Пари Сен-Жермен тарихы

Пари Сен-Жермен — Франция футболының тарихындағы ең титулды клубы: оның қоржынында 60 ірі трофей бар. Ішкі аренада ол Лига 1 чемпиондығы (14), Франция Кубогы (16), Лига Кубогы (9) және Чемпиондар Жүлдесі (14) бойынша рекордшы. Сондай-ақ бір рет Лига 2 чемпионы атанған. Халықаралық додаларда клуб екі УЕФА Чемпиондар лигасын, екі УЕФА Суперкубогын, бір Кубоктар иегерлерінің кубогын, бір УЕФА Интертото кубогын және бір ФИФА Интерконтиненталдық кубогын жеңіп алды — бұл көрсеткіштердің барлығы Франция үшін рекорд.

Клуб Лига 2-де бастап, алғашқы маусымында-ақ чемпион атанып, 1971–1972 жылғы маусымға жолдама алды. Алайда қаржылық қиындықтар мен болашақ құрылымға қатысты келіспеушіліктер салдарынан 1972 жылы Пари ФК мен Пари Сен-Жермен ажырасты: Пари ФК Лига 1-де қалды, ал Пари Сен-Жермен әкімшілік жолмен үшінші дивизионға түсірілді. Команда қатарынан екі рет жоғарылап, 1974 жылы Лига 1-ге оралды және «Парк де Пренске» қоныс аударды.

1970 жылдардың екінші жартысында клубтың дамуына Даниель Эштер зор ықпал етті: ол 1974 жылы президент болып, 1978 жылдың қаңтарына дейін осы қызметте жұмыс істеді. «Парк де Пренстегі» қос билет сатылымы жанжалынан кейін оны Франсис Борелли алмастырды. Дәл Борелли тұсында клуб алғашқы ірі жүлделерін жеңіп алды: 1982 жылы Франция Кубогының финалында Сент-Этьенмен 2:2 ойнап, пенальти сериясында басым түсті, ал келесі жылы финалда Нантты 3:2 есебімен ұтып, кубокты сақтап қалды. 1986 жылы Жерар Улье бапкерлік еткен команда Нанттан үш ұпай озып, алғаш рет Франция чемпионы атанды — сол маусымда командасы бар болғаны үш жеңіліс тапты. 1980 жылдардағы құрамда Жан-Пьер Дольяни, Мұстафа Дахлеб, Сафет Сушич, Луис Фернандес және Доминик Рошто сынды ойыншылар өнер көрсетті. Чемпиондықтан кейін клубта спорттық құлдырау мен қаржылық қиындықтар басталды.

1991 жылы клубты Canal+ телеарнасы иеленіп, инвестиция кезеңі басталды, президент болып Мишель Денизо тағайындалды. 1990 жылдары командада Раи, Джордж Веа, Давид Жинола, Бернар Лама және Валдо ойнады. Клуб 1993 жылы Франция Кубогын (финалда Нант — 3:0), 1994 жылы екінші чемпиондығын жеңіп алды. 1994–1995 жылғы Чемпиондар лигасында Пари Сен-Жермен топтық кезеңде бірінші орын алып, жартылай финалда Миланнан ұтылды. 1996 жылы Брюссельде өткен Кубоктар иегерлері кубогының финалында Рапидті (Вена) 1:0 есебімен жеңіп (жалғыз гол — Брюно Нготти), өзінің алғашқы еуропалық трофейін иеленді. 1997 жылы клуб осы турнирдің финалына қайта шықты, бірақ Барселонадан 0:1 есебімен жеңілді. 1998 жылы Лига Кубогы мен Франция Кубогы (финалда Ланс) жеңіліп алынып, ішкі кубоктық дубль жасалды.

