Румыния тарихы

Алғашқы халықаралық матчін Румыния 1922 жылғы 8 маусымда Белградта өткізіп, Югославияны 2:1 есебімен жеңді; сол кезде команданы Теофил Морару жаттықтырды. Морару 1924 жылдың тамызынан бастап төрт жылға жуық құраманы қайта басқарды. 1930 жылдары Костел Рэдулеску бастаған Румыния әлем чемпионатының алғашқы үш турниріне де қатысты — мұндай жетістікке сол тұста Бразилия, Бельгия және Франция ғана жетті.

Румыния 1930 жылғы алғашқы әлем чемпионатына қатысқан төрт еуропалық елдің бірі болды (Бельгия, Франция және Югославиямен қатар). Сол турнирде Перуді 3:1 жеңіп (голдарды Адальберт Дешу, Константин Станчу және Николае Ковач соқты, қақпада Самуэл Заубер тұрды), кейін үй иесі әрі болашақ чемпион Уругвайға 0:4 ұтылды. 1934 жылғы іріктеуде Югославияны 2:1 жеңіп жолдама алғанмен, финалдық кезеңде Триестеде Чехословакияға 1:2 есебімен ұтылып, бір ғана ойын өткізді (голды Штефан Добай соқты). 1938 жылғы турнирге Мысыр бас тартқандықтан автоматты түрде ілікті, бірақ Тулузада Кубамен қосымша уақытта 3:3-пен аяқталған матчтан кейінгі қайта ойында 1:2 жеңіліп, жарыстан шықты.

Ұзақ үзілістен кейін Анджело Никулеску Румынияны 1970 жылғы Мексикадағы әлем чемпионатына алып келді. Үшінші топта Англия, Бразилия және Чехословакиямен кездескен румындар Гвадалахарада ағылшындарға Джефф Херсттің голымен ұтылды, Чехословакияны 2:1 жеңді (Александру Нягу мен Флоря Думитраке), ал Бразилияға 2:3 есебімен жеңілді — Пеле екі рет, Жаирзиньо бір мәрте дәл соққан кездесуде Думитраке мен Эмерих Дембровски жауап қайтарды.

1972 жылы Валентин Стэнескудың басшылығымен Румыния Лейпцигте ГДР-ге 0:2 ұтылып, әлем чемпионатына жолдамадан айырылды; сол іріктеуде Бухарестте Финляндияны 9:0 жеңгені команда тарихындағы ең ірі жеңіс болып қалды. 1976 жылғы Еуропа чемпионатының және 1978 жылғы әлем чемпионатының іріктеулерінде Испаниядан қалып қойды, ал үйде Югославиядан 4:6 жеңілу естен шықпас сәтсіздікке айналды.

1970–1990 жылдар аралығындағы жалғыз сәтті іріктеу — Мирча Луческудың қол астында Францияда өткен 1984 жылғы Еуропа чемпионатына іліну. Сен-Этьенде Испаниямен 1:1 тең түсті (Ласло Бөлөни), Лансте Батыс Германияға 1:2 ұтылды (Марчел Кораш дәл соқты), Нантта Португалиядан жеңіліп, турнирден шықты.

Эмерих Женейдің тұсында команда 1990 жылғы әлем чемпионатына жол тартты — соңғы матчта Данияны жеңіп, 20 жылдан кейін финалдық кезеңге оралды. Италияда толықтай ішкі чемпионаттың ойыншыларынан құралған құрама Бариде КСРО-ны 2:0 жеңді (Мариус Лэкэтуштың екі голы), Камерунға 1:2 ұтылды (Роже Милла екі рет дәл соқты, Гаврил Балинт жауап қайтарды), ал Неапольде Аргентинамен 1:1 тең түсіп (Балинт), екінші айналымға шықты. Генуяда Ирландия Республикасымен ойын пенальти сериясына жетті, Даниел Тимофтенің соққысын Пэки Боннер қағып алды да, Румыния жарыстан шықты.

Ангел Йордэнескудың кезеңі команда тарихындағы ең табысты болды. 1994 жылғы әлем чемпионатына жолдаманы Кардиффте Уэльсті 2:1 жеңіп алды — Пол Бодиннің пенальтиі қақпа тақтайшасына тиген матчта Георге Хаджи мен Флорин Рэдучойу гол соқты. АҚШ-та Румыния Колумбияны 3:1 жеңді (Хаджидің орталық шеттен соққан голы), Швейцариядан 1:4 ұтылды, үй иесі АҚШ-ты Дэн Петрескудің голымен 1:0 жеңді. 1/8 финалда Лос-Анджелесте Аргентинаны 3:2 жеңді: Илие Думитреску екі, Хаджи бір гол соқты. Ширек финалда Сан-Францискода Швециямен негізгі және қосымша уақытта 2:2 тең түсіп (Рэдучойудің екі голы), пенальти сериясында ұтылды — Дэн Петреску мен Миодраг Белодедичидің соққыларын Томас Равелли қағып алды. Ширек финал Румынияның әлем чемпионаттарындағы ең жоғары көрсеткіші болып қала берді.

