Латвия тарихы

Латвия футбол одағы 1920 жылы құрылып, бұл ұлттық құраманың пайда болуына жол ашты. Алғашқы ресми халықаралық кездесуін құрама 1922 жылғы 24 қыркүйекте Эстониямен өткізіп, 1–1 тең ойнады; команда тарихындағы тұңғыш голды шабуылшы Эдвинс Барда соқты. Сол жылы Латвия ФИФА-ға мүше болды. 1924 жылы Парижде өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, жалғыз матчында Франциядан 0–7 есебімен жеңілді. Алғашқы жеңісіне 1924 жылғы 18 қазанда Эстонияны 2–0 еңсеріп жетті, ал 1928 жылы Балтық кубогының тұңғыш ойынында Литва мен Эстонияны ұтып, чемпион атанды. 1920 жылдардағы көрнекті ойыншылар қатарында қақпашы Арвидс Юргенс, Барда ағайындылар, Волдемарс Гравелис, Арнолдс Тауриньш және Албертс Шейбелис болды.

1930 жылдар құрама үшін өсу кезеңі саналады, әсіресе 1936–1938 жылдары аустриялық бапкер Рудольф Штанцль тұсында. 1938 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Латвия Аустрия және Литвамен бір топта ойнап, Ригада Литваны 4–2 (Фрицис Канепс хет-трик жасады, бір гол Илья Вестермансте), Каунаста 5–1 есебімен ұтты, бірақ шешуші сыртқы матчта Аустриядан 1–2 есебімен жеңілді. 1938 жылдың сәуірінде Аншлюстен кейін Аустрия құрамасы әлем чемпионатына қатыса алмай қалса да, ФИФА топта екінші орын алған Латвияны орнына шақырмады. 1922–1940 жылдар аралығында команда 99 ресми матч өткізді. Соғысқа дейінгі соңғы кездесу 1940 жылғы 18 шілдеде Эстониямен өтіп, 1–2 жеңіліспен аяқталды. Соғысқа дейінгі дәуірдің ең мықты футболшысы саналатын Эрикс Петерсонс құрама сапында 63 матчта 21 гол соқты.

1940 жылы Латвия Кеңес Одағына қосылғаннан кейін ұлттық құрама 50 жылдан астам уақыт халықаралық аренадан жоғалды. Жергілікті ойыншылар тек Латвия КСР құрамында республикааралық жарыстарға немесе КСРО туы астында ойнай алды. 1956 жылғы Халықтар спартакиадасында Латвияны Риганың «Даугава» командасы таныстырып, төрт матчта үш жеңіске жетті, ал 1979 жылғы спартакиадада бір жеңіс және бес жеңіліспен нашар өнер көрсетті. Латвия КСР құрамасы Балтық кубогына 1976 жылға дейін қатысып келді.

1990 жылы LFF қайта құрылып, 1991 жылы тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін Латвия ФИФА-ға қайта мүше болды. Жаңғырған құраманың тұңғыш бас бапкері болып 1991 жылдың желтоқсанында Янис Гилис тағайындалды. Қалпына келген команда алғашқы матчын 1992 жылғы 8 сәуірде Бухарестте өткізіп, Румыниядан 0–2 есебімен жеңілді; бұл кездесу Латвия футбол тарихындағы 100-матч болды. Алғашқы жеңісін команда 1992 жылғы 10 шілдеде Эстонияны 2–1 ұтып алды, екі голды да Айнарс Линардс соқты. 1994 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Испаниямен (0–0) және Еуро-1992 жеңімпазы Даниямен (0–0) тең ойнағанымен, топта жеті команданың ішінде 6-орында қалды. 1996 жылғы Еуро іріктеуінде Аустрия мен Солтүстік Ирландияны ұтты, ал Портуда Португалиядан 2–3 жеңілген матчта бірінші таймдағы 0–3-тен кейін Витс Римкус екі гол соқты. Осы жылдары Имантс Блейделис, Андрейс Штолцерс, Игорс Степановс, Виталийс Астафьевс, Марианс Пахарс сынды ойыншылар көзге түсті. Гилис 1997 жылдың аяғында қызметінен кетті.

2001 жылы құраманы «Сконто» клубының тәжірибелі бапкері Александрс Старковс басқарды. Еуро-2004 іріктеуінде Латвия Швециямен 0–0 тең ойнап, Польшаны 1–0, Венгрияны 3–1, ал шешуші кездесуде Швецияны 1–0 ұтып, топта екінші орынға шықты. 2003 жылдың қарашасында плей-оффта Түркиямен кездесіп, Ригада Марис Верпаковскистің голымен 1–0 жеңіске жетті, Стамбулда 0–2-ден кейін Юрис Лайзанс пен Верпаковскис есепті 2–2-ге теңестірді. Жалпы есеппен 3–2 басымдықпен Латвия тарихында тұңғыш рет Еуропа чемпионатына жолдама алды. Португалияда өткен Еуро-2004-те команда Чехиядан 1–2 жеңілді (Верпаковскис ірі турнирлердегі алғашқы голды соқты), Германиямен 0–0 тең ойнап, Еуропа чемпионаттарындағы тұңғыш ұпайын жинады, ал Нидерландыдан 0–3 ұтылып, топтық кезеңде тоқтады.