2000 жылдардан кейін Жей-Жей Окоча, Роналдиньо, Паулета сынды ойыншылардың болуына қарамастан нәтижелер тұрақсызданды. Клуб 2004, 2006 және 2010 жылдары Франция Кубогын, 2008 жылы Лига Кубогын жеңіп алғанымен, чемпионатта төменгі орындарға кетті: 2006–2007 маусымында 15-орын, 2007–2008 маусымында 16-орын — бұл кезеңдегі ең нашар көрсеткіш. 2008 жылы бақылау пакетін Colony Capital иеленді. 2010 жылғы Франция Кубогының финалында қосымша уақытта Монакодан 1:0 есебімен басым түсті.

2011 жылы клубтың бақылау пакетін Qatar Sports Investments (QSI) сатып алды, президент болып Нассер Аль-Хелаифи тағайындалды. Жаңа иелер құрамға қомақты қаржы салды: Хавьер Пасторе, Златан Ибрагимович, Тиагу Силва, Эдинсон Кавани, Марко Верратти келді. 2012 жылы күміс жүлде алған команда 2013 жылы 1994 жылдан бергі алғашқы чемпиондығын жеңіп алып, 2014 жылы титулын қорғады. 2014–2015 маусымында Пари Сен-Жермен бір маусымда төрт ішкі трофейді — Лига 1, Франция Кубогы, Лига Кубогы және Чемпиондар Жүлдесін — жеңіп алған алғашқы француз клубы атанды. Келесі маусымда бұл жетістік қайталанып, клуб Лига 1 рекордын жаңартты: 96 ұпай және небәрі 19 өткізілген гол. Сол маусымда Златан Ибрагимович 50 гол соғып, бір маусымдағы нәтижелілік рекордын орнатты.

2017 жылы Барселонадан Неймар, Монакодан Килиан Мбаппе, ал 2021 жылы Лионель Месси келді. Бұл үштік клубқа ішкі трофейлер әкелгенімен, Чемпиондар лигасын жеңе алмады. 2020 жылы команда турнир финалына шығып, Бавариядан 0:1 есебімен ұтылды, 2021 және 2024 жылдары жартылай финалға жетті. Неймар 2023 жылы, Месси сол жылдың аяғында, Мбаппе 2024 жылы клубтан кетті.

Жұлдыздар кеткеннен кейін 2023 жылдан бері командаға бас бапкер болған Луис Энрике ұжымдық ойынға, позициялық қозғалысқа және бүкіл құрамның үлесіне баса назар аударды. 2025 жылы Мюнхенде өткен финалда Интерді 5:0 есебімен жеңіп, Пари Сен-Жермен Чемпиондар лигасын алғаш рет жеңіп алды; финалда Ашраф Хакими, Дезире Дуэ, Хвича Кварацхелия және Сенни Маюлу гол соқты. Марсельден (1993) кейін бұл трофейді иеленген екінші француз клубы болды. Сол жылы команда УЕФА Суперкубогын (финалда Тоттенхэмді пенальти сериясында) және ФИФА Интерконтиненталдық кубогын (Фламенгоны да пенальтиде) жеңіп, клуб футболының әлемдік титулын Франция тарихында тұңғыш рет еншіледі. 2024–2025 маусымында Лига 1, Франция Кубогы және Чемпиондар лигасы жеңіліп, континенталдық трипл жасалды, ал 2024 жылғы Чемпиондар Жүлдесімен бірге бұл секступльге айналды — мұндай жетістікке бұған дейін тек Барселона (2009) мен Бавария (2020) қол жеткізген еді.

2026 жылы Пари Сен-Жермен Чемпиондар лигасындағы атағын қорғап қалды. Лигалық кезеңде 11-орын алған команда плей-офф іріктеуінде Монакоға, 1/8 финалда Челсиге, ширек финалда Ливерпульге, жартылай финалда Баварияға тойтарыс берді. Будапешттегі «Пушкаш Арена» стадионында өткен финалда Усман Дембеле гол соғып, Арсеналмен 1:1 ойнады, ал пенальти сериясында есеп 4:3 болды. Осылайша клуб Чемпиондар лигасы дәуірінде титулын қатарынан қорғаған екінші команда атанды.

