Ноттингем Форест тарихы

Клуб екі рет Еуропа кубогын (қазіргі УЕФА Чемпиондар лигасы) жеңіп алды және бұл турнирді бағындырған алты ағылшын клубының бірі саналады. Ноттингем Форест — Еуропада Еуропа кубогын (немесе Чемпиондар лигасын) ел чемпионатынан да көп рет жеңген жалғыз команда: еуропалық тәж екеу, ал ұлттық чемпиондық біреу. Бұдан бөлек клубтың қоржынында бір УЕФА Суперкубогы, екі Англия кубогы, төрт Лига кубогы және бір Қайырымдылық қалқаны бар. Футбол лигасына қабылданғаннан бергі маусымдардың бесеуінен басқасында команда Англияның алғашқы екі дивизионында ойнаған.

2019 жылдан 2023 жылға дейін Ноттингем Форест өзін Англия футбол лигасындағы ең көне клуб деп санады; мұны Англия футбол лигасының өзі де растаған. 1865 жылы Ноттингемдегі Шекспир және Норт-Шервуд көшелерінің қиылысында орналасқан Клинтон Армс мейрамханасында шинти ойыншылары бас қосып, Дж. С. Скримшоудың ұсынысымен футбол ойнау туралы шешім қабылдады — осылайша клуб дүниеге келді. Сол жиналыста командаға «гарибальди қызылы» түсті он екі бас киім сатып алу ұйғарылды; түс итальяндық «қызыл көйлектілер» қолбасшысы Джузеппе Гарибальдидің құрметіне таңдалды. Алғашқы матчтар Форест Рейскорс алаңында өтті — бұл жер тарихи тұрғыда Шервуд орманының бөлігі болған және клуб атауындағы «Форест» сөзінің бастауы саналады. Клубтың алғашқы ресми ойыны 1866 жылы 22 наурызда Ноттс Каунтиге қарсы өтті.

Алғашқы жылдары Ноттингем Форест көпсалалы спорт клубы болды: оның бейсбол командасы 1899 жылы Британия чемпионы атанды. Клуб қайырымдылығымен де белгілі: 1886 жылы ол жаңадан құрылған Арсеналға толық қызыл форма жинағын сыйлады (солтүстік лондондықтар әлі күнге қызыл түспен ойнайды), Эвертонға көйлек берді, Брайтонға алаң табуға көмектесті. 1905 жылғы Оңтүстік Америкаға сапары аргентиналық Индепендьентені қызыл түсті таңдауға шабыттандырды: клуб президенті Аристидес Лангоне қонақтарды «қызыл шайтандар» деп атаған еді.

Футбол лигасына 1888 жылы қабылданбаған клуб 1889 жылы Футбол альянсына қосылып, 1892 жылы оны жеңіп алды. 1898 жылы Кристал Пэлас алаңында 62 мың көрермен алдында өткен Англия кубогының финалында Ноттингем Форест Дерби Каунтиді 3:1 есебімен ұтты; Артур Кейпс екі гол соқты, үшінші допты Джон Макферсон енгізді. 1905–06 маусымында клуб тұңғыш рет төмендеді, бірақ бірден 1906–07 маусымының чемпионы ретінде оралды. 1921–22 маусымында екінші дивизион чемпионы атанса, 1924–25 маусымында қайта төмен түсті, ал 1949 жылы үшінші дивизионның оңтүстік тобына дейін құлдырады.

Билли Уокердің басшылығымен команда 1950–51 маусымында 110 гол соғып (клуб рекорды) үшінші дивизион чемпионы атанды, 1957 жылы бірінші дивизионға оралды. 1959 жылғы Англия кубогының финалында Уэмблиде Лутон Таунды 2:1 есебімен ұтты: голдарды Рой Дуайт пен Томми Уилсон соқты. Уокер 21 жыл жұмыс істеп, келесі маусымнан кейін зейнетке шықты. Джонни Кэри кезінде Джо Бейкер мен Иан Стори-Мур ойнаған құрама 1966–67 маусымында чемпионат күмісін еншіледі, бірақ ойыншылардың жарақаты жоспарды бұзды. 1972 жылы клуб жоғарғы дивизионнан шығып қалды.

Клуб тарихындағы ең табысты кезең Брайан Клаф пен Питер Тейлордың тұсында келді. Клаф 1975 жылы 6 қаңтарда команданы қабылдады, ал Тейлор 1976 жылы оның көмекшісі болды. Олар Кенни Бернс, Питер Шилтон, Арчи Джемилл, Ларри Ллойд, Гарри Бертлс сияқты ойыншыларды тартып, Джон Робертсон мен Мартин О'Нилді қайта құрамға қосты. Алғашқы жеңіс 1976–77 Англия-Шотландия кубогы болды. 1976–77 маусымында үшінші орын алып, жоғарғы дивизионға жолдама алған команда келесі маусымда бірден 1977–78 чемпионатын жеңіп алды — Ливерпульден жеті ұпай озық финишке келіп, 42 ойында бар болғаны 24 гол жіберді. Сол маусымда Лига кубогының финалында қайта ойында Ливерпульді 1:0 есебімен ұтты.