Еуро-2004-тен кейінгі жылдарда нәтижелер күткен деңгейден төмен болды. Старковс 2004 жылдың қарашасында Мәскеудің «Спартагын» басқару үшін кетіп, орнына Юрийс Андреевс келді; 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Латвия 12 матчта 15 ұпай жинап, топта 5-орында қалды және 1940 жылдан бергі алғаш рет Эстониядан 1–2 жеңілді. 2007 жылдың сәуірінде Старковс қайта оралып, команда Еуро-2008 іріктеуін бесінші орында аяқтады. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуі құраманың үздік мүмкіндіктерінің бірі болды: Молдова, Люксембург және Израильді ұтып, Швейцариямен 2–2 тең ойнағанымен, Афиныдағы шешуші матчта 2–1 алда келе жатып Грециядан 2–5 ұтылды. Нәтижесінде команда топта үшінші орында тұрақтап, плей-офф жолдамасынан үш ұпай кем қалды. Еуро-2012 іріктеуінде Латвия төртінші орын алды, ал 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіндегі сәтсіз бастаудан, оның ішінде Босния және Герцеговинадан 0–5 жеңілгеннен кейін Старковс отставкаға кетті.

2013 жылы құраманы бұрынғы ойыншы Марианс Пахарс басқарды. Оның тұсында команда 2014 және 2016 жылдары Балтық кубогын жеңіп алды: 2014 жылғы финалда Литва 1–0 еңсерілді, жеңіс голын Наурис Булвитис соқты. Алайда Еуро-2016 іріктеуінде Латвия топта соңғы, 6-орында қалды, ал 2017 жылғы 28 наурызда жолдастық матчта Грузиядан 0–5 ұтылғаннан кейін Пахарс қызметінен бас тартты. 2017 жылдың сәуірінде Старковс үшінші рет құраманы басқарды, сол кезеңде команда ФИФА рейтингіндегі ең төмен көрсеткішіне – 148-орынға түсті, ал 2018 жылдың наурызында Гибралтардан 0–1 жеңілгеннен кейін бапкер жұмыстан босатылды. Одан кейін командаға финляндиялық Миксу Паателайнен келіп, 2018 жылғы Балтық кубогын жеңді, бірақ Ұлттар лигасының D дивизионында бірде-бір жеңіске жете алмады. 2019 жылы тағайындалған словениялық Славиша Стоянович тұсында команда қатарынан тоғыз жеңіліс алды; Еуро-2020 іріктеуіндегі жалғыз жеңіс соңғы матчта Аустрияны 1–0 ұтқан кезде келді, ал 2020 жылдың қаңтарында федерация бапкермен келісімшартты бұзды.

2020 жылы құраманы үш жылға Дайнис Казакевичс басқарды. 2020–2021 жылғы Ұлттар лигасында Латвия топта үшінші орында қалды, алайда кейін сегіз матчта жеңіліссіз серия құрып, 2022–2023 жылғы Ұлттар лигасында Андорра, Молдова және Лихтенштейн қатысқан топта бірінші орын алып, C дивизионына көтерілді. Шешуші кезеңде команда үйінде Молдовадан 1–2 жеңіліп, Андоррада Владиславс Гутковскистің голынан кейін қақпашы Павелс Штейнборстың қателігінен 1–1 тең ойнады, бірақ гол айырмасының артықшылығымен топ жеңімпазы атанды. 2023 жылы он матчтың тоғызында жеңіліп, соңғы алты кездесуде небәрі екі гол соққан команда жанкүйерлердің сынына ұшырады, «DainisOut» ұраны кең тарады және Казакевичспен келісімшарт бұзылды.

Құрама тарихындағы рекордшылар – 167 матч өткізген Виталийс Астафьевс және 29 гол соққан Марис Верпаковскис. Ең ірі жеңістер: 1935 жылы Ригада Литваны 6–1, 2012 жылы Литваны 5–0, 2016 жылы Гибралтарды 5–0 және 2020 жылы Андорраны 5–0 ұтқан матчтар. Ең ауыр жеңіліс 1927 жылғы 29 мамырда Стокгольмде Швециядан 0–12 есебімен тіркелген. ФИФА рейтингіндегі ең жоғары көрсеткіш – 45-орын (2009 жылғы қараша), ең төменгісі – 148-орын (2017 жылғы қыркүйек). Балтық кубогында Латвия ең көп, 13 рет чемпион атанып, рекорд иесі саналады; соңғы жеңісі 2018 жылы келді. Сондай-ақ 2005 жылы Корольдік кубокты жеңіп алған.

Команданың дәстүрлі үй формасы – ақ жиекті қызыл жейде, қызыл шалбар мен гетр, қонақтық форма негізінен толықтай ақ түсті. Форманы 25 жылдан астам уақыт Adidas компаниясы дайындап келеді. 2018 жылдың шілдесіне дейін эмблема ретінде LFF логотипі пайдаланылса, кейін Латвия туының түстеріндегі доп бейнеленген және үстіне LATVIJA деп жазылған қалқан эмблемасы бекітілді; #11vilki брендінің аясында ұлыған қасқыр басы бейнеленген қосымша логотип те таныстырылды. 1992–2000 жылдары команданың негізгі ойын алаңы Ригадағы «Даугава» болса, кейін «Сконто» стадионына көшті; 2018 жылдың жазында 18 жылдан кейін «Даугаваға» оралып, 2 маусымда Эстониямен ойнады, ал 2022 жылдың ортасынан бастап алаң мәселелеріне байланысты матчтар қайта «Сконтода» өтті. LFF президенті Вадимс Ляшенконың айтуынша, «Сконто» ерлер құрамасының негізгі аренасына айналмақ, «Даугава» әйелдер және жасөспірімдер құрамаларының алаңы болады. Соғысқа дейінгі кезеңде ойындар Ригадағы Армия спорт клубының стадионы сияқты түрлі алаңдарда өткізілген.