианды қолдайды.

Клуб — Эдинбургтегі екі толық кәсіби футбол клубының бірі; 2022/23 маусымында үй матчтарына орта есеппен 18 525 көрермен келді, ал Эдинбург дербиі, еуропалық кездесулер және Олд Ферм клубтарымен ойындар кезінде Тайнкасл үнемі толады. Матч алдында шотланд комигі Гектор Никол жазған The Hearts Song әнінің Колин Чисхолм орындаған жаңа нұсқасы ойналады. Клубтың әйгілі жанкүйерлерінің арасында Стивен Хендри, Ронни Корбетт, Кен Стотт, Алекс Салмонд, сэр Крис Хой, Уотти Бьюкен және Эйлид Дойл бар. Команда 2004 жылғы Grand Theft Auto: San Andreas ойынында, Succession телехикаясында және 2022 жылғы Aftersun фильмінде түрлі түрде еске алынады. 2006 жылы клуб өзінің даңқ залын ашты, ал 2009 жылы Musselburgh Windsor Ladies командасын қабылдап, қазіргі Hearts Women әйелдер клубын құрды.

Клуб рекордтарының қатарында Тайнкаслдағы ең көп көрермен — 1932 жылғы 13 ақпанда Рейнджерспен Шотландия Кубогындағы матчтағы 53 396 адам, ең ірі жеңіс — 1880 жылы Эдинбург қауымдастығының кубогында Анкорды 21:0 ұтуы, ең ауыр жеңіліс — 1888 жылы Шотландия Кубогында Вейл оф Левенге 1:8. Ең көп матч өткізген ойыншы — Гари Маккей (1980–1997 жылдары 640 кездесу, оның 515-і лигада), лигада ең көп гол соққан — Джон Робертсон (1983–1998 жылдары 214), бір маусымдағы рекорд — Барни Бэттлс Кішінің 1930/31 маусымдағы 44 голы, ал құрамада ең көп матч өткізген — Шотландия құрамасында 84 рет ойнаған Крейг Гордон. Клубтың ең қымбат сатылымы да Гордонмен байланысты: 2007 жылы ол Сандерлендке 9 миллион фунтқа кетті, ал ең қымбат сатып алу — 2025 жылы Санта-Кларадан Эдуарду Ажеу үшін төленген 1,7 миллион фунт.