Лилль тарихы

Клуб 1944 жылы 23 қыркүйекте Олимпик Лилуа мен СК Фив командаларының қосылуы негізінде құрылды. Алғашында Стад Лилуа деп аталған команда бірнеше аптадан кейін Lille Olympique Sporting Club атауын алды, жаңа атау 1944 жылы 25 қарашада ресми түрде тіркелді. Екі клуб та Францияның бірінші дивизионының негізін салушылар қатарында болған, ал Олимпик Лилуа 1932–1933 жылғы тұңғыш чемпионаттың жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Олимпик Лилуа 1914 жылы USFSA чемпионатын жеңіп, 1936 жылы күміс жүлдегер, 1939 жылы Франция Кубогының финалисті болған, ал СК Фив 1934 жылы екінші орын алып, 1941 жылы кубок финалында ойнаған.

Клуб тарихындағы ең табысты кезең соғыстан кейінгі 1946–1955 жылдарға тиесілі: сол онжылдықта команда жеті ірі тұлғаны, соның ішінде 1946 жылы чемпионат пен кубоктан тұратын дубльді жеңіп алды және La Machine de Guerre (Соғыс машинасы) деген атауға ие болды. 1945 жылы жаңа клуб бірден Франция Кубогының финалына шықты, келесі жылы Ред Старды финалда ұтып, чемпионатта Сент-Этьенн мен Рубе-Туркуаннан бұрын бірінші орынға шықты. 1947 жылы кубокты Страсбургті, 1948 жылы басты қарсыласы Лансты жеңіп қорғады — қатарынан үшінші жеңіс. 1948, 1949, 1950 және 1951 жылдары чемпионатта күміс жүлдегер болды. 1951 жылы 24 июнде екі күнде 250 минут ойнап шаршаған команда Латын Кубогының финалында Милан құрамасынан ұтылды.

1953 жылы 31 мамырда 60 000 көрермен алдында Нансиді 2:1 ұтып, төртінші рет Франция Кубогын алды. 1953–1954 жылғы маусымда 34 ойында тек 22 гол жіберіп, екінші чемпиондық атақты жеңіп алды — осыдан кейін клуб сенімді қорғанысымен танылды. 1955 жылы финалда Бордоны 5:2 ұтып, бесінші кубогын иеленді. Осылайша өмірінің алғашқы онжылдығында клуб ірі тұлғаларының көбін жинап, жеті финалдың бесеуінде жеңіске жетті, оның ішінде қатарынан бес финал және қатарынан үш кубок — бұл турнир тарихындағы үздік көрсеткіштердің бірі.

1955–1956 жылғы маусым клуб үшін ауыр болды: ішкі қақтығыстар, Луи Хеннаға қарсылық, ойыншылардың бірқатар кездесуден бас тартуы салдарынан команда 16-орынға түсіп, 1956 жылы тарихында тұңғыш рет төмендеді. Қарыздарды жабу үшін үздік ойыншылармен қоштасуға тура келді. 1957 жылы жоғарылап, күтпеген 6-орынға шыққанмен, келесі маусымда 18-орын алып, екінші рет төмендеді. 1964–1968 жылдары клуб әрең сақталып, 1969 жылы 23 июнде инфрақұрылым мен қаражат тапшылығынан кәсіпқойлық статусынан айырылды.

Әуесқойлық лигаларда бірнеше маусым өткізген соң, 1970 жылы клуб кәсіби командасын қайта құрып, екінші дивизионға кірді және маусым соңында дивизион басында тұрды. 1970-жылдары клуб есепшоттары үлкен тапшылықта болды: қарызды жабу үшін қолдау комитеті құрылып, қаражат жинау мақсатында жолдастық ойындар ұйымдастырылды. Марсель, Фейенорд, сондай-ақ жақын жердегі бельгиялық Андерлехт пен Стандард Льеж сияқты клубтар солтүстіктегі командаға көмектесуге келісті. Бірақ бұл қаражат жағдайды уақытша ғана жақсартты, Лилль қалалық кеңесі тағы да араласуға мәжбүр болды. 1973 жылы клуб бір ұпаймен жоғарылаудан қалып қалды, келесі жылы екінші дивизион чемпионы атанды, ал 1977 жылы қайта төмендеді.