1996 жылғы Еуропа чемпионатында Румыния үш ойынның барлығында да ұтылып, топтан шыға алмады; Болгарияға қарсы матчта Доринел Мунтянудың соққысы қақпа ішіне түскенімен, төреші Петер Миккельсен голды есептемеді. 1998 жылғы әлем чемпионатында Колумбияны 1:0 (Адриан Илиенің голы), Англияны 2:1 жеңді (Виорел Молдован мен Дэн Петреску), Тунизиямен 1:1 тең түсті, ал 1/8 финалда Бордода Хорватияға Давор Шукердің пенальтиінен 0:1 есебімен ұтылды.

Еуро-2000 іріктеуінде Португалиямен бір топта жеңіліссіз өтіп (Портуда Мунтянудың голымен жеңіс), финалдық кезеңге шықты. Бельгия мен Нидерландыда өткен турнирде Германия, Англия және Португалиямен «өлім тобына» түскен Румыния Германиямен 1:1 тең түсті (Виорел Молдован), Португалиядан 0:1 ұтылды, ал Шарлеруада Англияны 3:2 жеңді: Кристиан Киву, Мунтяну және 89-минуттағы Иоан Ганяның пенальтиі жеңісті әкелді. Ширек финалда Брюссельде Италиядан 0:2 ұтылды; соңғы халықаралық турнирін өткізген Хаджи ойыннан шығарылды. Еуро-2000-дағы ширек финал Румынияның Еуропа чемпионаттарындағы үздік нәтижесі.

2000 жылдардан кейін команда ұзақ дағдарысқа ұшырады. 2002 жылғы әлем чемпионатының плей-оффында (Хаджи бас бапкер болған кезде) Словенияға ұтылды, Еуро-2004 пен 2006 жылғы әлем чемпионатына іліге алмады. Виктор Пицуркэнің тұсында Еуро-2008-ге жолдама алды — бұл Еуро-2000-нан кейінгі алғашқы ірі турнир; Нидерланды, Италия және Франциямен бір топта Франциямен 0:0, Италиямен 1:1 тең түсіп (Адриан Муту гол соқты, кейін оның пенальтиін Джанлуиджи Буффон қағып алды), Нидерландыдан 0:2 ұтылып, топта үшінші орын алды. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуі сәтсіз өтті: үйде Литвадан 0:3, Белградта Сербиядан 0:5 жеңілді.

Еуро-2016 іріктеуінде Румыния бес жеңіс, бес тең ойынмен жеңіліссіз өтіп, тек екі гол жіберіп, іріктеудің үздік қорғанысын көрсетті. Францияда өткен финалдық кезеңде ашылу матчында үй иелеріне 1:2 ұтылды (Богдан Станку пенальтиден дәл соқты), Швейцариямен 1:1 тең түсті (тағы да Станкудың пенальтиі), Албаниядан 0:1 жеңіліп, топта соңғы орында қалды. Содан кейін Ангел Йордэнеску қызметінен кетті.

Екі ширек ғасырға жуық үзілістен кейін Эдвард Йордэнескудің басшылығымен Румыния Еуро-2024 іріктеуін жеңіп алды: Люцернде Швейцарияны Валентин Михэилэнің соңғы үш минуттегі дубльімен ұтты, Израильді 2:1 жеңіп (Георге Пушкаш пен Янис Хаджи) жолдаманы қамтамасыз етті. Германияда өткен турнирде Мюнхенде Украинаны 3:0 жеңді — Николае Станчудың алыстан соққан голы турнирдің ең әдемі төртінші голы деп танылды, қалған голдарды Рэзван Марин мен Денис Драгуш соқты. Бұл Румынияның Еуропа чемпионаттарындағы екінші ғана жеңісі болды (бірінші — 2000 жылы Англияға қарсы 3:2). Бельгиядан 0:2 ұтылып, Словакиямен 1:1 тең түскен команда төрт ұпайдан жинаған төрт команданың ішінде қосымша көрсеткіштермен топ жеңімпазы атанды, ал 1/8 финалда Нидерландыдан 0:3 ұтылды.

2024 жылы командаға Мирча Луческу екінші мәрте оралды. Ұлттар лигасында Косово, Кипр және Литваға қарсы алты матчтың барлығын жеңіп, B дивизионына көтерілді. 2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде топта үшінші орын алды (Австрияны Виргил Гицэнің 90+5-минуттегі голымен 1:0 жеңді), ал Ұлттар лигасындағы жеңіс арқасында плей-оффқа шықты. Ыстамбұлда Түркиядан Ферди Кадыоғлудың голынан 0:1 жеңілу Луческудің бас бапкер ретіндегі соңғы матчы болды; Румыния әлем чемпионатын тағы төрт жыл күтетін болды.

