Лион тарихы

1899 жылы 1896 жылы Racing Club de Lyon атауымен құрылған Lyon Olympique Universitaire көпсалалы клубының құрамында Olympique de Lyon футбол клубы пайда болды. Алғашқы жылдары футбол бөлімі жергілікті бәсекелес FC Lyon клубының көлеңкесінде қалып отырды. Әуесқойлар мен кәсіпқойлардың бір клуб ішінде қатар жүруіне байланысты ішкі келіспеушіліктерден кейін сол кездегі бапкер Феликс Луо және оның серіктестері жеке клуб құруды ойластырды. Айлап созылған талқылаулардан кейін 1950 жылғы 23 мамырда қаланың басты алаңы Бельқурдағы Café Neuf кафесінде шамамен жиырма адам жиналып, жаңа клубтың Olympique Lyonnais атауын және қызыл-көк түстерін бекітті. Атау мен түстерді ұсынған Альбер Трийя, ал клубтың алғашқы президенті Арман Грослевен болды. Бірнеше күннен соң, 26 мамырда жергілікті Le Progrès газеті клубтың ресми түрде құрылғанын хабарлады.

Бапкер Оскар Хайссерердің жетекшілігімен клуб алғашқы ресми матчын 1950 жылғы 27 тамызда өткізіп, 3000 көрерменнің алдында CA Paris-Charenton командасын 3:0 есебімен жеңді; алғашқы гол кездесудің алғашқы 40 секундында соғылды. Құраманың басым бөлігін бұрын Lyon Olympique Universitaire-де ойнаған футболшылар құрады. Құрылғанына екі жыл толмай жатып «Лион» 1950/51 маусымында Екінші дивизион чемпионы атанып, Бірінші дивизионға жолдама алды. 1953/54 маусымындағы бір жылдық үзілісті есептемегенде, клуб ондыкқа дейін элита дивизионында қалды.

1960–1970 жылдары «Лион» Флёри Ди Налло, Нестор Комбен, Серж Кьеза, Бернар Лакомб, Жан Жоркаефф сынды ойыншылардың арқасында біршама табысқа жетті. Люсьен Жассеронның басшылығымен клуб 1963/64 маусымында «Бордоны» 2:0 жеңіп, тарихындағы тұңғыш Франция Кубогын иеленді. 1965/66 маусымында чемпионатта 16-орынға тұрақтағаннан кейін Жассерон қызметтен кетті, оның орнына келген Луи Он 1966/67 маусымында «Сошоны» 3:1 жеңіп, екінші Кубокты сыйлады. 1970 жылдары командаға клубтың бұрынғы ойыншысы Эме Миньо жетекшілік етті: оның тұсында «Лион» 1972/73 маусымында «Нантты» 2:1 жеңіп, үшінші Франция Кубогын алды.

1987 жылдың маусымында клубты жергілікті кәсіпкер Жан-Мишель Олас сатып алып, «Лионды» Бірінші дивизионның тұрақты өкіліне айналдыруды мақсат етті. Оның OL – Europe деп аталған жоспары клубты төрт жылдан аспайтын мерзімде элита дивизионына қайтаруды және еуропалық деңгейге шығаруды көздеді. Жаңа басшылық тұсындағы алғашқы бапкер Реймон Доменек болды және ол өзінің тұңғыш маусымында-ақ бұл мақсатқа жетіп, команданы УЕФА Кубогына шығарды. Кейін Доменектің орнына келген Жан Тигана 1994/95 маусымында команданы екінші орынға жеткізді.

Жаңа мыңжылдықтың басында «Лион» Франция футболының басты клубына және елдегі ең бай клубқа айналды. Клуб болашағы зор ойыншыларды тәрбиелеуімен де танылды: Майкл Эссьен, Флоран Малуда, Сидней Гову, Жуниньо, Крис, Эрик Абидаль, Махамаду Диарра, Патрик Мюллер, Карим Бензема. 2002 жылы «Лион» тұңғыш рет Лига 1 чемпионы атанып, қатарынан жеті титул алу бойынша ұлттық рекорд орнатты. Осы кезеңде клуб ПСЖ-ны 1:0 жеңіп төртінші Франция Кубогын, тарихындағы жалғыз Лига Кубогын (2001) және алты Чемпиондар трофейін иеленді. Үстемдік 2008/09 маусымында «Бордоға» чемпиондықты беріп аяқталды. 2011/12 маусымында «Лион» «Кевийиді» 1:0 жеңіп, өзінің бесінші әрі соңғы Франция Кубогын алды.

