Гётеборг тарихы

Екі УЕФА Кубогынан бөлек, команда 18 рет Швеция чемпионы атанды (бұл Мальмё ФФ-тен кейінгі екінші көрсеткіш) және сегіз рет ел кубогын жеңіп алды, ол да екінші көрсеткіш. Клуб Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне төрт рет шықты, 1985/86 маусымда Еуропа чемпиондар кубогының жартылай финалына жетті. 1982 жылғы УЕФА Кубогындағы жеңісі үшін швед халқының дауыс беруімен берілетін Йерринг сыйлығын алды — оны жеңіп алған жалғыз клубтық команда (спорттың кез келген түрінде). 1977 жылдан бері үздіксіз Швецияның жоғарғы дивизионында ойнайды, бұл — елдегі ең ұзақ мерзім. Тұңғыш чемпиондығын құрылғаннан кейінгі төрт жылда, 1908 жылы, жеңіп алды және содан бері 1920, 1970 әрі 2010-жылдардан басқа әр онжылдықта кемінде бір мәрте чемпион болды. Ең табысты кезеңі — 1982–1996 жылдар: сол 15 маусымда ол 10 рет Швеция чемпионы атанды.

Клуб 1904 жылғы 4 қазанда Гётеборг орталығындағы Линнестаден ауданының Аннедал бөлігінде орналасқан «Кафе Оливедалда» құрылды. Ол Гётеборгте құрылған үшінші, бірақ бүгінге дейін сақталған жалғыз ИФК ұйымы әрі жалпы есепте 39-шысы болды. Тарихи алғашқы жиналыста футбол комитеті құрылды; тұңғыш матчта команда жергілікті ИК Викингті 4:1 есебімен жеңді. ИФК-нің құрылуы қаладағы футболдың дамуына түрткі болды: оған дейін Гётеборг клубтарының ішіндегі ең ірісі Эргрюте ИС үстемдік еткен еді, ал жаңа клуб оған қажетті бәсеке ұсынды.

1907 жылы ИФК төрт жылдың ішінде Эргрюте ИС-ті жеңген алғашқы швед командасы атанды. 1908 жылы Свенска Мэстерскапет кубок турнирінде жеңіп, тұңғыш рет Швеция чемпионы атағын алды, сол жылы клубтың үш ойыншысы Швеция құрамасының тарихындағы алғашқы матчқа шақырылды. Сол маусымда команда шетелдік клубтармен — даниялық Эстербру БК және 1893 жылғы Болдклуббенмен алғаш рет кездесті. 1910 жылы алғаш рет көк-ақ жолақты жейде киді. 1912 жылы Швецияның олимпиадалық құрамасымен 1:1 тең түскеннен кейін Стокгольм газеттері ИФК-ні швед футболының бүкіл тарихындағы ең үздік клубы деп атады. 1917 жылы сол кездегі ең жоғары лига — Свенска Сериенде қатарынан бесінші рет жеңіске жетті, алайда чемпиондықты анықтайтын жарыста жеңімпаз бола алмады.

Алғашқы жылдары командада жаттықтырушы болмады; клуб тұңғыш маманды 1921 жылы жалдады — ол венгриялық Шандор Броди еді, екі жылдан кейін Броди бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Швецияның алғашқы ресми ұлттық чемпионаты Аллсвенскан 1924 жылдың соңында басталды, дәл сол жылы клубта Филип Юханссон дебют жасады. Команда маусымды екінші орынмен аяқтады, ал Юханссон 22 ойында 39 гол соғып, лиганың үздік бомбардирі атанды.

Аллсвенскандағы тұңғыш чемпиондығын 1934/35 маусымда жеңіп алды — оған дейінгі он маусымда клуб үнемі алғашқы төрттіктен көрінген болатын. Сол жылдары швед футболында Гётеборг командалары үстем еді, дегенмен ИФК 1937/38 маусымда күтпеген жерден лигадан шығып қалды да, келесі жылы қайта оралып, екінші орын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанына қарамастан жалғасқан чемпионатта клуб 1941/42 маусымда тағы бір чемпиондық атағын иеленді. 1940-жылдардағы құрамда Гуннар Грен ойнады: ол 1946/47 маусымның үздік бомбардирі атанып, Швецияның үздік футболшысына берілетін Гульдболлен сыйлығын алды, 1948 жылғы Олимпиада ойындарында құрама сапында алтын жүлде жеңді. Грен 1949 жылы кеткеннен кейін клуб келесі маусымда Аллсвенсканнан шығып қалды, бірақ екінші дивизионда бір маусым ойнап, бірден қайтып оралды.