1978–79 маусымында Ноттингем Форест Еуропа кубогында титул иесі Ливерпульді екі матчтың жиынтығымен 2:0 есебімен шығарып салды, ал жарты финалда 1. ФК Кёльнді өтті. Мюнхендегі Олимпиаштадионда өткен 1979 жылғы финалда Мальмёні 1:0 есебімен ұтты; жалғыз голды еуропакубоктық дебютінде Тревор Фрэнсис соқты — оны 1979 жылдың ақпанында ағылшын футболының тарихындағы алғашқы 1 миллион фунт стерлингке сатып алған еді. 1980 жылы Мадридтегі Сантьяго Бернабеу стадионында Гамбургті 1:0 есебімен ұтып (голды Робертсон соқты), клуб тәжін сақтап қалды. 1979 жылғы Еуропа суперкубогында Барселона жиынтықта 2:1 есебімен жеңілді. Бұған дейін 1977 жылдың 26 қарашасынан 1978 жылдың 25 қарашасына дейін команда чемпионатта 42 матч бойы жеңіліс таппай, Бернлидің 35 ойындық рекордын жаңартты; бұл көрсеткішті тек 2004 жылы Арсенал (49 ойын) асып түсті.

1980 жылы Валенсияға қарсы Суперкубокта қонақтықта соғылған голдар бойынша ұтылған клуб 1981 жылы 11 ақпанда Токиодағы Ұлттық стадионда Интерконтиненталды кубокта уругвайлық Насьоналдан 1:0 есебімен жеңілді. Чемпиондық пен еуропалық жеңістерге қол жеткізген құрам кейін таратылды; Клаф пен Тейлор мұны кейін қателік деп атады. Тейлор 1982 жылы қызметтен кетті.

Тейлорсыз жұмыс істеген Клаф 1983–84 УЕФА кубогының жарты финалында Андерлехттен дау тудырған жағдайда ұтылды: кейін матч төрешісі Эмилио Гурусета Муроның Андерлехт президенті Констан Ванден Стоктан 27 мың фунт «қарыз» алғаны белгілі болды, бұл үшін УЕФА 1997 жылы бельгиялық клубты еуропакубоктардан бір жылға шеттетті. 1988 жылы команда Футбол лигасының 100 жылдығына арналған турнирді жеңіп, чемпионатта үшінші орын алды. 1989 және 1990 жылдары Лига кубогын қатарынан екі рет (Лутон Таун 3:1, Олдем Атлетик 1:0) еншіледі, сондай-ақ 1988–89 және 1991–92 маусымдарында Full Members' Cup кубогын алды. 1989 жылғы Англия кубогының жарты финалында Ливерпульге қарсы матч Хиллсборо қасіретінен кейін алтыншы минутта тоқтатылды; апатта Ливерпульдің 97 жанкүйері қаза тапты.

1991 жылғы Англия кубогының финалында Тоттенхэм Хотспурға қосымша уақытта 2:1 есебімен есе жіберді, ал 1992 жылы Лига кубогының финалында Манчестер Юнайтедтен 1:0 есебімен ұтылды. Бес маусымда клуб жеті ішкі кубок финалында ойнап, бесеуінде жеңіске жетті. 1992 жылы 16 тамызда Ноттингем Форест тікелей эфирде көрсетілген алғашқы Премьер-лига матчында Ливерпульді 1:0 есебімен ұтты; голды Тедди Шерингем соқты. Алайда 1993 жылы мамырда Клафтың 18 жылдық дәуірі командасының Премьер-лигадан құлауымен аяқталды.

Клубтың 1979 жылғы еуропалық чемпион құрамының мүшесі Фрэнк Кларк 1993 жылы бас бапкер болып, бірден 1993–94 маусымында Премьер-лигаға оралуды қамтамасыз етті, ал 1994–95 маусымында үшінші орын алып, УЕФА кубогына жолдама алды. 1995–96 маусымында команда УЕФА кубогының ширек финалына жетіп, сол маусымдағы ағылшын клубтарының ішіндегі ең үздік нәтижені көрсетті. 1997 жылы клуб төмендеді, бірақ 1997–98 маусымында бірінші дивизион чемпионы атанып қайта көтерілді. 1999 жылы Рон Аткинсонның тұсында тағы да құлады.

Жаңа ғасырда клуб ұзақ уақыт жоғарғы дивизионнан тыс қалды. Қарыздар мен ITV Digital компаниясының банкроттығы қаржылық жағдайды нашарлатты. 2005 жылы команда Англияның үшінші дивизионына түсіп, Еуропа кубогын жеңген клубтардың ішінде отандық үшінші лигаға дейін құлдыраған алғашқы команда болды. Колин Колдервудтың басшылығымен 2007–08 маусымында 46 ойынның 24-інде қақпасын таза сақтап, екінші дивизионға оралды. Билли Дэвис тұсында команда 2009–10 маусымында үшінші орын алып, 19 матчтық жеңіліссіз серия мен үйдегі 12 қатарынан жеңіс (клуб рекорды) тіркеді, бірақ плей-оффта Блэкпулден ұтылды. 2012 жылы клубты Кувейттен келген Аль-Хасауи отбасы сатып алды, бірақ бапкерлердің жиі ауысуы тұрақтылық әкелмеді.