Еуропалық додаларда клуб УЕФА Чемпиондар лигасына он жеті рет қатысып, 2009/10 және 2019/20 маусымдарында жартылай финалға, тағы үш рет ширек финалға шықты. 2019/20 маусымында «Лион» 1/8 финалда «Ювентусты», ширек финалда «Манчестер Ситиді» ұтып, он жылдан кейін алғаш рет жартылай финалға жетті, бірақ онда «Баварияға» 0:3 есебімен ұтылды. Сол маусымда команда чемпионатта жетінші орында тұрғанда турнир коронавирус пандемиясына байланысты тоқтатылды, ал Лига Кубогының финалында ПСЖ-дан 11 метрлік допты тебуде 5:6 есебімен ұтылды — нәтижесінде клуб 24 жылда алғаш рет еуропалық додаға іріктелмей қалды. 2016/17 маусымында «Лион» УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына шықты, ал 2021/22 маусымында ширек финалда «Вест Хэмнен» екі матч бойынша 1:4 есебімен ұтылды. Клуб сондай-ақ 1997 жылы УЕФА Интертото Кубогын жеңіп алған.

2022 жылдың желтоқсанында американдық кәсіпкер Джон Текстордың Eagle Group компаниясы борышты қоса есептегенде 900 млн еуро бағамен клуб акцияларының 77,49 пайызын сатып алды, ал 2023 жылғы 8 мамырда Олас 36 жылдық президенттігін аяқтайтынын мәлімдеді. Текстор тұсында клуб әйелдер командасы мен LDLC Arena кешенін сатты. 2023 жылы қыркүйекте бас бапкер болып тағайындалған Фабио Гроссо жеті матчтан кейін жұмыстан босатылды, оның орнына келген Пьер Саж команданы алтыншы орынға жеткізіп, еуропалық додаға қайта шығарды, бірақ 2025 жылғы 27 қаңтарда қызметінен кетті. 31 қаңтарда бас бапкер болып португалиялық Паулу Фонсека тағайындалды. 2025 жылғы 24 маусымда DNCG қаржылық жағдайдың нашарлығына байланысты «Лионды» әкімшілік тәртіппен Лига 2-ге түсірді.

2025 жылғы 30 маусымда Текстордың отставкасынан кейін клуб президенті әрі OL Groupe басшысы болып Мишель Кан тағайындалды, ал бас директор қызметіне Михаэль Герлингер келді. 9 шілдеде клуб DNCG шешіміне жасаған шағымын ұтып, Лига 1-де және Еуропа лигасында ойнау құқығын сақтап қалды. 2026 жылдың маусымында Кан «Лионның» бас компаниясы Eagle Football Group капиталының 87,8 пайызын сатып алу туралы келісімге қол жеткізіп, топтың негізгі кредиторларының борышын өтеуге және клубтың қаржысын тұрақтандыру үшін 71 млн еуроға дейін қаржы салуға міндеттенді; спорттық директор болып Матье Луи-Жан тағайындалды.

1950–2015 жылдары «Лион» Жерлан стадионында ойнады. Арена идеясын 1910 жылы сол кездегі қала әкімі Эдуар Эррио ұсынған, жобаны сәулетші Тони Гарньеге тапсырған. Құрылыс 1914 жылы басталып, Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты тоқтап, 1919 жылы аяқталды, ал 1926 жылы 35 мың орындық стадионды Эррио ресми түрде ашты. 1967 жылы арена тарихи ескерткіш мәртебесін алды; мұнда 1984 жылғы Еуропа чемпионатының, 1998 жылғы әлем кубогының және 2003 жылғы Конфедерациялар кубогының матчтары өтті. Велотрек алынып тасталғаннан кейін сыйымдылық шамамен 50 мыңға жетті, ал 1980 жылғы қыркүйекте Сент-Этьенмен дерби кезінде 48 552 көрермен жиналып, рекорд тіркелді. 1998 жылғы әлем кубогына дайындық барысында жүгіру жолы толық алынып, сыйымдылық 40 494-ке дейін азайды. Соңғы матчын клуб 2015 жылғы 5 желтоқсанда «Анжеге» 0:2 ұтылып өткізді.

