Ювентус тарихы

Команда 1900 жылы Италия чемпионатына қосылып, алғашқы лига ойынын 1900 жылғы 11 наурызда өткізді және Торинезеге 0:1 есебімен ұтылды. 1904 жылы кәсіпкер Марко Аймоне-Марсан клубтың қаржысын тұрақтандыруға көмектесті, бұл командаға жаттығу алаңын Пьяцца д'Арми алаңынан Умберто I велодромына көшіруге мүмкіндік берді. 1905 жылы Ювентус алғашқы чемпиондық атағын жеңіп алды. 1906 жылы клубтың болашағына қатысты ішкі келіспеушіліктер салдарынан президент Альфред Дик пен бірқатар ойыншы клубтан кетіп, FBC Torino командасын құрды — осылайша Делла Моле дербиінің негізі қаланды. 1913 жылы соңғы орынды иеленген Ювентус екінші дивизионға түсуге тиіс болды, бірақ басшылықтың Италия федерациясына жасаған ықпалынан кейін келесі маусымда командалар саны көбейтіліп, клуб жоғары дивизионда қалды.

Клубтың өрлеуі Аньелли отбасының келуімен тұспа-тұс келді. 1923 жылы FIAT компаниясының вице-президенті Эдоардо Аньелли клуб президенті болды, сол жылы жаңа стадион ашылды. Ювентус 1925-1926 жылғы маусымда екінші чемпиондығын жеңіп алды — финалда Альба Романы екі ойынның жиынтық нәтижесі бойынша 12:1 есебімен ұтты. 1930 жылдары клуб Италияның алғашқы ірі кәсіпқой командасына айналып, ұлттық чемпионатта үстемдік құрды: 1931 жылдан 1935 жылға дейін қатарынан бес рет чемпион атанды. Раймундо Орси, Луиджи Бертолини, Джованни Феррари және Луис Монти сынды ювентустықтар 1934 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Италия құрамасының сапында ойнады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клуб қайта түлеп, 1949-1950 және 1951-1952 жылғы маусымдарда Серия А чемпионы атанды. Уэльстік шабуылшы Джон Чарльз пен аргентиналық тектес итальяндық шабуылшы Омар Сивори клубтың символына айналған Джампьеро Бониперти үшеуі «Сиқырлы үштік» деп аталды. Олардың арқасында команда 1959-1960 жылғы маусымда тұңғыш рет чемпионат пен кубокты қатар жеңіп алды. Бониперти 1961 жылы клуб тарихындағы ең нәтижелі ойыншы атағымен мансабын аяқтады. 1961 жылы Ювентус Италияда оныншы чемпиондығын жеңіп алған алғашқы клуб болып, елтаңбасының үстіне алтын жұлдыз қосу құқығына ие болды. 1966-1967 жылғы маусымда тағы бір чемпиондық жеңіп алынды.

1970 жылдары клуб Италия футболының жетекші күшіне айналды. Бұрынғы ойыншы Честмир Выцпалектің басшылығымен команда 1971-1972 және 1972-1973 жылғы маусымдарда чемпион атанды, бұл кезеңде Роберто Беттега, Франко Каузио және Гаэтано Ширеа басты тұлғаларға айналды. 1976 жылы команда басшылығына келген Джованни Трапаттонимен бірге Ювентус 1976-1977 жылғы УЕФА Кубогын жеңіп алып, тұңғыш ірі еуропалық трофейге қол жеткізді. 1980 жылдары табыс жалғасты: 1984 жылға дейін клуб тағы үш чемпиондық алды және Италияда 20 чемпиондыққа жеткен бірінші команда ретінде екінші алтын жұлдызға ие болды. Құрамда Паоло Росси, Мишель Платини, Гаэтано Ширеа, Збигнев Бонек ойнады. Платини 1983-1985 жылдары қатарынан үш рет «Алтын доп» жүлдесін жеңіп алды.

1985 жылы Еуропа чемпиондар кубогының финалында Ливерпульді жеңген Ювентус еуропалық футболдың шыңына көтерілді, алайда ойын Эйзел стадионындағы қасіретпен көмескіленді. Осы жеңіспен клуб УЕФА-ның үш ірі турнирін де жеңіп алған алғашқы команда атанды, ал сол жылы Құрлықаралық кубокты алғаннан кейін футбол тарихында халықаралық бес трофейдің барлығын жеңіп алған бірінші клуб болды. 1984 жылғы Еуропа суперкубогын жеңуде де Ювентус Италияда бірінші болды. 1999 жылғы УЕФА Интертото кубогымен бірге клуб УЕФА-ның алты ірі турнирін де жеңіп алған тұңғыш команда атанды және 2022 жылғы Конференциялар лигасының алғашқы финалына дейін УЕФА-ның барлық ресми ерлер клубтық турнирін жеңген жалғыз клуб болып қала берді.