Пари Сен-Жермен Париж қаласын да, маңындағы корольдік Сен-Жермен-ан-Ле қаласын да таныстыратындықтан, оның дәстүрлі түстері — қызыл, көк және ақ. Қызыл мен көк — Париждің түстері әрі революция қайраткерлері Лафайет пен Жан Сильвен Байиге сілтеме, ақ түс — француз корольдік билігінің және Сен-Жермен-ан-Ленің нышаны. Елтаңбадағы қызыл Эйфель мұнарасы мен көк фон Парижді, ақ лилия гүлі Сен-Жермен-ан-Ленің елтаңбасын және осы қалада дүниеге келген король XIV Людовикті еске салады. Клубтың ресми маскоты — Жермен есімді сілеусін, ол 2010 жылы клубтың 40 жылдығына орай таныстырылды.

Клубтың алғашқы елтаңбасы Пари ФК логотипімен бірдей болды: көк футбол добы мен қызыл желкенді кеме. 1972 жылы Кристиан Лантретьен жасаған жаңа елтаңбада Эйфель мұнарасы, лилия гүлі және XIV Людовиктің бесігі бейнеленді. 1982–1990 жылдары елтаңбаның төменгі бөлігінде «Парк де Пренс» суреті тұрды, 1992 жылы Canal+ оны түбегейлі өзгертті, бірақ жанкүйерлердің қысымымен 1995 жылы дәстүрлі нұсқа қайтарылды. 2013 жылы катарлық иелердің бастамасымен «Paris» сөзі ірі әріптермен алға шығарылып, бесік пен «1970» жазуы алынып тасталды.

Клубтың ең танымал жейдесі 1973 жылы президент Даниель Эштер жасаған көк жейде — ортасында қызыл тік жолақ және оның екі жағында ақ жолақтар. Ол алғаш рет 1973 жылғы қарашада Ред Старға қарсы ойында, яғни клубтың «Парк де Пренстегі» алғашқы матчында киілді; сол кездесу 3:1 есебімен аяқталып, Отниэль Доссеви тарихтағы алғашқы голды соқты. Эштердің өзі дизайнды Ajax жейдесінен емес, Ford Mustang автокөлігінің капот жолақтарынан алғанын айтқан. Сол жейдемен клуб 1993–1997 жылдары қатарынан бес рет еуропалық жартылай финалға шықты және 1996 жылы Кубоктар иегерлерінің кубогын жеңіп алды. 1981–1990 жылдары негізгі болған ақ түсті «Борелли жейдесі» 1982 және 1983 жылдардағы Франция Кубоктарымен, 1983 жылғы алғашқы еуропалық науқанмен және 1986 жылғы тұңғыш чемпиондықпен байланысты.

Клубтың алғашқы ресми әнұраны — 1971 жылы бельгиялық әнші Анни Корди орындаған «Allez Paris!». 1977 жылы Шарль Талар шығарған «Allez Paris-Saint-Germain!» әні оны алмастырды, ал 2010 жылы 40 жылдыққа орай осы әннің жаңа нұсқасы жазылды. «Ô Ville Lumière», «Le Parc est à nous», «Ici, c'est Paris» және «Paris est magique» — жанкүйерлердің танымал ұрандары мен әндері. 1992 жылдан бері ойыншылар алаңға Фил Коллинздің «Who Said I Would» әнімен шығады. «Ici, c'est Paris» ұранын Supras Auteuil ультрастар тобы ойлап тауып, 2008 жылы тіркеген; клубпен туындаған дау 2019 жылы келісіммен аяқталды.