Жаңа стадион салу жоспарын Олас 2008 жылғы 1 қыркүйекте жариялады; Десин-Шарпьё маңындағы 50 гектар жерде бой көтерген жоба әкімшілік кедергілерге және арена салықтөлеушілер үшін тиімсіз деп санаған қарсылық топтарына тап болды. Дайындық жұмыстары 2012 жылдың қазанында, стадионның өз құрылысы 2013 жылдың қарашасында басталды. 2016 жылғы 9 қаңтарда «Лион» Парк Олимпик Лионнеде алғашқы матчын өткізіп, «Труаны» 4:1 жеңді (голдарды Лакaзетт, Гезаль, Ферри және Бовю соқты). 2017 жылдан бері клуб Groupama сақтандыру компаниясымен серіктес, сондықтан арена «Групама Стадион» деп аталады. Стадионның көрермен рекорды — 58 257 адам, 2025 жылғы 9 қарашада ПСЖ-мен матчта тіркелді.

2016 жылға дейін клубтың жаттығу базасы әрі штаб-пәтері Лионда, Жерланнан алыс емес жердегі Тола Вологе орталығы болды. Ол гестапо қолынан қаза тапқан лиондық спортшы Анатоль «Тола» Вологенің құрметіне аталған. Орталық академиясынан Карим Бензема, Хатем Бен Арфа, Сидней Гову, Александр Лакaзетт, Самюэль Умтити және Людовик Жюли сынды ойыншылар шықты. Қазіргі кезде екі команда да Десиндегі жаңа стадион жанындағы заманауи кешенде жаттығады, ал академия көрші Мезьё қаласына көшірілді.

Құрылған кезден бері клубтың негізгі түстері — қызыл, көк және ақ, олардың ішінде ақ түс басым. Алғашқы жылдары «Лион» толық ақ формада ойнады, 1955 жылы қызыл-көк шеврон мен көк шалбар қосылды, 1961 жылы жолақтар көлденең орналасты, ал 1970/71 маусымынан бастап олар көйлектің сол жағында тік түрде берілді. 1976 жылы клуб ағылшындық «Ливерпульді» еске салатын толық қызыл формаға көшіп, оны 1989/90 маусымға дейін киді, содан кейін ақ түске қайта оралды. 2002/03 маусымында Олас ескі дизайнның қайтарылатынын мәлімдеді және команда қатарынан жеті чемпиондықтың алтауын осы формада алды.

«Лионның» ең белгілі жанкүйерлер тобы — 1987 жылы құрылған Bad Gones, ол Жерланның, кейін Парк Олимпик Лионненің солтүстік трибунасын иеленеді және Франциядағы ең көп санды топ саналады. Тағы бір ірі бірлестік — 1993 жылдан бері жұмыс істеген Lugdunums пен 2000 жылы құрылған Nucleo Ultra топтарының бірігуінен 2007 жылы пайда болған Cosa Nostra Lyon, оны 2010 жылы Франция ішкі істер министрлігі зорлық-зомбылық үшін таратылған жеті топтың бірі ретінде атады. Клубта Hex@gones, Gastrogones, O'Elles Club топтары, сондай-ақ Ньевр, Дром, Изер департаменттерінде және Лондонда (Lyondoners) құрылған жанкүйер бірлестіктері бар.

Клуб тарихында жанкүйерлер зорлығы мен нәсілшілдікке қатысты бірқатар ауыр оқиға тіркелген. 2017 жылы сәуірде Еуропа лигасының ширек финалында «Бешикташқа» қарсы матч алдында тәртіпсіздік салдарынан ойын 45 минутқа кешіктірілді, бұл үшін «Лион» еуропалық додадан екі жылға шартты түрде шеттетілді. 2018 жылы наурызда ЦСКА-мен кездесу алдында 150-ге жуық жанкүйер полиция бөлімшесіне шабуыл жасап, кем дегенде сегіз қызметкер жарақат алды, ал УЕФА клубқа нәсілшілдік мінез-құлық бойынша айып тағылды. Кейінгі жылдары да Пари ФК, Марсель, ПСЖ және «Буржуэн-Жальё» клубтарымен байланысты матчтарда төбелестер мен нәсілшілдік көріністер тіркелді, клуб басшылығы мұндай әрекеттерді бірнеше рет айыптады.