1977–1978 жылғы маусым соңында Лилль жоғары дивизионға қайтып, 1997 жылға дейін элитада тұрақтады. 1978–1979 жылдары 6-орын алып, еурокубокқа аз-ақ жетпеді. 1980 жылдың июлінде клуб араласқан экономика компаниясы (SAEMS) статусын таңдаған Франциядағы алғашқы клуб болды, бақылау үлесі Лилль қаласына өтті. Клуб 1983 және 1985 жылдары Франция Кубогының жартылай финалына шықты. Жак Амио, Роже Дешодт, Жак Деваи президенттік еткен тұста команда ортаңғы орындарда тұрды. 1991 жылы Жак Сантини басқарған Лилль 6-орын алды — 1990-жылдардағы жоғарғы жартыдағы жалғыз көрсеткіші. 1994 жылы Бернар Леконт президент болып, келесі жылы басқару органдарымен келісіп клубты әкімшілік төмендетуден сақтап қалды. Трансферге тыйым салынған сол кезеңде клуб Антуан Сибьерски, Миладин Бечановичтей жетекші ойыншыларымен қоштасып, жастар академиясын дамытуға бет бұрды. Кезекті дағдарыс 1997 жылы екінші дивизионға түсуге апарды.

1999 жылы клуб жекешелендіріліп, Люк Даян мен Франсис Грайға сатылды, бас бапкер қызметіне босниялық Вахид Халилходжич келді. 1999–2000 жылғы маусымда Лилль сенімді қорғанысымен үстемдік құрып, екінші орыннан 16 ұпай алға шығып, чемпион атанды және элитаға қайтты.

Жоғары дивизиондағы алғашқы маусымында, 2000–2001 жылдары, клуб тарихында тұңғыш рет еурокубокқа іріктеліп, 2001–2002 жылғы Чемпиондар лигасына жолдама алды. Президент және бас директор Мишель Сейду мен бапкер Клод Пюэль тұсында клуб жаңа дәуірге қадам басты: тарихи Гримонпре-Жоорис стадионынан Стадиум Лилль Метрополь аренасына көшіп, еуропа сахнасының тұрақты қатысушысына айналды. Осы кезеңдегі ең жарқын нәтижелер — 2005 жылы Стад де Франста Манчестер Юнайтедті 1:0, 2006 жылы Сан-Сирода Миланды 2:0 және 2010 жылы өз алаңында Ливерпульді 1:0 ұтуы.

2010-жылдары клуб алаңда да, оның сыртында да өсті. 2007 жылы Франциядағы ең үлкендерінің бірі саналатын Домен де Люшен жаттығу кешені ашылды, 2010 жылы 29 наурызда 50 000 орындық Гран Стад Лилль Метрополь (кейін Пьер-Моруа стадионы) құрылысы басталып, арена 2012 жылы пайдалануға берілді. Рюди Гарсия командасын Франция футболының шыңына қайта көтерді: 56 жылдан кейін, 2010–2011 жылғы маусымда Йохан Кабай, Матьё Дебюши және Эден Азар бастаған команда чемпионатта бірінші орын алып, Франция Кубогының финалында Пари Сен-Жерменді ұтып, клуб тарихындағы екінші дубльді жеңіп алды.

2011–2012 және 2012–2013 жылғы маусымдарда Лилль екінші және алтыншы орындарды иеленіп, 2012–2013 жылғы Чемпиондар лигасына іріктелді. 2013 жылы Гарсия Ромаға кетті, орнына Монпельеде істеген Рене Жирар келді. Жирар тұсында команда 2013–2014 жылдары Пари Сен-Жермен мен Монакодан кейінгі үшінші орынды алды, ал 2014–2015 жылғы 8-орыннан соң бапкер өзара келісіммен кетті. 2015 жылдың мамырында Кот-д'Ивуар құрамасының бас бапкері Эрве Ренар тағайындалды, бірақ 11 қарашада қызметінен босатылып, орнына Фредерик Антонетти келді, ол да 2016 жылы 23 қарашада — команда кестеде соңғының алдындағы орында тұрғанда — қызметінен кетті.