Еуропалық жеңістен кейін Наполи, Милан және Интер сынды бәсекелестер күшейген тұста клуб өтпелі кезеңді бастан өткерді. Дино Зоффтың қолбасшылығымен 1989-1990 жылғы маусымда Италия Кубогы мен УЕФА Кубогы жеңіп алынды, ал 1990 жылғы әлем чемпионатының қарсаңында команда Делле Альпи стадионына көшті. 1990 жылы трансферлік рекордтық сомаға Роберто Баджо келгенімен, 1990 жылдардың басында елеулі жетістік болмады, негізгі табыс — 1993 жылғы УЕФА Кубогы.

1994 жылы Марчелло Липпидің бас бапкер болып тағайындалуы клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірін бастады. Алғашқы маусымында, 1994-1995 жылы, Чиро Феррара, Джанлука Виалли, Роберто Баджо және жас Алессандро Дель Пьеро ойнаған команда Серия А мен Италия Кубогын жеңіп алды. 1996 жылы Ювентус финалда Ажаксты 1:1 есебінен кейін пенальти сериясында ұтып, екінші рет Чемпиондар лигасының чемпионы атанды, негізгі уақытта гол соққан Фабрицио Раванелли болды. Зинедин Зидан, Дидье Дешам, Эдгар Давидс, Филиппо Индзаги сынды ойыншылармен бірге клуб 1996-1997 және 1997-1998 жылғы маусымдарда тағы чемпион атанды, 1996 жылғы УЕФА Суперкубогы мен Құрлықаралық кубокты жеңіп алды. 1997 және 1998 жылдары Чемпиондар лигасының финалына қатарынан шықса да, Боруссия Дортмунд пен Реал Мадридтен ұтылды.

2001 жылы Карло Анчелотти орнына Липпи қайта оралғаннан кейін клуб Джанлуиджи Буффон, Павел Недвед, Давид Трезеге және Лилиан Тюрам айналасында жаңа команда құрды. 2001-2002 және 2002-2003 жылғы маусымдарда қатарынан екі чемпиондық жеңіп алынды, 2003 жылғы Чемпиондар лигасының финалында Миланнан пенальти сериясында ұтылды. Кейін Фабио Капелло командаға 2004-2005 және 2005-2006 жылғы маусымдарда тағы екі чемпиондық сыйлады.

2006 жылы Ювентус бірнеше итальяндық клуб қатысқан «Кальчополи» спорттық алаяқтық ісіне араласты. Клуб тарихында тұңғыш рет Серия В-ға түсірілді, 2004-2005 жылғы чемпиондық атағынан айырылды, ал 2005-2006 жылғы титул кейіннен Интерге берілді. Жетекші ойыншылардың бірқатары кеткенімен, Дель Пьеро, Буффон, Недвед және Трезеге командада қалды. 2006-2007 жылғы маусымда Серия В-ны жеңіп, клуб бірден Серия А-ға оралды.

2010 жылы Андреа Аньелли президент болғаннан кейін клубта ірі өзгерістер жүрді, 2011 жылы Ювентус Стадион ашылды. Антонио Контенің басшылығымен команда 2011-2012 жылғы маусымда 20 командалық форматта бірде-бір ойында ұтылмай чемпион атанған алғашқы итальяндық команда болды. Конте үш чемпиондық сыйлады, оның ішінде 2013-2014 жылғы маусымда рекордтық 102 ұпай жинаған титул бар. 2014 жылы команданы қабылдаған Массимилиано Аллегримен бірге клуб тағы бес чемпиондық алып, қатарынан жеті рет чемпион атанған алғашқы итальяндық команда болды. Осы кезеңде төрт рет қатарынан чемпионат пен кубокты қоса жеңіп алды, 2015 және 2017 жылдары Чемпиондар лигасының финалына шықты, бірақ Барселона мен Реал Мадридтен ұтылды. 2018 жылы клуб Реал Мадридтен Криштиану Роналдуды сатып алды, оның ойнаған тұсында тағы екі чемпиондық жеңіп алынып, қатарынан тоғыз чемпиондық сериясы 2020 жылы аяқталды.