Тарихы бойында команда бес негізгі стадионда өнер көрсеткен: «Жан-Буэн», «Жорж Лефевр», «Бауэр», «Ив-дю-Мануар» және «Парк де Пренс». 1974 жылдың шілдесінен бері «Парк де Пренс» — клубтың тұрақты үй алаңы. Келушілердің орташа саны бойынша ең жоғары көрсеткіш 2024–2025 маусымында тіркелді — матч сайын орта есеппен 47 639 көрермен. Ал жеке матчтағы рекорд 1983 жылғы 13 наурызда қойылды: Кубоктар иегерлері кубогының ширек финалындағы Ватершаймен ойынға 49 575 көрермен келді, кездесу парижліктердің 2:0 жеңісімен аяқталды. 2023 жылдан бері команданың жаттығу базасы — Пуаси қаласындағы Campus PSG; оған дейін 1970 жылдан бастап Сен-Жермен-ан-Ледегі Camp des Loges базасы қызмет еткен.

Клуб көптеген рекордтың иесі. Пари Сен-Жермен 1974–1975 маусымынан бері Лига 1-де қатарынан 52 маусым өткізіп, жоғарғы дивизионда ең ұзақ үздіксіз өнер көрсеткен команда атанды. Ол бірінші турдан соңғы турға дейін кестені бастап тұрып чемпион болған жалғыз клуб (2022–2023), Франция Кубогын бірде-бір гол өткізбей жеңген (1992–1993 және 2016–2017), Лига Кубогын қатарынан бес рет (2014–2018), Франция Кубогын қатарынан төрт рет (2015–2018), Чемпиондар Жүлдесін қатарынан сегіз рет (2013–2020) иеленген жалғыз команда. Клубтың ең нашар көрсеткіші — 16-орын (1971–1972 және 2007–2008). 2024–2025 маусымы тарихтағы ең үздік маусым саналады: 65 матч өткізіп, 48-інде жеңіске жетті. Барлық турнирлердегі басқа да рекордтар қатарында 1993–1994 маусымындағы 28 өткізілген гол және 2017–2018 маусымындағы 171 соғылған гол бар.

Клуб тарихындағы ықпалды тұлғалар қатарында ең титулды президент Нассер Аль-Хелаифи, ең титулды бапкер Луис Энрике, матчтар саны бойынша рекордшы Маркиньос, барлық уақыттағы үздік голшысы Килиан Мбаппе, нәтижелі берілімдер бойынша көшбасшы Анхель Ди Мария, «құрғақ» матчтар рекордшысы Бернар Лама және ең ұзақ капитандық еткен Тиагу Силва бар. Сондай-ақ «Алтын доп» иегерлері Лионель Месси мен Усман Дембеле, трансферлік әлемдік рекордпен келген Неймар атап өтіледі. Клуб академиясы Жан-Марк Пилорже, Никола Анелка, Мамаду Сако, Кингсли Коман, Адриен Рабьо, Альфонс Ареола, Преснель Кимпембе сынды ойыншыларды тәрбиеледі.

«Парк де Пренс» төрт негізгі трибунаға бөлінген: Отей, Париж, Борелли және Булонь. Тарихи тұрғыда Отей (Virage Auteuil) мен Булонь (Kop of Boulogne) трибуналары ультрастардың тірегі болып, стадионға Еуропадағы ең қатал алаңдардың бірі деген атақ әперді. Клубтың алғашқы жанкүйерлер бірлестігі Les Amis du PSG 1975 жылы құрылды. 1978 жылы Kop of Boulogne пайда болды, 1985 жылы италиялық үлгідегі алғашқы ультрастар тобы Boulogne Boys құрылды. Зорлық-зомбылықтың өршуіне байланысты 1991 жылы қарама-қарсы трибунада Virage Auteuil қалыптасты, бірақ екі трибуна арасында қатаң қарсыласу туындады. 2010 жылы Марсельмен матч алдындағы төбелестен кейін булондық жанкүйер Янн Лоранстың қаза табуы Plan Leproux деп аталған шараларға алып келді: барлық жанкүйер топтары стадионнан шеттетілді. 2016 жылы Collectif Ultras Paris (CUP) құрылып, сол жылдың қазан айында жанкүйерлердің оралуына рұқсат етілді; қазір CUP — клуб ресми таныған жалғыз ультрастар тобы.

