Шахтёр (Донецк) тарихы

Команда мынадай атаулармен ойнады: Стахановец (1936–1946), Шахтёр (Шахтар) (1946–1992), 1992 жылдан бері ФК Шахтар. Алғашқы атауы Донбасс кеншісі, 1935 жылғы насихат қаһарманы Алексей Стахановтың есімінен шыққан. 1946 жылдың шілдесінде кеншілердің бүкілодақтық спорт қоғамы Шахтёр деп аталып, команда да жаңа атқа көшті. Клуб кеңестік Шахтёр ерікті спорт қоғамының құрамында болып, Қарағанды мен Солигорск сияқты қалалардағы аттас ұжымдармен байланыста болды.

Алғашқы ойынын 1936 жылғы 12 мамырда Украина КСР Кубогы аясында Горловкадағы Балицкий атындағы стадионда Одесса Динамосына қарсы өткізіп, 3:2 есебімен жеңілді; клубтың тарихтағы тұңғыш голын Михаил Пащенко соқты. Лигадағы бірінші кездесуінде 1936 жылғы 24 мамырда Қазан Динамосынан 4:1 есебімен ұтылды. 1930 жылдардың соңына қарай команда жоғары деңгейде бәсекелесе бастады: 1941 жылғы үзіліп қалған чемпионатта Мәскеу Динамосын ұтып, бесінші орында тұрған еді. Соғыста Иван Устинов, Иван Путятов, Владимир Шкуров, Иван Горобец, Михаил Васин сияқты көптеген ойыншы қаза тапты, 1945 жылы соғысқа дейінгі құрамнан бар болғаны үш футболшы қалды.

1951 жылы Шахтёр КСРО чемпионатында үшінші орын алды, ол жетістіктегі ең көрнекті ойыншы — туған өлкесінде мансабын аяқтаған шабуылшы Александр Пономарёв болды. 1952 жылы команда жоғары лигадан шығып қалды, содан кейін Пономарёв бас бапкер болып тағайындалып, 1954 жылы Б сыныбының жеңімпазы атанып, командасын жоғары лигаға қайтарды. 1950 жылы Виктор Фомин, 1951 жылы Пономарёв жылдың үздік украиналық футболшысы атанды. 1958 жылы ең аз ескерту алғаны үшін Советский спорт газетінің адал ойын сыйлығын иеленді.

1960 жылдары Олег Ошенковтың қол астында клуб КСРО Кубогының үш мәрте финалисті болып, 1961 және 1962 жылдары жүлдені жеңіп алды — сол кезде команда Кубок командасы деген атаққа ие болды. Негізгі табыстар 1970 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың басына дейінгі кезеңде келді: бұрынғы ойыншысы Владимир Салковтың басшылығымен 1975 жылы КСРО чемпионатында екінші орынға шығып, еуропалық турнирге жолдама алды, маусым соңында алға жылжығаны үшін Прогресс кубогын иеленді (1977 жылы тағы бір рет). 1978 жылы үшінші, 1979 жылы қайтадан екінші орын алып, бірінші орыннан бар болғаны екі ұпай артта қалды; команда капитаны Виталий Старухин 26 гол соғып, чемпионаттың үздік бомбардирі әрі КСРО-ның жылдың үздік футболшысы атанды.

Сол кезеңнің басқа жетекші ойыншылары — клуб тарихындағы ең көп матч өткізу рекордын орнатқан (1987 жылы Клубқа адалдық сыйлығын алған) Михаил Соколовский, КСРО чемпионатының 33 үздік ойыншысы тізіміне бірнеше рет енген қорғаушылар Виктор Звягинцев пен Валерий Горбунов, 1977 жылы жылдың үздік қақпашысы атанған Юрий Дегтярёв болды. Шахтёр 1980 және 1983 жылдары КСРО Кубогын жеңіп, 1983 жылы ел чемпионы Днепр Днепропетровскіні ұтып, КСРО Суперкубогын иеленді. 1983–1984 жылдардағы Кубоктар иелерінің кубогында ширек финалға шықты, ал шабуылшылар Виктор Грачёв пен Сергей Морозов турнирдің үздік бомбардирлері атанды. 1987 жылы клуб тағы бір рет адал ойын сыйлығын алды, 1982–1988 жылдары үй ойындарын жақсы ұйымдастырғаны және жанкүйерлерінің тәртібі үшін Клубпен бірге сыйлығын бес мәрте иеленді.