2021 жылы Интер чемпион болып, Ювентустың рекордтық сериясы үзілді. 2020-2021 жылғы маусымда командаға Андреа Пирло басшылық етіп, Италия Кубогы мен Италия Суперкубогын жеңіп алды, содан кейін Аллегри қайта оралды. Оның екінші кезеңі ауыр болды: 2021-2022 жылғы маусымда команда Серия А-да төртінші орын алып, 2010-2011 жылдан бері алғаш рет бірде-бір трофей жеңіп алмады. 2022 жылы Андреа Аньеллидің директорлар кеңесі отставкаға кетті, қаржылық мәселелер бойынша тергеу басталды, спорттық жазалар қолданылып, УЕФА-мен келісімнен кейін клуб 2023-2024 жылғы маусымда еуропалық турнирлерге қатыспады. Соған қарамастан, 2024 жылы Италия Кубогы жеңіп алынды — бұл 2021 жылдан бергі алғашқы трофей болды. Аллегри кеткеннен кейін командаға Тьяго Мотта, одан соң Игор Тудор, 2025 жылдан бері Лучано Спаллетти басшылық етті.

Жалпы клуб 36 рет Италия чемпионы атанған (рекорд), 15 рет Италия Кубогын (рекорд) және 9 рет Италия Суперкубогын (рекорд) жеңіп алған. Халықаралық деңгейде екі Чемпиондар кубогы/Чемпиондар лигасы, бір Кубок иегерлері кубогы, үш УЕФА Кубогы, екі Құрлықаралық кубок, екі УЕФА Суперкубогы және бір Интертото кубогы бар. Барлығы 71 ресми турнир жеңіп алынған: 60-ы ұлттық, 11-і халықаралық деңгейде. Клуб УЕФА-ның мәңгілік рейтингінде төртінші орында, 1988 жылғы 12 шілдеде УЕФА-ның арнайы тақтайшасын алды. 2000 жылы ФИФА ғасырдың үздік клубтары тізімінде жетінші, 2009 жылы IFFHS нұсқасымен XX ғасырдың Еуропадағы үздік клубтары арасында екінші орынға қойылды — екі жағдайда да бұл итальяндық клубтар үшін ең жоғары көрсеткіш.

Клуб 1901-1902 жылғы маусымнан бері қара-ақ жолақты жейде мен ақ, кейде қара шорт киеді. Бастапқыда ойыншылар қара галстукпен қызғылт жейде киетін, бірақ үнемі жуудан мата оңып кететін. 1901 жылдың желтоқсанында клуб жаңа жейде іздеп, командадағы ағылшын Джон Сэвиджке жүгінді. Оның Ноттингемде тұратын, Ноттс Каунти жанкүйері досы Туринге қара-ақ жолақты жейде жіберді. Клуб эмблемасы 1920 жылдардан бері бірнеше рет өзгерді: 2004 жылы ол итальяндық дін қызметкерлері қолданатын сопақша қалқан түріне ауысты, онда Турин қаласының нышаны — шабуылға шыққан бұқаның ақ бейнесі бейнеленді. 2017 жылдың қаңтарында Андреа Аньелли стильдендірілген қара-ақ J әрпі түріндегі жаңа логотипті таныстырды. Ювентус жеңіске қатысты рәміз ретінде жұлдызды қолданған спорт тарихындағы алғашқы команда: 1958 жылы оныншы чемпиондығының құрметіне елтаңба үстіне бір жұлдыз қосылды. Кальчополиден кейінгі даудан соң клуб бір маусымда жұлдызсыз ойнап, елтаңба астына «30 sul campo» деген жазу қойды; 2015-2016 жылғы маусымда үшінші жұлдыз жейдеге оралды.