Ең принципті қарсыласы — Марсель; олардың кездесуі Le Classique деп аталады әрі Франция футболындағы ең ірі қарсыласу саналады. Екі клуб та еуропалық ірі трофейді жеңіп алған жалғыз француз командалары. 1970 жылдардағы алғашқы матчтар елеусіз өткенімен, қарсыласу 1980 жылдары, әсіресе 1986 жылғы Пари Сен-Жерменнің тұңғыш чемпиондығынан және Марсельді Бернар Тапидің иеленуінен кейін шиеленісті. 1991 жылы Canal+ клубты ішінара Марсельдің үстемдігіне қарсы тұру үшін сатып алды, ал 2010 жылдары QSI инвестициялары қарсыластықты одан әрі күшейтті. Екінші дербес қарсыласу — Пари ФК-мен Париж дербиі. Екі клубтың стадиондары Париждің 16-ші округінде бір-біріне жақын орналасқан, сондықтан бұл кездесу географиялық тұрғыдан әлемдегі ең жақын дербилердің бірі. Пари ФК 2025 жылы Лига 1-ге оралғаннан кейін дерби жоғарғы дивизионға қайта келді: 1990 жылдан бергі алғашқы кездесу 2026 жылғы 4 қаңтарда «Парк де Пренсте» өтіп, 2:1 аяқталды, ал кейін Франция Кубогында Пари ФК 1:0 есебімен жеңіске жетті.

Клуб бастапқыда жанкүйерлерге тиесілі болып, француз заңы бойынша коммерциялық емес қауымдастық аясында шамамен 20 мың мүшені біріктірген. 1973 жылы бақылауды Даниель Эштер мен Франсис Борелли бастаған кәсіпкерлер тобы алды, 1991 жылы Canal+, 2006 жылы Colony Capital иеленді. 2011 жылдан бері негізгі иесі — QSI (85,9%), 2023 жылы Arctos Partners (12,5%), 2025 жылы Boardroom (1,6%) азшылық үлесті сатып алды. 2026 жылдың мамырындағы дерек бойынша клуб Deloitte нұсқасы бойынша кіріс көлемі жағынан әлемде төртінші (837 млн еуро), ал Forbes бағалауынша шамамен 5 млрд еуроны құрап, құны жағынан бесінші орында тұр.

Пари Сен-Жермен ер футбол командасынан бөлек, жастар академиясын, әйелдер футбол командасын, гандбол, дзюдо және киберспорт бөлімдерін ұстайды. 1971 жылы құрылған әйелдер командасы 2001 жылдан бері жоғарғы дивизионда ойнайды, ал 2012 жылғы QSI келгеннен кейін кәсібиленіп, Франциядағы жетекші клубтардың біріне айналды. Гандбол бөлімі 1941 жылы құрылған, 1992–1993 маусымы қарсаңында клуб құрамына енген, 2002 жылы бөлінген, ал 2012 жылы QSI сатып алғаннан бері Франция гандболындағы басты күшке айналды. 1992 жылы Тьерри Рейдің бастамасымен ашылған дзюдо бөлімі 1995 жылы Чемпиондар лигасын, 1997 жылы Франция чемпионатын жеңіп алды, 2003 жылы жабылып, 2017 жылы Тедди Ринердің қатысуымен қайта құрылды. Бұрын клубта баскетбол (1996–1997 жылы Франция чемпионы), волейбол (1992–1993 жылы чемпион), бокс (төрт Франция, үш Еуропа және бір әлем чемпионаты титулы) және регбилиг командалары да болған.