2017 жылы 18 мамырда клуб Эвангелос Маринакистің иелігіне өтті. 2021 жылы 21 қыркүйекте тағайындалған Стив Купер соңғы орында тұрған команданы маусым соңында төртінші орынға көтерді; 2022 жылғы плей-офф жарты финалында Шеффилд Юнайтед айыппен ұтылып, Уэмблидегі финалда Хаддерсфилд Таун 1:0 есебімен жеңілді. Осылайша клуб 1998–99 маусымынан бергі алғаш рет Премьер-лигаға оралды. Келесі жазда команда бірінші құрамға 21 футболшы сатып алды — бұл Британия рекорды. 2024 жылы наурызда клуб Премьер-лиганың қаржылық орнықтылық ережелерін бұзғаны үшін төрт ұпайдан айырылды, алайда маусым соңында лигада қалды. 2024–25 маусымында Ноттингем Форест жетінші орынды иеленіп, 30 жылдан кейін алғаш рет еуропалық жарысқа жолдама алды.

Клуб 1865 жылы құрылғаннан бері қызыл түспен ойнайды және қызыл түсті «ресми» түрде киген алғашқы команда саналады. Алғашқы эмблема ретінде 1947 жылы Ноттингем қаласының елтаңбасы қолданылды, ал қазіргі елтаңба 1973 жылғы байқаудан кейін 1974 жылы енгізілді; оның авторы — Трент политехникумының графикалық дизайн оқытушысы Дэвид Льюис. Эмблеманың үстіндегі екі жұлдыз 1979 және 1980 жылдардағы Еуропа кубогын жеңгенін білдіреді. Команданың лақап аттары — Форест, Қызылдар, Гарибальдилер, Tricky Trees.

Сити Граунд Трент өзенінің жағасында, Уэст-Бриджфордта орналасқан. Бұған дейін клуб Форест Рекриейшн Граунд, Трент Бридж және арнайы салынған Таун Граунд алаңдарында ойнады. 1994 жылдан бері стадион толығымен отыратын орындармен жабдықталған — бұл Евро-96 турнирін қабылдауға дайындықтың бөлігі болды. Сити Граунд Ноттс Каунтидің Мидоу Лейн стадионынан небәрі 300 ярд қашықтықта: бұл Англиядағы географиялық тұрғыда бір-біріне ең жақын екі кәсіби футбол стадионы. Клуб алаңды кезең-кезеңімен кеңейтіп, 2033 жылға қарай сыйымдылығын 52 500 орынға жеткізуді жоспарлайды.

Клубтың басты бәсекелесі — 14 миль қашықтықта орналасқан Дерби Каунти; қарсыластық 1898 жылғы Англия кубогының финалынан бастау алады. Екі команда Шығыс Мидлендс дербиінде кездеседі, ал 2007 жылдан бері жеңімпазға Брайан Клаф кубогы табыс етіледі. 2024 жылдың ақпанындағы дерек бойынша командалар 111 рет кездесіп, Ноттингем Форест 43, Дерби 38 рет жеңген, 30 матч тең аяқталған. Клафтың табыстарына дейін басты қарсылас Лестер Сити саналған. Тағы бір бәсекелес — Шеффилд Юнайтед; бұл қарсыластықтың тамыры 1984–85 жылдардағы шахтерлер ереуіліне барып тіреледі.

Клуб рекордтары бойынша барлық турнирлерде ең көп матч өткізген ойыншы — Боб Маккинлей (692 ойын, 1951–1970), ең көп гол соққан — Гренвилл Моррис (217 гол, 1898–1913). Ең көп көрермен жиналған матч — 1967 жылы 28 қазанда Манчестер Юнайтедке қарсы ойын (49 946 адам). Ең ірі жеңіс — 1891 жылы Англия кубогында Клаптонды 14:0 есебімен ұтуы, ең ауыр жеңіліс — 1937 жылы Блэкберн Роверстен 1:9. Чемпионаттағы ең ұзақ жеңіліссіз серия — 42 матч, ең көп ұпай — 1997–98 маусымында 94 ұпай. Ұлттық құрамада ең көп ойнаған футболшы — Стюарт Пирс (Англия құрамасында 76 матч). Ағылшын футболының Даңқ залына клубпен байланысты Брайан Клаф, Питер Шилтон, Дэйв Маккей, Вив Андерсон, Рой Кин, Иан Райт, Тедди Шерингем, Тревор Фрэнсис, Стюарт Пирс, Джон Робертсон және Джастин Фашану қабылданған.