Алғашқы екі жылда команда Валентино мен Читтаделла саябақтарында ойнады, 1908 жылға дейін Пьяцца д'Арми стадионын пайдаланды. 1909-1922 жылдары Корсо Севастополи алаңында, одан кейін 1933 жылға дейін Корсо Марсилья алаңында ойнап, онда төрт чемпиондық жеңіп алды. 1933 жылдың соңынан бастап 1934 жылғы әлем чемпионаты үшін салынған жаңа стадионда ойнай бастады, ол кейін Витторио Поццо атындағы Коммуналь стадионы деп аталды; клуб онда 57 жыл бойы 890 чемпионат ойынын өткізді. 1990 жылдан 2005-2006 жылғы маусымға дейін команда 1990 жылғы әлем чемпионатына салынған Делле Альпи стадионында ойнады. 2006 жылдың тамызынан бастап қысқы Олимпиада үшін қайта жаңартылған Олимпиада стадионына оралды. 2008 жылдың қарашасында клуб Делле Альпи орнында шамамен 120 миллион еуроға жаңа арена салатынын жариялады. Ювентус Стадион 2011 жылғы 8 қыркүйекте ашылды, сыйымдылығы 41 507 орын, жүгіру жолдары жоқ, алаң трибуналардан бар болғаны 7,5 метр қашықтықта. 2017 жылғы 1 шілдеден бастап арена коммерциялық түрде Турин Альянц Стадионы деп аталады.

Ювентус — Италиядағы ең көп жанкүйері бар клуб: 2016 жылы жарияланған Demos & Pi зерттеуі бойынша 12 миллионнан астам тифози, яғни ел футбол жанкүйерлерінің шамамен 34 пайызы. Әлем бойынша қолдаушылар саны 300 миллионнан асады, оның 41 миллионы Еуропада. Команданың жанкүйерлері бүкіл елге, әсіресе Италияның оңтүстігіне, Сицилия мен Мальтаға тараған, сондықтан клуб antikampanilismo және italianità нышаны саналады. 2015 жылдың қыркүйегінде кіші жанкүйерлерге арналған JKids жобасы мен J есімді зебра маскоты таныстырылды.

Клубтың ең танымал лақап аты — la Vecchia Signora («Кәрі ханым»), ол латынша «жастық» дегенді білдіретін атаумен ойын ретінде пайда болған және 1930 жылдардың ортасындағы жетекші ойыншылардың жасына байланысты. La Fidanzata d'Italia («Италияның қалыңдығы») атауы 1930 жылдардан бастап FIAT зауытына жұмысқа келген оңтүстік италиялық жұмысшылардың қолдауына байланысты шықты. Басқа лақап аттары: Madama, i bianconeri, le zebre, сондай-ақ жанкүйерлерге қатысты қолданылатын i gobbi («бүкірлер») — ол 1950 жылдары ойыншылардың кең жейдесінің арқасында көпіршіп тұруынан туған.

Дәстүрлі бәсекелесі — Турин командасы Торино, олардың матчы Делла Моле дербиі деп аталады; бәсекелестік 1906 жылдан басталады. Ең беделді қарсыластық — Миландағы Интермен, олардың кездесулері Италия дербиі атауына ие. Кальчополиге дейін осы екі клуб қана Серия А-дан төмен ойнамаған болатын. Миланмен де күрделі бәсекелестік бар — Италиядағы ең титулды әрі ең көп қолдауға ие екі клубтың кездесуі жиі чемпиондықты шешкен. Сондай-ақ Рома, Фиорентина және Наполимен бәсекелестігі бар.

Клуб рекорды бойынша Алессандро Дель Пьеро 705 ресми ойын өткізген, ол 2008 жылғы 6 сәуірде Палермоға қарсы матчта Гаэтано Ширеаның көрсеткішін басып озды; оның Серия А-дағы 478 ойыны да рекорд. Дель Пьеро барлық турнирлерде 290 гол соғып, клуб тарихындағы ең нәтижелі ойыншы атанды, екінші орында 182 голмен Джампьеро Бониперти. 1933-1934 жылғы маусымда Феличе Борель 34 ойында 31 гол соғып, бір маусымдағы Серия А рекордын орнатты, ал Ференц Хирцер 1925-1926 жылғы маусымда 24 ойында 35 гол соғып, барлық турнирлер бойынша рекорд жасады. Бір матчта ең көп гол — 6, оны 1960-1961 жылғы маусымда Интерге қарсы ойында Омар Сивори соққан, бұл Италия рекорды. Клубтың ең ірі жеңісі — 1926-1927 жылғы Италия Кубогының екінші айналымында Ченто командасын 15:0 есебімен ұтуы, чемпионаттағы ең ірі жеңістері — 1928-1929 жылғы маусымда Фиорентина мен Фиуманаға қарсы 11:0. Ең ауыр ұтылыстары 1912 жылы Миланнан 1:8 және 1913 жылы Ториноға 0:8 есебімен болған.