Тәуелсіз Украинада Шахтёр Киев Динамосымен бірге чемпиондықтың тұрақты бәсекелесіне айналды. 1995 жылдың қазанында клуб стадионында болған жарылыста президент Ахат Брагин қаза тапты, 1996 жылдан клубты Ринат Ахметов басқарып, оған ірі қаржы салды. Сол жылдары команда Украина Кубогын үш рет (1995, 1997, 2001) жеңді, чемпионатта көбіне екінші орынмен шектелді. 1999 жылы шамамен үш мың баланы қамтитын футбол академиясы ашылды. 2000 жылы Андрей Воробей тәуелсіз Украина тұсындағы Шахтёрдің жылдың үздік футболшысы атанған тұңғыш ойыншысы болды; сол жылы клуб алғаш рет УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шығып, Лацио, Арсенал және Прага Спартасымен бір топта ойнады, үйінде Арсеналды 3:0 жеңіп, топта үшінші орын алды.

Тұңғыш чемпиондық 2001–2002 маусымында Невио Скаланың жетекшілігімен келді: Шахтёр Киев Динамосын бір ұпаймен басып озды, әрі финалда сол қарсыласын қосымша уақытта 3:2 ұтып, Украина Кубогын да иеленді. Сол кездегі негізгі ойыншылар — капитан Анатолий Тимощук, Андрей Воробей, Геннадий Зубов және Михаил Старостяк. 2004 жылы командаға румын маманы Мирча Луческу келді: ол клубқа келген он күннен кейін Украина Кубогын, үш айдан соң клуб тарихында тұңғыш рет Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне жолдама алды. Луческу шабуылды Бразилиядан әкелінген жас таланттарға, қорғанысты украиналық футболшыларға сүйеп құрды — осы саясат Шахтёрге Еуропадағы ең бразилиялық клуб деген лақап ат әперді. Команда 2004–2005, 2005–2006 және 2007–2008 маусымдарында чемпион атанды, 2005 жылы Киев Динамосын пенальти сериясында ұтып, тұңғыш Суперкубогын жеңіп алды.

2009 жылы Шахтёр финалда Вердер Бременді 2:1 ұтып, УЕФА Кубогын иеленді — голдарды бразилиялықтар Луиз Адриано мен Жадсон соқты. Осылайша клуб УЕФА турнирін жеңген екінші украиналық әрі тәуелсіздік жылдарындағы тұңғыш команда болды, сондай-ақ турнир Еуропа лигасы болып қайта аталғанға дейінгі соңғы жеңімпаз саналады. Сол жылы УЕФА Суперкубогында екінші орын алды. 2010–2011 маусымында Чемпиондар лигасында ширек финалға жетіп, бұл турнирдегі ең үздік нәтижесіне қол жеткізді, әрі чемпионат, кубок және Суперкубокты жеңіп, ішкі жүлделердің барлығын жинады; капитан Дарио Срна жанкүйерлердің дауысымен маусымның үздік құрамасына енді. 2011 жылы IFFHS клубқа ондықтағы ең үлкен ілгерілеуі үшін арнайы сыйлық берді. 2012–2013 маусымында Генрих Мхитарян 25 гол соғып, Украина чемпионаттарының рекордын жаңартты; сол жылдары Фернандиньо, Виллиан, Ярослав Ракицкий, Алекс Тейшейра команданың негізін құрады. 2013 жылы Мхитарян, Фернандиньо және Виллианның сатылуы клубқа 100 миллион еуродан астам кіріс әкелді, ал 2016 жылдың қысында Тейшейраның Қытайдың Цзянсу Сунинь клубына 50 миллион еуроға ауысуы Украина мен Азия үшін трансфер рекорды болды.

Донбастағы соғыс клубты Донецкіден кетуге мәжбүрледі. 2014–2015 жылдардағы Чемпиондар лигасында Луиз Адриано бір матчта бес гол соғып Лионель Мессидің, топтық кезеңде тоғыз гол соғып Криштиану Роналдудың рекордтарын қайталады, УЕФА оны топтық кезеңнің үздік ойыншысы деп таныды. 2015 жылғы 16 қазанда Шахтёр Киевте Динамоны 3:0 ұтып, қала тарихында классикалық дербиде алғаш рет үш гол соққан команда болды әрі дербидегі жеңіс саны бойынша (26) тұңғыш рет қарсыласынан озып шықты. 2016 жылы ұзақ жыл жұмыс істеген Луческу кетіп, орнына португалиялық Паулу Фонсека келді. Одан кейінгі жылдары клуб чемпионатты тағы бірнеше мәрте, оның ішінде қатарынан төрт рет (2016–2017, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020) жеңді, ал 2019–2020 маусымында УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына шықты.

