Лидс тарихы

Клубтың алдындағы Лидс Сити командасы 1904 жылы құрылып, 1905 жылы лигаға қабылданған еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде футболшыларға заңсыз төлем жасалды деген айып бойынша Футбол лигасы 1919 жылы Лидс Ситиді таратып жіберді. Клубтың мүлкі сатылған күні — 1919 жылғы 17 қазанда жанкүйерлер жиналып, Лидс Юнайтедті құру туралы бірауыздан шешім қабылдады, ал 31 қазанда команда Мидленд лигасына енгізілді. Йоркшир Аматерс сатып алған Элланд Роуд стадионы кейін жаңа клубқа 250 фунтқа сатылды. Хаддерсфилд Таун төрағасы Хилтон Краутер Лидске 35 мың фунт қарыз берді, ал бас бапкер қызметіне Артур Фэйрклаф тағайындалды.

1920 жылғы 31 мамырда Лидс Футбол лигасына қабылданды. 1923/24 маусымда екінші дивизион чемпионы атанып, жоғарғы дивизионға көтерілді, бірақ 1926/27 маусымда қайта құлдырады. Соғысқа дейінгі жылдары команда екі рет төмен түсіп, екі жолы да келесі маусымда орнын қайтарды. 1946/47 маусымда Лидс клуб тарихындағы ең нашар көрсеткішпен дивизионнан шықты. Джон Чарльздің ойынының арқасында 1955/56 маусымда қайта жоғарғы дивизионға жол тартты, алайда Чарльз сол кездегі әлемдік рекордтық 65 мың фунтқа Ювентусқа сатылды. 1957 жылғы 30 қарашада Джерри Фрэнсис клубтың алғашқы қаратүсті футболшысы атанды. 1959/60 маусымда Лидс қайтадан екінші дивизионға түсті.

1961 жылғы 17 наурызда бас бапкер болып Дон Риви тағайындалды. Клуб қаржылық қиындықта еді, 1961/62 маусымда команданы үшінші дивизионға құлаудан соңғы кездесудегі жеңіс қана сақтап қалды. Риви жастар саясатын енгізіп, Реал Мадрид үлгісімен толықтай ақ түсті форманы бекітті. 1963/64 маусымда команда жоғарғы дивизионға оралды, одан кейінгі екі маусымда чемпионаттың күміс жүлдегері атанды, 1965 жылы Англия Кубогының финалында қосымша уақытта Ливерпульден ұтылды. 1967 жылы Жәрмеңкелер кубогының финалында Динамо Загребтен жеңілді.

1968 жылы Лидс алғашқы ірі жүлдесін — Лига Кубогын жеңіп алды, финалда Арсеналды ұтты. Сол маусымда Жәрмеңкелер кубогын да бағындырды: екі кездесудің қорытындысы бойынша венгриялық Ференцварош еңсерілді. Келесі маусымда клуб тұңғыш рет Англия чемпионы атанып, бірқатар рекорд орнатты: ең көп ұпай (67), ең көп жеңіс (27), ең аз жеңіліс (2) және үй алаңында ең көп ұпай (39). Сондай-ақ 34 кездесулік жеңіліссіз серия клубтың әлі бұзылмаған рекорды болып қалды.

1969/70 маусымда Лидс Аллан Кларкты 165 мың фунтқа сатып алып, Британия трансфер рекордын жаңартты және үш жүлдеге таласты, бірақ үшеуінен де құр қалды: чемпионатта Эвертоннан кейін екінші орын, Англия Кубогының финалында Челсиден жеңіліс, Чемпиондар кубогының жартылай финалында Селтиктен ұтылу. 1971 жылы чемпионатта Арсеналдан бір ұпай артта қалды, бірақ финалда Ювентусты еңсеріп, Жәрмеңкелер кубогын қайта жеңіп алды. 1972 жылы клуб тарихында тұңғыш рет Англия Кубогын иеленді, шешуші кездесуде Арсеналдан басым түсті. 1973 жылы Англия Кубогының финалында екінші дивизион өкілі Сандерлендтен жеңіліп, Кубоктар кубогының финалында Милан алдында бас иді; ол матчты басқарған төреші Христос Михас кейін УЕФА тарапынан тыйым салынды. 1974 жылы Лидс екінші рет чемпион атанды, ал маусым соңында Дон Риви Англия құрамасын басқаруға кетті. Риви 1961-1974 жылдары 740 кездесуде команданы басқарып, клуб тарихындағы ең көп жүлде жеңіп алған әрі ең ұзақ жұмыс істеген бапкер болды.