1958 жылы ИФК еуропалық кубок жарысына — Еуропа чемпиондар кубогына алғаш рет қатысып, екінші айналымда «Висмуттан» ұтылды. 1959 жылы Ниа Уллевиде Эргрюте ИС-пен өткен матчта Аллсвенскан тарихындағы рекордтық көрермен саны — 52 194 адам тіркелді. Көрнекті жетістіксіз өткен онжылдықтан кейін команда бас жаттықтырушы әрі бұрынғы футболшы Бертил Юханссонның басшылығымен 1969 жылы күтпеген чемпиондыққа жетті. Ал келесі маусым клуб тарихындағы ең ауыр кезеңдердің бірі болды: ИФК жоғарғы лигадан шығып қалды және бұл жолы бірден орала алмады. Екінші лигада үш маусым өткізіп, Аллсвенскан командасының белгілерінен айырылған клуб басқарма мүшесі Андерс Бернмар және басқалардың еңбегінің арқасында 1976 жылы жоғарғы дивизионға көтерілді.

1979 жылы клубқа бас жаттықтырушы болып Свен-Йоран Эрикссон келді. Ол «қысым және қолдау» қағидасына негізделген, кейін свенглиш моделі аталған 4–4–2 жүйесін енгізді; оның тұңғыш маусымы Аллсвенскандағы екінші орынмен әрі клуб тарихындағы алғашқы Швеция Кубогымен аяқталды. Томас Вернерсон, Стиг Фредрикссон сияқты бірнеше қымбат футболшымен күшейген команда 1981 жылды чемпионаттағы екінші орынмен және УЕФА Кубогының ширек финалымен түйіндеді. 1982 жыл дүрбелеңді болды: басқарма толық ауысты, клуб банкроттыққа ұшырай жаздады, тіпті УЕФА Кубогының ширек финалын ойнау үшін Валенсияға бару қаражатын ресми жанкүйерлер қауымдастығынан қарызға алуға мәжбүр болды. Қиын басталған маусымда ИФК өзі қатысқан барлық жарысты — Аллсвенсканды, Аллсвенскан плей-оффын, Швеция Кубогын және УЕФА Кубогын жеңіп алды: финалда «Гамбургті» екі матчтың жиынтығымен 4:0 есебімен ұтты.

Одан кейінгі 15 жылда клуб швед футболының көшбасшысына айналып, он рет ел чемпионы, үш рет ел кубогының иегері атанды әрі УЕФА Кубогын екі мәрте жеңді. Команда 1983 және 1984 жылдары чемпионатта, 1983 жылы кубокта жеңіске жетті. 1986 жылы Еуропа чемпиондар кубогының жартылай финалына шығып, «Барселонадан» 11 метрлік айыптық соққылар сериясында есе жіберді. Жас таланттардан құралған жаңа команда 1987 жылы УЕФА Кубогын (финалда «Данди Юнайтед» жеңілді) және Аллсвенсканды қайта бағындырды. 1990 жылы Гундер Бенгтссоннан команданы жастар құрамасының жаттықтырушысы Роджер Густафссон қабылдап алды және 1990–1995 жылдар аралығында Аллсвенсканда бес рет чемпион болды.

1993 жылғы Аллсвенскандағы жеңісінен кейін клуб Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шығып, онда «Барселонамен», «Манчестер Юнайтедпен» және «Галатасараймен» кездесті. Топтан шыға алмайды деп болжанғанымен, ИФК бірінші орын алып, плей-оффқа жолдама алды; ширек финалда «Баварияға» қонақта соғылған гол есебімен ұтылды.

Ғасыр аяқталар тұстағы жылдар клуб үшін көңілсіз өтті: қымбат футболшылар сатып алынғанымен, 1997 жылы тек күміс жүлде, 1998 жылы сегізінші орын еншіленді. 1998 және 1999 жылдары ИФК маусым ортасында бас жаттықтырушыны ауыстырды — мұндай жағдай клуб тарихында бұрын болмаған еді; онжылдық алтыншы орынмен түйінделді. Жаңа мыңжылдық әркелкі нәтижелер әкелді: 2002 жылы команда лигада қалу үшін плей-офф ойнаса, 2001, 2004 және 2005 жылдары чемпиондық үшін күресті. 2007 жылы Аллсвенсканның соңғы турында 11 жылдағы тұңғыш чемпиондығын қамтамасыз етті, келесі жылы Швеция Кубогын және Швеция Суперкубогын жеңіп алды. Клуб Интертото кубогында сегіз рет жеңімпаз атанды, оның ішінде 1980 жылы жарыстың жалпы жеңімпазы болды. Соңғы жиырма жылда бір-ақ рет чемпион болғанына қарамастан, ИФК Мальмё ФФ және АИК-пен бірге швед футболының үлкен үштігінің бірі саналады.