Трансферлер тарихында да клуб рекордтарға ие: 2001 жылы Пармадан Джанлуиджи Буффон 52 миллион еуроға сатып алынып, бұл 2018 жылға дейін қақпашы үшін төленген ең жоғары сома болды. Буффон 2015-2016 жылғы маусымда Делла Моле дербиінде Серия А-да гол өткізбеудің жаңа рекордын (974 минут) орнатты. 2016 жылы Гонсало Игуаин Наполиден 90 миллион еуроға келді, 2018 жылы Криштиану Роналду 100 миллион еуроға Реал Мадридтен ауысты. 2016 жылы Поль Погба 105 миллион еуроға Манчестер Юнайтедке қайта оралып, сол кездегі әлемдік рекорд орнатылды, ал 2001 жылы Зинедин Зиданның Реал Мадридке шамамен 77,5 миллион еуроға сатылуы да өз уақытында әлемдік рекорд болған.

Ювентус Италия құрамасына тарихта ең көп ойыншы берген клуб. Туриндіктер 1934, 1982 және 2006 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Италия құрамаларының негізін құрады: 1934 жылы тоғыз, 1982 жылы алты, 2006 жылы бес ойыншы. Паоло Росси 1982 жылы, Сальваторе Скиллачи 1990 жылы әлем чемпионатының үздік бомбардирі атанды. Альфредо Фони мен Пьетро Рава 1936 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алған құрамада болды. 1968 жылғы Еуропа чемпионатында жеңген Италия құрамасында жеті ювентустық, 2020 жылғы Еуро-да төртеу өнер көрсетті. Зинедин Зидан мен капитан Дидье Дешам 1998 жылы Францияның құрамында, Блез Матюиди 2018 жылы, аргентиналықтар Анхель Ди Мария мен Леандро Паредес 2022 жылы әлем чемпионы атанды — осылайша клуб әлемде әлем чемпиондарын ең көп берген команда (27 ойыншы) болып табылады.

Клубтың жасөспірімдер академиясы Италиядағы үздіктердің бірі саналады; Винченцо Кьяренцаның басшылығымен Примавера командасы 2004-2006 жылдары барлық жас санаттарындағы жарыстарды жеңіп алды. 2021-2022 жылғы УЕФА Жастар лигасында U-19 командасы жартылай финалға шығып, итальяндық командалар үшін ең үздік нәтижені қайталады. 2018 жылғы 3 тамызда Серия С-да ойнайтын Juventus U23 кәсіби резервтік командасы құрылды, ол 2022 жылдың тамызында Juventus Next Gen деп өзгертілді және 2020 жылы Серия С Италия Кубогын жеңіп алды. Академия түлектерінің қатарында Джанпьеро Комби, Пьетро Рава, Джампьеро Бониперти, Роберто Беттега, Паоло Росси, Клаудио Маркизио және Себастьян Джовинко бар.

1923 жылдан бері клуб Аньелли отбасының иелігінде. 1967 жылғы 27 маусымда клуб акционерлік қоғам мәртебесін алды, ал 2001 жылғы 3 желтоқсанда Лацио мен Романың ізімен Италия қор биржасында тізімге енген елдегі үшінші клуб болды. 2016 жылдың мамырында ол Италияда құны миллиард еуродан асқан алғашқы футбол клубы атанды. Клуб Еуропалық клубтар қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі. Клубтың ресми гимні — 2007 жылы Паоло Белли нұсқасында жазылған Juve (storia di un grande amore). Ювентус туралы 2016 жылы Black and White Stripes: The Juventus Story деректі фильмі, 2018 жылы Netflix-те First Team: Juventus, 2021 жылы Amazon Prime-да All or Nothing: Juventus сериалдары жарық көрді.

1970 жылдардың аяғына дейін клуб әртүрлі спорт түрлерімен айналысты: құрылған кезден 1899 жылға дейін велоспорт, жеңіл атлетика, күрес бөлімдері болды, кейін Эдоардо Аньеллидің тұсында боулз, жүзу, хоккей және теннис секциялары құрылды, олардың ішінде теннис ең табысты болды. 2017-2018 жылғы маусымда әйелдер футбол бөлімі ашылды, команда дебют маусымында-ақ чемпион атанып, клубты ерлер мен әйелдер арасындағы негізгі ұлттық чемпионаттарды қатар иеленген алғашқы итальяндық команда етті; бұл табыс келесі бес маусымда жалғасты. 2019 жылдан бері киберспорт бөлімі жұмыс істейді: 2021 жылы команда eFootball.Pro турнирін жеңіп алды.