2017 жылдың басында клубқа спорттық директор және іріктеу жөніндегі жетекші ретінде Луиш Кампуш, аздан соң бапкер Марсело Бьелса келді. 2017 жылдың қарашасында Бьелса Чилиге рұқсатсыз сапары үшін қызметінен шеттетілді — команда маусымның алғашқы 14 ойынында үш жеңіске ғана жетіп, соңғының алдындағы орында тұрған. 23 желтоқсанда оның келісімшарты бұзылып, бас бапкерлікке Сент-Этьеннде істеген Кристоф Гальтье тағайындалды. Қиын өткен 2017–2018 жылғы маусымда клуб Тулузаны соңғының алдындағы кезеңде 3:2 ұтып, Лига 2-ге түсуден құтылды.

Келесі маусым мүлде басқаша болды: Жозе Фонте, Лоик Реми, Зеки Челик, Жонатан Бамба, Жонатан Иконе және Рафаэл Леау келгеннен кейін команда 2018–2019 жылғы маусымның бірінші бөлігінде бес ойында ғана ұтылды. 2019 жылы 14 апрельде 49 712 көрермен алдында — бұл стадион рекорды — Пари Сен-Жермен 5:1 есебімен ұтылды, голдарды Николя Пепе, Жонатан Бамба, Габриэл және капитан Жозе Фонте соқты. Маусым соңында клуб екінші орынды иеленіп, жеті жылдан кейін Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне қайтты. 2019 жылы 1 тамызда маусымның бомбардирі Николя Пепе Арсеналға клуб рекорды — 80 млн еуроға сатылды. 2019–2020 жылғы маусымда 28 кезеңнен кейін команда 49 ұпаймен 4-орында тұрған кезде чемпионат COVID-19 пандемиясына байланысты тоқтатылып, кейін біржола тоқтатылды.

2020 жылдың жазында клуб Свен Ботман, Жонатан Дэвид және тәжірибелі Бурак Йылмазды құрамына қосты. 2020–2021 жылғы маусымның бірінші жартысында команда екі ойында ғана ұтылып, 18 қазанда Солтүстік дербиде Лансты 4:0 жеңді. Маусымның екінші бөлігін қатарынан алты жеңіспен бастап, соңына дейін бір рет ғана есе жіберді. 3 апрельде Парижде Жонатан Дэвидтің голымен жеңіп, кестенің жалғыз көшбасшысы атанды. Үш аптадан кейін Лионда 0:2-ден кейін 3:2 ұтты, Бурак Йылмаз екі рет, оның бірінде жиырма жеті ярдтан еркін соққыдан дәл соқты. Ланста да үш гол салып, маусымдағы жалпы есепті 7:0 етті. 23 мамырда Анжеде 2:1 жеңіске жетіп, Кристоф Гальтье басшылығымен төртінші чемпиондық атағын иеленді. Қақпашы Майк Меньян маусымды 21 құрғақ ойынмен түйіндеді — бұл лиганың бір маусымдағы рекордынан бір ойын кем. Сол маусымдағы Еуропа лигасында команда 2020 жылы 5 қарашада Сан-Сирода Миланды 3:0 ұтты (Юсуф Языджы хет-трик жасады), бірақ 1/16 финалда Аяксқа есе жіберді.

2021–2022 жылғы маусымда Лилль тұңғыш рет Чемпиондар кубогын жеңіп алды: 2021 жылы 1 тамызда Тель-Авивтегі Блумфилд стадионында Пари Сен-Жерменді Шеканың голымен ұтты. Содан соң Зальцбург, Севилья және Вольфсбург болған топтан шығып, Чемпиондар лигасының 1/8 финалына жетті және Челсиден ұтылды. Лига 1 маусымының соңында жарияланған талдауға сәйкес, Лилль XXI ғасырдағы Франция клубтарының арасында Пари Сен-Жермен, Лион және Марсельден кейінгі төртінші клуб саналды. 2022 жылы 29 июнде бас бапкер болып Паулу Фонсека тағайындалды; 2022–2023 жылғы маусымда команда шабуылға бағытталған, көп иелену мен сапалы пас ойынымен танылды.

Жалпы клуб тарихында төрт чемпиондық атақ, алты Франция Кубогы және бір Чемпиондар кубогы бар, екінші дивизионда төрт рет чемпион болды. Еуропалық турнирлерде Лилль УЕФА Чемпиондар лигасына он рет қатысып, үш мәрте плей-оффқа шықты, УЕФА Еуропа лигасында тоғыз рет ойнады, бір рет УЕФА Конференция лигасының ширек финалына жетті. Сондай-ақ 2002 жылы УЕФА Интертото Кубогының финалисті, 2004 жылы жеңімпазы атанды. Клуб Франция чемпионаты тарихында кемінде 15 рет үздік үштікті түйіндеген санаулы командалардың бірі.