Құрылғаннан бері «Лион» Франция элита дивизионында 50-ден астам маусым өткізіп, 1800-ден астам матч ойнады; Лига 2-дегі тоғыз маусымда 310 кездесу өтті. Мыңыншы жеңісін клуб 2003/04 маусымында «Страсбургті» ұтып тіркеді. Ойындар саны бойынша рекорд Серж Кьезаға тиесілі — 1969–1983 жылдары 14 маусымда 541 матч; одан кейін 1997–2008 жылдары 518 кездесу өткізген қақпашы Грегори Купе тұр. Купе мен Сидней Гову төрт ішкі трофейдің бәрін ұтқан жалғыз ойыншылар, ал Гову, Купе және Жуниньо жеті чемпиондықтың бәріне қатысқан. Клубтың үздік бомбардирі — 1960–1974 жылдары 222 гол соққан Флёри Ди Налло, ол 489 матчымен ойындар саны бойынша үшінші орында. Бір маусымдағы чемпионаттағы ең көп гол рекордын 1968/69 маусымда 25 рет дәл соққан Андре Ги орнатқан, ал Александр Лакaзетт 2014/15 маусымында 26-голын соқты. Клубтың ең ірі жеңісі — 10:0 (1953/54 жылы Франция Кубогында «Аяччоға» және 1955/56 жылы «Деллге» қарсы), чемпионаттағы ең ірі жеңісі — 8:0 (1966/67 маусымында «Анжеге» және 1997/98 маусымында «Марсельге» қарсы), еуропалық додада — 1974/75 маусымында люксембургтік «Ред Бойс Дифферданжға» қарсы 7:0.

«Лионның» ең ескі бәсекелесі — Сент-Этьен, олардың кездесуі Дерби рональпен деп аталады. Бәсеке 1960 жылдары, «Лион» элита дивизионында орнығып жатқан кезде басталды және екі қаланың небәрі 61 шақырым қашықтықта орналасуымен, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени айырмашылықтарымен түсіндіріледі: Лион дәстүрлі түрде ауқатты, орта таптық қала, ал Сент-Этьен өнеркәсіптік, жұмысшы қаласы саналады. Марсельмен бәсеке 1945 жылғы 23 қыркүйектегі алғашқы матчтан бастау алады және Choc des Olympiques немесе Olympico деп аталады. Жаңа мыңжылдықтағы үстемдіктен кейін клуб Бордо, ПСЖ және Лильмен де бәсекелес болды, сондай-ақ Гренобль және «Лион Дюшер» командаларымен шағын бәсекесі бар.

Клубта екі жорға нөмірі құрметке ие болды: 1999 жылы жол апатынан қаза тапқан қақпашы Люк Боррелли құрметіне 16-нөмір, ал 2003 жылы Лиондағы Жерлан стадионында Камерун құрамасы сапында ойнап жүріп қайтыс болған Марк-Вивьен Фоэ құрметіне 17-нөмір алынып тасталды; кейін екеуі де қайта қолданысқа енгізілді. «Лион» ойыншылары UNFP жылдың үздік футболшысы сыйлығын бірнеше рет алды: Майкл Эссьен (2005), Жуниньо (2006), Флоран Малуда (2007), Карим Бензема (2008), Лисандро Лопес (2010), Александр Лакaзетт (2015). Грегори Купе жылдың үздік қақпашысы атанды төрт рет, Юго Льорис үш рет. Клубта 1950 жылдан бері 22 тұрақты бапкер жұмыс істеді, ең ұзақ жетекшілік еткені — 1968–1976 жылдары сегіз жыл бапкер болған Эме Миньо, ал Ален Перрен (2007–2008) клуб тарихындағы алғашқы дубльге қол жеткізген маман.

Жалпы клуб жеті рет Лига 1 чемпионы (2002–2008), үш рет Лига 2 жеңімпазы (1950/51, 1953/54, 1988/89), бес рет Франция Кубогының (1964, 1967, 1973, 2008, 2012), бір рет Лига Кубогының (2001) және сегіз рет Чемпиондар трофейінің (1973, 2002–2007, 2012) иегері атанды. 2025 жылы OL Lyonnes деп өзгертілген әйелдер командасы Франция элита дивизионында ойнайды және әлемдегі ең титулды әйелдер клубы саналады: 18 Франция чемпиондығы, 10 Франция Кубогы және УЕФА Әйелдер Чемпиондар лигасының 8 жеңісі.