Ривиден кейін клубты басқарған Брайан Клаф небәрі 44 күннен соң қызметінен босатылды. Оның орнына келген Джимми Армфилд команданы 1975 жылғы Чемпиондар кубогының финалына жеткізді, онда Лидс Бавариядан даулы жағдайларда ұтылды. Кейінгі жылдары нәтижелер нашарлап, Джок Стайн де бар болғаны 44 күн жұмыс істеді. Аллан Кларк тұсында клуб жоғарғы дивизионнан түсті, ал 1987 жылы Билли Бремнер басшылығымен плей-офф финалына және Англия Кубогының жартылай финалына шықты.

1988 жылғы қазанда команданы Хауард Уилкинсон қабылдады. 1989 жылы Манчестер Юнайтедтен 300 мың фунтқа ауысқан Гордон Стракан капитан болып, клубты 1989/90 маусымда екінші дивизион чемпиондығына және жоғарғы дивизионға жеткізді. 1991/92 маусымда Лидс үшінші рет Англия чемпионы атанды. Клуб жаңадан құрылған Премьер-лиганың негізін қалаушылардың бірі болды, алайда 1992/93 маусымда Чемпиондар лигасынан ерте шығып, чемпионатта 17-орында аяқтады. Уилкинсон 1996 жылы жұмыстан босатылды; оның және жастар жөніндегі бапкер Пол Харттың мұрасы — көптеген дарынды ойыншы берген академия. Джордж Грэм тұсында клуб УЕФА кубогына жолдама алды, ал Дэвид О'Лири басшылығымен Лидс Премьер-лигада бес үздіктен шықпай, Чемпиондар лигасы мен УЕФА кубогының жартылай финалдарына дейін барды.

2000 жылдардың басында клуб терең қаржылық дағдарысқа ұшырады: төраға Питер Ридсдейл Чемпиондар лигасынан түсетін табысты есептеп, ірі қарыздар алған еді, бірақ команда екі маусым қатарынан турнирге іріктелмей қалды. Рио Фердинанд, Джонатан Вудгейт сынды жетекші ойыншылар сатылды, ал 2003/04 маусымда Лидс Премьер-лигадан шықты. 2004 жылғы қарашада клуб жаттығу базасы мен стадионын сатуға мәжбүр болды. 2005 жылы клубты Кен Бейтс сатып алды. 2007 жылғы 4 мамырда Лидс сырттан басқаруға өтіп, 10 ұпай айыппұл алды және тарихында тұңғыш рет ағылшын футболының үшінші дивизионына түсті; кейін тағы 15 ұпай шегерілді. 2010 жылы Саймон Грейсон тұсында команда Чемпионшипке оралды, сол маусымда Англия Кубогында Олд Траффордта Манчестер Юнайтедті ұтып, үлкен сенсация жасады.

2012 жылы клуб GFH Capital тобының иелігіне өтті, 2014 жылы оны Массимо Челлиноның отбасылық консорциумы сатып алды — Челлино Футбол лигасының тексеруінен өтпей, бірнеше рет басшылықтан шеттетілді. 2017 жылы клубты толық бақылауға алған Андреа Радрицани Элланд Роудты 20 миллион фунтқа сатып алып, клубқа қайтарды. 2018 жылы бас бапкер қызметіне Марсело Бьелса тағайындалды. Оның басшылығымен Лидс 2020 жылғы 17 шілдеде, Премьер-лигадан он алты жыл қол үзгеннен кейін, Чемпионшип чемпионы ретінде жоғарғы дивизионға көтерілді. Премьер-лигадағы алғашқы маусымда команда кестенің жоғарғы жартысында аяқтады, ал 2023 жылы қайтадан Чемпионшипке түсті.

2023 жылғы 4 шілдеде бас бапкер болып Даниэль Фарке тағайындалды, ал 49ers Enterprises компаниясы клуб акцияларын толық сатып алды. Оралған алғашқы маусымда Лидс плей-офф финалында Саутгемптоннан ұтылып, жолдамадан қағылды, ал 2024/25 маусымда Чемпионшип чемпионы атанып, Премьер-лигаға қайта көтерілді. Сол жолда команда Элланд Роудта Кардифф Ситиді 7:0, Сток Ситиді 6:0 есебімен жеңді. 2025 жылы жоғарғы дивизионға оралған Лидс Челсиді 3:1 есебімен ұтты, Олд Траффордта Манчестер Юнайтедті 1981 жылдан бергі алғаш рет 2:1 есебімен жеңді және 1987 жылдан кейінгі алғашқы рет Англия Кубогының жартылай финалына шығып, онда Челсиден 0:1 есебімен ұтылды.