Клуб эмблемасы бірнеше рет өзгерген. Алғашқы нұсқасы 1235 жылдан бері белгілі Лилль қаласының қалқаны болды, онда қызыл өңде ақ лалагүл (флёр-де-лис) бейнеленген; ақ түс даналық пен байлықты, қызыл түс құштарлық пен адалдықты білдіреді. Ақ және қызыл — Олимпик Лилуаның, көк — СК Фивтің түстері, көк түс 1946 жылғы алғашқы эмблемада да бар. 1981 жылы таңбада алғаш рет дог пайда болып, содан бері одан кетпеді. Les Dogues (Догтар) деген атау команданың айбарлылығын білдіреді және 1919 жылы 10 қарашада Le Télégramme du Nord газетінде Олимпик Лилуа ойыншыларына қатысты алғаш қолданылған болып саналады. Клубты Les Nordistes (Солтүстіктіктер) және Les Lillois деп те атайды. 1989 жылы лалагүл мен дог біріктірілген жаңа таңба ұсынылып, онда LOSC аббревиатурасына Lille Métropole сөзі қосылды; 1997 жылы шамалы өзгертілген бұл эмблема 2002 жылы дог пен аббревиатура басты орынға шыққан нұсқамен ауыстырылды. 2012 жылы лалагүл қайта басты элемент болды, ал 2018 жылы таныстырылған қазіргі таңбада клубтың барлық символдары Лилль цитаделінің пішінін еске түсіретін бес бұрышты фигура ішіне орналастырылды.

Алғашқы үй жинағы ақ пен көктен тұрды: жағасы мен жең ұшы қызыл, кеудесінде қызыл "V" әрпі бар ақ жейде Олимпик Лилуадан, "V" пішіні мен көк шалбар, ұйық СК Фивтен алынған. Қызыл шеврон 1964 жылға дейін барлық жинақта болып, кейін жоғалды. 1999 жылы клуб басты түсті өзгертті: үй жинағында қызыл, қонақта ақ түс басым болды; 2016–2017 жылғы маусымда дубльдің 70 жылдығына орай ақ түсті үй жинағы қайта киілді. Үшінші жинақтар дәстүрлі түрде еуропалық ойындарға арналып, 2000-жылдардың басында көк, кейін Фландрия туының қара және сары түстерімен шығарылды. Форманы шығарушылар арасында Le Coq Sportif, Puma, Lotto, Adidas, Reebok, Nike, Kipsta, Airness, Canterbury, Umbro болды, 2016 жылы 22 июнде клуб New Balance-пен бес жылдық келісім жасады. Басты спонсорлардың арасында Jean Caby, Pel d'Or, он жылдан асқан Peaudouce, Eurest, Crédit Agricole, ING Direct, он төрт маусым жейдеде болған Partouche, сондай-ақ Boulanger мен Cazoo болды.

Құрылғаннан кейін клуб үй ойындарын екі негізін салушы команданың алаңдарында — Анри-Жоорис және Жюль-Лемер стадиондарында кезектесіп өткізді, 1949 жылы біріншісі басты алаң болып қалды, екіншісі жаттығу алаңына айналып, 1959 жылы бұзылды. Дель өзені бойында, Лилль цитаделіне жақын орналасқан 15 000 орындық Анри-Жоорис стадионы 1975 жылға дейін клубтың үйі болды, содан кейін команда Гримонпре-Жоориске көшті. Ашылған кезде оның сыйымдылығы 25 000 болғанымен, қауіпсіздік талаптарының өзгеруіне байланысты 2000 жылға дейін 17 000-ға дейін азайды, реконструкциядан соң 21 000 орынға жетті. Алайда стадион ФИФА талаптарына сай келмеді, 2002 жылы жаңа арена жобасы ұсынылды. 2003 жылдың июнінде Гримонпре-Жоорис орнына 33 000 орындық стадион салу ұсынылды, бірақ жоба XVII ғасырдағы цитадельге жақындығы себепті мұраны қорғаушылардың қарсылығына кездесіп, 2005 жылы жергілікті соттар рұқсаттарды жарамсыз деп тапты. 2004 жылдың мамырында стадион жабылып, клуб чемпионат ойындарын Вильнёв-д'Асктағы 18 000 орындық Стадиум Нор Лилль Метропольде, 2005–2006 жылғы Чемпиондар лигасы кездесулерін Париж түбіндегі Стад де Франста өткізді. Гримонпре-Жоорис 2010 жылы, клуб кеткеннен кейін алты жыл өткен соң бұзылды.