Клуб құрылғаннан кейін көп ұзамай көк-ақ жолақты жейде мен көк шалбар киюге шешім қабылданды, бірақ мұндай нұсқа қымбатқа түскендіктен, тұңғыш формада көк жейденің кеудесінде бір көлденең ақ жолақ пен ИФК ұйымдарының нышаны — төрт сәулелі жұлдыз бейнеленді. 1910 жылы Кёбенхавнс Болдклуб формасынан үлгі алған көк-ақ тік жолақты жейде алғаш рет киілді және содан бері негізгі үй формасы болып қалды. Жарнама логотиптерінің аздығы мен көк-ақ жолақтың ұзақ жылдар бойы қолданылуы бұл форманы швед футболының классикасына айналдырды. Қонақтағы форма көбіне қызыл-ақ түсті болды, ал 1990 және 2000-жылдары басқа да түс үйлесімдері пайдаланылды.

Клуб эмблемасы Гётеборг қаласының елтаңбасынан бастау алады: күміс пен көк аядағы арыстан — Бьельбу әулетінің нышаны, ал оның ұстап тұрған үш тәжі Швеция елтаңбасында да бар; қала елтаңбасын Густав II Адольф сыйлаған. Қала елтаңбасында арыстан геральдикалық солға қарайды, ал клуб оны қарама-қарсы бағытта бейнелеуді таңдап, үстіне ИФК әріптерін қосқан. Бұл эмблема 1919 жылы формада алғаш пайда болғаннан бері қолданылады; 1980-жылдардың басында дизайн стандартталды, 2020 жылы оның бөлшектері мен көк түсінің реңкі жаңартылды — жаңа көк түс соңғы 40 жылдағы үй формаларында қолданылған реңктердің орташа мәні негізінде таңдалды. 1919 жылға дейін формада ИФК ұйымдарының төрт сәулелі жұлдызы сияқты басқа нышандар қолданылған.

Клубтың тарихи басты аренасы — Гамла Уллеви. Тұңғыш матчын, яғни бірінші және екінші құрамдар арасындағы жаттығу кездесуін, команда Карлсруфельтет алаңында өткізді; сол жерде оқиғаны еске алатын мемориалдық тас орнатылған. Ресми үй алаңдарының алғашқысы 1896 жылы Гётеборгтің велоклубы үшін салынған Идроттсплатсен болды (1905–1915), бұдан бөлек Вальхалла Идроттсплатс, Слоттсскугсваллен және 1909 жылы Эргрютенің Балдерс Хаге алаңы пайдаланылды. 1915 жылы Идроттсплатсеннің орнында жаңа стадион салына бастады; 1916 жылы ашылған арена әуелде Уллерви, кейін Уллеви, ең соңында Гамла Уллеви деп аталды. Ол 1958 жылы Швецияда өткен әлем чемпионатына арналып салынған Ниа Уллеви ашылғанға дейін клубтың үй алаңы болды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы көрермен санының азаюына байланысты клуб 1992 жылы Гамла Уллевиге қайта көшті, дегенмен Эргрюте ИС пен ГАИС-қа қарсы дерби сияқты көп көрермен жинайтын матчтар сыйымдылығы 43 200 орындық Ниа Уллевиде өткізілді. Ескі Гамла Уллеви 2007 жылғы 9 қаңтарда бұзылып, орнына сол атаумен сыйымдылығы 18 800 орындық жаңа стадион бой көтерді; құрылыс кезінде команда 2007 және 2008 жылдардағы маусымдарды Ниа Уллевиде өткізді. Жаңа аренадағы алғашқы матчта, 2009 жылғы 11 сәуірде, 18 276 көрерменнің алдында «Дюргорден» 6:0 есебімен жеңілді.