Мирча Луческу қайтыс болғаннан кейін құраманы бұрынғы капитан Георге Хаджи басқарды. Ол 2026 жылғы 2 маусымда Тбилисиде Грузияға қарсы жолдастық матчта 25 жылдан кейін алғаш рет жаттықтырушылар орындығына отырды, ал екі күннен соң Уэльсті 4:2 жеңді (Флоринел Коман мен Адриан Рус). Кейінгі Ұлттар лигасында Швецияға, Босния және Герцеговинаға ұтылды, ал Польшаға 0:6 есебімен ұтылуы 1967 жылы Швейцариядан 1:7 жеңілгеннен бергі ең ауыр сәтсіздіктердің бірі болды; сол матчта Раду Драгушин даулы қызыл карточка алып, Роберт Левандовски хет-трик соқты.

Румынияның ең принципті қарсыласы — көршілес Венгрия; бақталастықтың негізінде Трансильвания төңірегіндегі тарихи дау жатыр. Екі команда алғаш рет 1936 жылғы 4 қазанда Бухаресте кездесті, Румыния Силвиу Биндяның голымен озса да 1:2 ұтылды. Венгрия құрамасынан алынған ең ауыр жеңіліс — 1948 жылғы 6 маусымда Будапештте 0:9, бұл Румыния тарихындағы ең ірі сәтсіздік. Венгрияны Румыния алғаш рет 1999 жылғы 5 маусымда, 17-дерби кезінде Бухаресте 2:0 есебімен ұтты; содан бері венгрлер жеңіске жете алмады, ал Румыния тағы бес рет жеңді, оның ішінде 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіндегі 3:0. Дербилер көбіне жанкүйерлер арасындағы қақтығыстарға ұласты: 2013 жылғы 6 қыркүйектегі және 2014 жылғы 11 қазандағы Бухарест матчтарынан кейінгі төбелестерде 58 адам дәрігерлік көмекке жүгінді.

Грециямен де бақталастық қалыптасқан — Румыния бұл командамен ең көп, 36 рет кездескен (Югославиямен 37 рет кездескенімен, ол көрсеткіш мемлекеттің ыдырауымен жойылды). Румыния 18 жеңіске жетсе, Греция сегіз рет жеңген, он матч тең аяқталған. Ең маңызды кездесу — 2014 жылғы әлем чемпионатының плей-оффы, онда Греция Афинада 3:1 жеңіп, Бухаресте 1:1 тең түсіп, жолдама алды.

Соңғы жылдары Черногориямен бейресми бақталастық қалыптасты: екі команда жеті рет кездесті, Румынияның 2008 жылғы 31 мамырдағы 4:0 жеңісі ұзақ уақыт Черногория тарихындағы ең ірі жеңіліс болды. Косовомен төрт матчтың бәрі дау-дамаймен өтті — Румыния Косовоның тәуелсіздігін танымайды. 2023 жылғы 12 қыркүйекте Бухаресте косоволық ойыншылар трибунадағы баннерлер мен ұрандарға наразылық ретінде алаңнан кетіп, матч 50 минутқа тоқтатылды (Румыния 2:0 жеңді), ал 2024 жылғы Ұлттар лигасындағы Бухарест матчында қонақтар 97-минутте алаңнан кетіп, УЕФА Румынияға 3:0 техникалық жеңіс берді.

Мунтяну құрама сапында ең көп ойын өткізген футболшы — 134 матч, ал ең көп гол соққандар Адриан Муту мен Георге Хаджи (35-тен). Форманы 2015 жылдан испандық Joma компаниясы жеткізеді, ол үш онжылдық серіктестіктен кейін Adidas-ты алмастырды; 2017 жылы федерация жаңа эмблеманы таныстырды, онда елдің бес тарихи аймағының гербі бейнеленген.

Үй матчтерін команда негізінен 2011 жылы ашылған, 55 600 орындық Арена Націоналэ стадионында өткізеді; бұл арена 2012 жылғы Еуропа лигасының финалын және Еуро-2020 матчтерін қабылдады. Кейбір жолдастық және іріктеу матчтары Бухаресттегі «Стяуа» мен «Рапид-Джулешти», Крайовадағы «Ион Облеменко», Клуж-Наподағы Cluj Arena мен «Доктор Константин Рэдулеску», Плоештидегі «Илие Оанэ» стадиондарында өтті.

Аймақтық жарыстарда Румыния Балқан кубогының ең табысты командасы: 1929–1931, 1933, 1936 және 1977–1980 жылдары төрт рет жеңіп, рекорд орнатты, 1973–1976 жылдары күміс, тағы төрт рет қола жүлдегер болды. Сондай-ақ 1972 және 1974 жылдары Универсиада чемпионы атанып, Мохаммед V кубогын (1977), Париж турнирін (1983), Неру кубогын (1991), Шанхайдағы халықаралық турнирді (1991, 1992), Корольдік кубокты (1996) және Кипрдегі халықаралық турнирді (2001, 2004, 2006) жеңіп алды.