Норвегия тарихы

Алғашқы халықаралық матчын 1908 жылы 12 шілдеде Гётеборгта Швециямен өткізіп, 3:11 есебімен ұтылды. Тарихындағы ең ірі жеңіліс 1917 жылы 7 қазанда Копенгагенде Данияға 0:12 есебімен тіркелсе, ең ірі жеңісіне 1946 жылы 28 маусымда Бергенде Финляндияны 12:0 есебімен ұтқанда қол жеткізді. Норвегия 1929–1932 жылдардағы Солтүстік елдер чемпионатында жеңімпаз атанды, 1952–1955 және 1956–1959 жылдары екінші орын алды.

1936 жылғы Берлин Олимпиада ойындарында норвегиялықтар үй иесі Германияны ұтып, қола жүлде иеленді — бұл команданың олимпиадалық үздік көрсеткіші (барлығы бес рет қатысқан, алғаш рет 1912 жылы). 1938 жылы әлем чемпионатына алғаш жолдама алды, бірақ қосымша уақытта болашақ чемпион Италиядан 1:2 есебімен ұтылды. Осыдан кейін әлем біріншілігіне 1994 жылға дейін шыға алмады.

Соғыстан кейінгі ондаған жылда Норвегия ірі турнирлерге іріктеуден өте алмады, дегенмен бірқатар елеулі жеңістерге жетті: 1965 жылы Югославияны 3:0, 1968 жылы қонақта Францияны 1:0, ал 1981 жылы Англияны 2:1 есебімен ұтты. Соңғы кездесуден кейін радиошолушы Бьёрге Лиллелиеннің «Your boys took a hell of a beating» деген әйгілі сөзі айтылды.

1990–1998 жылдары Эгиль «Дрилло» Ульсеннің басшылығымен команда алғашқы алтын дәуірін бастан кешті: бір кезде ФИФА рейтингінде 2-орынға көтерілді (1993 жылғы қазан, 1995 жылғы шілде-тамыз). Ульсен жұмысын 1990 жылғы 31 қазанда Камерунды үйде 6:1 есебімен ұтумен бастады. 1994 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде норвегиялықтар Нидерланды мен Англияны ұтып, топ жеңімпазы атанды. АҚШ-тағы финалдық кезеңде Мексиканы жеңіп, Италиядан ұтылып, Ирландия Республикасымен тең түсті; топтағы төрт команданың да ұпайы мен доп айырмасы бірдей болғандықтан, Норвегия келесі кезеңге өте алмады. 1998 жылы Францияда топта Марокко және Шотландиямен тең түсіп, Бразилияны 2:1 есебімен ұтты да, екінші орынмен 1/8 финалға шықты, бірақ ол жерде тағы да Италиядан ұтылды.

Ульсеннен кейін командаға 21 жасқа дейінгілер құрамасының бұрынғы бапкері Нильс Юхан Семб келді және оның тұсында Норвегия Еуро-2000-ға жолдама алды — бұл күні бүгінге дейінгі жалғыз Еуропа чемпионатындағы өнері, онда команда топтық кезеңде тоқтады. 2003 жылғы сәтсіз іріктеуден соң Семб орнынан кетіп, командаға Оге Харейде басшылық етті: оның тұсында Норвегия 2006 жылғы әлем чемпионаты мен Еуро-2008-ге іліну сәтін жіберіп алды, ал 2008 жылы бірде-бір матчта жеңіске жете алмағаннан кейін Харейде отставкаға кетті. Құрамаға қайта оралған Ульсен жұмысын Германиядан қонақта алған жеңіспен бастады, алайда 2013 жылдың қыркүйегінде үйде Швейцариядан ұтылып, 2014 жылғы әлем чемпионатына шығу мүмкіндігі азайған соң қызметінен кетті; оның орнын Пер-Матиас Хёгмо басты. ФИГА рейтингіндегі ең төмен көрсеткішін — 88-орынды — команда 2017 жылдың шілдесінде тіркеді.

Еуро-2020 іріктеуінде Норвегия Испания мен Швециядан кейінгі үшінші орында қалып, 2020 жылдың қазанында плей-офф жартылай финалында Сербиядан 1:2 есебімен ұтылды. 2020 жылғы 3 желтоқсанда Ларс Лагербектің кетуінен кейін бас бапкер қызметіне құраманың бұрынғы ойыншысы Столе Сульбаккен тағайындалды. Команда 2022 жылғы әлем чемпионаты мен Еуро-2024-ке іліге алмады, бірақ 2024–2025 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында тобын жеңіп, A дивизионына көтерілді. 2025 жылғы 16 қарашада Норвегия 2026 жылғы әлем чемпионатына жолдама алып, турнирден 28 жылдық үзілісті аяқтады: іріктеудегі сегіз матчтың бәрін ұтып, топта бірінші орын алды, ал шешуші кездесуде Миланда Италияны 4:1 есебімен жеңді — бұл италиялықтардың әлем чемпионатының іріктеу топтық кезеңіндегі үйдегі тұңғыш жеңілісі болды. Эрлинг Холанн 16 голмен барлық іріктеу кезеңінің ең көп гол соққан ойыншысы атанды.

2026 жылғы әлем чемпионатында Норвегия Ирак, Сенегал және Франциямен бірге I тобында ойнады. 17 маусымда Иракты 4:1 есебімен ұтып, Холанн әлем чемпионаты матчында бірнеше рет гол соққан тұңғыш норвегиялық ойыншы болды, сондай-ақ команда әлем біріншілігінің матчында алғаш рет екеуден көп гол соқты. Содан кейін Сенегалды 3:2 есебімен жеңіп, 1/16 финалға жолдама алды, ал турнирлік маңызы жоқ соңғы матчта Франциядан 1:4 есебімен ұтылды. 1/16 финалда Кот-д'Ивуарды 2:1 есебімен ұтып, топтық кезеңнен тыс матчта тұңғыш рет жеңіске жетті, ал 1/8 финалда Бразилияны еңсерді: норвегиялықтар — бразилиялықтармен бес кездесуде үш жеңіс пен екі тең ойын тіркеп, оларға бірде-бір рет ұтылмаған жалғыз команда. Жолы ширек финалда тоқтады: қосымша уақытта Англиядан 1:2 есебімен ұтылды. Бұл — Норвегияның әлем чемпионаттарындағы үздік нәтижесі.

Құрама сапында ең көп матч өткізген ойыншы — Юн Арне Риисе (110 матч), ең көп гол соққан ойыншы — Эрлинг Холанн (65 гол). 1920-жылдардан бері елтаңба ретінде ақ шеңбердегі ұлттық ту қолданылады; 2008 жылдың мамырында NFF викинг стиліндегі айдаһар бейнеленген жаңа елтаңбаны таныстырғанымен, жұртшылықтың қарсылығынан кейін одан бас тартты. 2014 жылғы 12 желтоқсанда ұсынылған қазіргі елтаңбада ту, жоғарғы жағында Норвегия елтаңбасынан алынған екі арыстан және «NORGE» деген жазу бар. Форманы 1992–1996 жылдары Adidas, кейін 2014 жылға дейін Umbro жеткізіп келді, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап ресми жабдықтаушы — Nike. 2026 жылғы әлем чемпионатынан бері жанкүйерлер Уле Фрёйстад шығарған Viking Row әнұранын орындайды. Норвегияның дәстүрлі принципті қарсыластары — солтүстік көршілері Дания мен Швеция. Команда сондай-ақ 1990 жылы Мальтадағы халықаралық турнирді, 2001 және 2004 жылдары Lunar New Year Cup жарысын жеңіп алған.