Клубтың жаттығу базасы Камратгорден 1961 жылғы 1 қазанда ашылған; ғимараттар 2011 жылдың ақпанында бұзылып, 2012 жылғы 18 наурызда заманауи жаңа кешен пайдалануға берілді. Клуб академиясы мен ИФК-мен байланысты Энглагордсскулан мектебі Квиберг ауданындағы Приоритет Сернеке Арена көпфункциялы кешенінде орналасқан; ондағы жабық алаңда кейде негізгі құрамның жолдастық матчтары өтеді.

ИФК құрылғанға дейін қаланың басты клубы орта және жоғарғы тап клубы саналған Эргрюте ИС еді; ИФК жұмысшы орта арасында танымал болып, жергілікті мақтаныш пен әлеуметтік айырмашылыққа негізделген қатты бәсекелестік туды. ХХ ғасырдың басында жанкүйерлердің төбелестері мен алаңға басып кіруі салдарынан швед баспасөзі екі клубтың жақтастарын сын тезіне алды. 1920-жылдары қонақтағы матчтарға пойызбен бару дәстүрі — Гётеборг пойыздары қарқын алды; 1939 жылы 1900-ге жуық жанкүйер Элфсборгқа қарсы ойынға Боросқа барып, 2:3 есебімен жеңілгеннен кейін полициямен қақтығысты. Жанкүйерлер клубын құру әрекеті алғаш 1969 жылы жасалса да, Энгларнаның (Періштелер) құрылған жылы 1973 жыл саналады. 1980 және 1990-жылдардағы еуропалық табыстар кезінде мыңдаған жанкүйер Гамбург, Барселона, Данди, Милан, Манчестер мен Мюнхенге барып, клубқа ықпалды күшке айналды: 1982 жылы олар банкроттыққа жақын клубқа ақша қарызға берсе, 1992 жылы Гамла Уллевиге оралудың басты қозғаушысы болды. 2000-жылдары бір ту астына жиналған жанкүйерлер арасынан Ультра Булдогс, Янг Лайонс, Уэст Коуст Энгелз сияқты жеке топтар бөлініп шықты.

Сауалнамалар бойынша ИФК — Швециядағы ең танымал футбол клубы: 2004 жылғы зерттеуде швед жанкүйерлерінің 13 пайызы, 2016 және 2017 жылғы сауалнамаларда 10 пайызы оны қолдайтынын айтқан. Гётеборг тұрғындарының 51 пайызы ИФК-ні жақтайды; клуб Стокгольмде төртінші (АИК, Дюргорден және Хаммарбюден кейін), Мальмёде екінші (Мальмё ФФ-тен кейін) орында. 2009 жылдан бері команда алаңға әнші әрі композитор Йоэль Альме жазған «Snart skiner Poseidon» («Жақында Посейдон жарқырайды») әнімен шығады — ол Карл Миллес жасаған қала нышаны Посейдон мүсініне арналған. Клуб ГАИС және Эргрюте ИС-пен бірге Гётеборг альянсына кіреді, ал Ультрас Гётеборг тобы неміс 1. ФК Нюрнберг жанкүйерлерімен достық қатынаста.

Клуб рекордтарына сәйкес, Аллсвенскандағы ең ірі үй жеңісі — 1925 жылғы 10 мамырда ИК Слейпнерді 9:1 есебімен ұтуы, ең ірі қонақтағы жеңісі — 1933 жылғы 8 қазанда ИФК Эскильстунаны 9:2 есебімен жеңуі, ал ең ауыр жеңілістері — 1949 жылы Мальмё ФФ-тен үйде 2:9 және 1960 жылы ИФК Норрчёпингтен қонақта 0:7. Ниа Уллевидегі ең көп көрермен саны — 1959 жылғы 3 маусымда 52 194, Гамла Уллевиде — 1955 жылғы 27 мамырда ГАИС-пен ойында 31 064. Маусымдағы ең жоғары орташа көрермен саны 1977 жылы тіркелген — 23 796. Клуб сапындағы ойын саны бойынша рекорд Микаэль Нильссонда (1987–2001 жылдары 609 матч), Аллсвенскандағы матч саны бойынша Бенгт Берндтссонда (1951–1967 жылдары 348 ойын). Гол бойынша рекордшы — 1924–1934 жылдары 333 гол (оның 180-і Аллсвенсканда) соққан Филип Юханссон; ол 1924/25 маусымда бір чемпионатта 39 гол салып, бұл көрсеткішті де клуб рекорды ретінде қалдырды.