Клубтың алғашқы формасы Хаддерсфилд Таун үлгісімен көк-ақ жолақты болған, кейін көк-алтын, одан соң көк-сары түстер қолданылды. 1961/62 маусымда толықтай ақ түсті жиынтық енгізілді. Алғашқы эмблема 1934 жылы пайда болып, қала елтаңбасына негізделді; 1964 жылы үкі бейнеленген белгі қосылды, 1973 жылы әйгілі Smiley эмблемасы, 1980 жылы тауыс бейнесі пайда болды. 1984 жылдан бері эмблемада Йорктің ақ раушаны қолданылады. Клубтың лақап аттары — Ақтар және Тауыстар.

Құрылған күннен бергі үй алаңы — Беестон ауданындағы Элланд Роуд, оның сыйымдылығы 37 633 көрермен, бұл Англиядағы ең ірі 14-стадион. Бұрын алаң Холбек регби клубының иелігінде болған, ал атауы Bentley's Brewery компаниясының The Old Peacock пабынан шыққан. Ең ірі қайта жаңарту 1993/94 маусымға қарай аяқталып, 17 мың орындық екі ярусты Шығыс трибуна салынды — ол кезде әлемдегі ең үлкен консольдік трибуна саналды. Тейлор баяндамасынан кейін стадион толық отыратын орындарға көшірілді.

Лидстің басты қарсыласы — Манчестер Юнайтед. Йоркшир мен Ланкашир арасындағы дұшпандық Қызыл және Ақ раушандар соғысы кезеңінен басталса, клубтар арасындағы шиеленіс 1960 жылдардағы Дон Риви мен Мэтт Басби тұсында өршіді. Алекс Фергюсон Элланд Роудты қауіпті әрі үрейлі алаң деп сипаттап, бұл кездесулердің қызбалығы Ливерпульмен ойындардан да асып түсетінін айтқан. Тағы бір принципті қарсылас — Челси, ол негізінен 1970 жылғы Англия Кубогының финалынан бастау алады; сол кездесу ағылшын футболы тарихындағы ең қатал ойын аталған. Сондай-ақ жанкүйерлер 2000 жылғы сәуірде Стамбұлда УЕФА кубогының жартылай финалы қарсаңында екі жанкүйердің пышақталып қаза табуына байланысты Галатасарайға қатты наразы.

Лидс жанкүйерлері кездесулер алдында және ойын кезінде Marching On Together әнін шырқайды. Ол 1972 жылғы сәуірде шыққан Leeds United синглінің В-жағы ретінде жарық көрген; сингл Ұлыбритания чарттарында 10-орынға дейін көтерілген. 1975 жылғы Чемпиондар кубогының финалынан кейінгі тәртіпсіздіктер үшін УЕФА клубқа төрт жылға еуропалық турнирлерге тыйым салған, кейін ол екі жылға қысқартылған. Жанкүйерлер арасында LGBT тобы Marching Out Together, сикхтер тобы Punjabi Whites және 1992 жылы құрылған LUDO ұйымы бар.

Клуб рекордтары: Джек Чарльтон 1952-1973 жылдары негізгі құрамда 773 кездесу өткізіп, ең көп ойын рекордын иеленеді. Ең көп гол соққан — Питер Лоример (238 гол). Бір маусымдағы ең көп гол Джон Чарльзге тиесілі — 1953/54 маусымда 43 рет дәл соққан. Ұлттық құрамада ең көп ойнаған футболшы — Лукас Радебе (Оңтүстік Африка құрамасында 69 кездесу). Үй алаңындағы көрермен рекорды — 1967 жылғы 15 наурызда Сандерлендпен матчтағы 57 892 жанкүйер. Чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіш — 1932 жылғы 27 желтоқсанда Арсеналмен кездесудегі 56 796 көрермен, ал отыратын орындарға көшкеннен кейінгі рекорд — 2001 жылғы 22 желтоқсанда Ньюкасл Юнайтедпен матчтағы 40 287 адам. Клубтың ең төмен көрсеткіші — 2007/08 маусымдағы Бірінші лигадағы бесінші орын. Чемпионаттағы ең ұзақ жеңіліссіз серия — 1968 жылғы 19 қазан мен 1969 жылғы 30 тамыз аралығындағы 34 кездесу, ал қатарынан тоғыз жеңіс сериясы 1931 жылы және 2024 жылдың басында тіркелген.