2008 жылы 1 ақпанда жиналатын шатыры бар 50 000 орындық көпфункциялы стадион салу құқығы Eiffage компаниясына берілді. Арена ерекшелігі — оны басқетбол, теннис, қол добы ойындары мен концерттерге арналған 30 000 орындық толыққанды залға айналдыруға болады. Бастапқыда Гран Стад Лилль Метрополь деп аталған стадион 2012 жылы 17 тамызда ашылып, 2013 жылы Лилльдің бұрынғы мэрі, Францияның бұрынғы премьер-министрі Пьер Моруаның құрметіне қайта аталды, 2022 жылдан спонсорлық себептермен Decathlon Arena – Стад Пьер-Моруа деп жүреді. Вильнёв-д'Аскта орналасқан арена Франция футбол және регби құрамаларының ойындарын, УЕФА Евро-2016 мен Топ 14 кездесулерін қабылдады, 2023 жылғы регбиден әлем кубогының алаңдарының біріне таңдалды. 30 000 орындық зал Евробаскет-2015, Дэвис кубогы, 2017 жылғы ерлер арасындағы қол добынан әлем чемпионатын өткізді, 2024 жылғы Олимпиада ойындарының қол добы мен басқетбол турнирлері үшін де таңдалды. Көрермен рекорды — 2019 жылы Пари Сен-Жерменмен ойында тіркелген 49 712 адам.

Лилль орталығынан 15 минут жердегі Камфен-ан-Певельде орналасқан Домен де Люшен 2007 жылдан клубтың жаттығу базасы. 43 гектарлық кешенде тоғыз толық өлшемді алаң (бірі жасанды шөппен), қақпашыларға арналған алаң, клуб басқармасы, академия, дәрісханалар мен жатақханалар, медициналық орталық, фитнес-орталық, баспасөз аймақтары, сондай-ақ 2011 жылы қойылған қоладан жасалған дог мүсіні (Dogue de Bronze) бар. 1000 көрерменге арналған басты алаң 2024 жылдың наурызында клуб тарихындағы ойыншы Эден Азардың құрметіне аталды, ашылу рәсіміне Бельгия құрамасының бұрынғы капитаны өзі қатысты. Орталықта 2016 жылы француз суретшісі C215 Азардың суретін салған Берлин қабырғасының бөлігі қойылған.

Клубтың басты қарсыласы — RC Ланс, олардың кездесуі Солтүстік дерби деп аталады. Ланс Лилльден 30 шақырым жерде, Па-де-Кале департаментінде орналасқан. Дерби жұмысшы және тау-кен өндірісімен белгілі Ланс пен қазіргі, халықаралық бағыттағы мәдени метрополия Лилльдің арасындағы әлеуметтік-экономикалық қарама-қайшылыққа негізделген, дегенмен бүгінде екі жанкүйер топтары да ұқсас әлеуметтік топтардан құралады. Клубтар алғаш рет 1937 жылы, Лилль Олимпик Лилуа атауымен ойнағанда кездесті. 2024 жылғы жағдай бойынша командалар барлық турнирде 115-тен көп ойын өткізді: 46 жеңіс Лилльде, 37 — Ланста, 36 ойын тең аяқталды. Лилль чемпиондық атақ, Франция Кубогы және Чемпиондар кубогы саны жөнінен қарсыласынан асып тұрады. Нор департаментіндегі Валансьенмен ойындар кейде Кіші солтүстік дерби деп аталады.

Лилль жастар академиясымен танылған, тарих бойында жас ойыншыларды іріктеу мен дамытуда беделге ие болған клуб. CIES футбол обсерваториясының дерегі бойынша, 2015 жылдан бері академиядан шықпаған ойыншыларды сатып алу-сату балансы тұрғысынан Лилль әлемдегі үздік клуб саналды. Клубты 2021 жылдан бастап президент Оливье Летан басқарады, иесі — Merlyn Partners, ал бас бапкер қызметінде Давиде Анчелотти. Лилль әлеуметтік желілерде Францияның спорт клубтарының ішінде бесінші орында ең көп бақыланады.