Барлығы Шахтёр 16 мәрте Украина чемпионы атанды, Украина Кубогын рекордтық 15 рет, Украина Суперкубогын рекордтық 9 рет жеңіп алды. КСРО-да чемпионаттың екі мәрте күміс жүлдегері (1975, 1979), Кубоктың төрт дүркін иегері (1961, 1962, 1980, 1983), 1954 жылы бірінші лиганың жеңімпазы болды. Клубта жеке сыйлықтарды Виталий Старухин, Анатолий Тимощук (үш рет Украинаның үздік футболшысы), Генрих Мхитарян, Мариуш Левандовский, Андрей Пятов, Марлос, Тайсон, Михаил Мудрик сияқты ойыншылар иеленді, ал Мирча Луческу Румынияның жылдың үздік бапкері атағын төрт мәрте (2004, 2010, 2012, 2014) алды.

2009 жылға дейін Шахтёр негізінен Донецк облысының меншігіндегі РСК Олимпийский стадионында ойнады. 2009 жылғы 29 тамызда 50 149 көрерменге арналған, УЕФА-ның бес жұлдызды санатына ие Донбасс Арена ашылды. Клубтың бұрынғы үйі — 1936 жылы салынып, төрт рет қайта жөнделген Шахтёр орталық стадионы резерв құрамның алаңы болды. 2013–2014 маусымының қарсаңында клуб 27 мың маусымдық абонемент сатып, Шығыс Еуропа рекордын жаңартты, ал 2011–2012 маусымында үй ойындарына орта есеппен 36 983 көрермен жиналды. 2022 жылғы шапқыншылықтан кейін еуропалық кездесулерін шетелде — Варшавадағы Войско Польское, Гамбургтегі Фольксспаркстадион, Гельзенкирхендегі Арена АуфШальке, Любляна мен Краков аренасында өткізді, 2026–2027 жылдардағы Чемпиондар лигасында Челсидің Стэмфорд Бридж стадионын пайдаланбақ; жастар академиясы Хорватияның Сплит қаласына көшірілді.

Клубтың алғашқы эмблемасы 1936 жылы жасалған: көк алтыбұрыш ішіндегі қызыл С әрпі мен отбойный балға бейнеленген. 1946 жылы белгі ақ-қара түске ауысты, 1960 жылдардың ортасында айқасқан екі балға пайда болды. 2007 жылы жаңа стадионның тұсаукесерінде ұсынылған қазіргі эмблемада 30 жылдан астам уақыттан кейін дәстүрлі айқасқан балғалар қайта оралды, әрі клуб атауы тұңғыш рет украин тілінде жазылды. Ресми түстер 1961 жылдан бері қара мен қызғылт сары. Команданың лақап аттары — Кеншілер және Көртышқандар, үй ойындарында көртышқан маскоты көрерменнің көңілін көтереді.

Ең негізгі қарсыласы — Киев Динамосы, екеуінің кездесуі классикалық дерби атанады; 2003 жылы Украина Кубогының финалында екі клуб жанкүйерлерінің арасында қатты төбелес болды. Жергілікті бәсеке Донецк дербиінде Металлургпен өтетін, бірақ ол клуб 2015 жылдың шілдесінде банкрот болды. Донбасс дербиі Луганск Зарясымен ойналады, ал тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында Одесса Черноморецімен Кеншілер мен теңізшілер деген бәсеке қалыптасқан еді. Кеңес дәуірінде Мәскеу Спартагы және Тбилиси Динамосымен өткен кездесулер принципті саналды. Жанкүйерлер қозғалысы 1980 жылдардың басында қарқынды дамыды, ал алғашқы тәртіпсіздік 1959 жылғы 20 қыркүйекте Мәскеудің ЦСКА-сына қарсы ойында тіркелді.

Клубтың иесі — Ринат Ахметов, бас директоры — Сергей Палкин, 2020 жылдан бері спорт директоры қызметін бұрынғы капитаны Дарио Срна атқарады, бас бапкері — Арда Туран.