Словения тарихы

Тәуелсіздікке дейін Словения құрамасы тек өңірлік команда ретінде ғана болды және ФИФА оны ресми танымады. 1921 жылғы 23 июньде Люблянада Франция мен словен клубтарының ойыншыларынан жасақталған құрама арасында матч өтті; қонақтардың бірі ФИФА-ның сол кездегі президенті Жюль Римэ болды. Франция 5:0 жеңіп шықты, матч халықаралық стандарт бойынша ресми болмағанымен, Словенияда ұлттық құраманың алғашқы ойыны ретінде қабылданады. Кейінгі онжылдықтарда Словения бірнеше бейресми жолдастық матч өткізді: 1956 жылы Қытаймен, 1968 жылы Австриямен, 1990 жылы Босния және Герцеговинамен, 1991 жылы Хорватиямен.

1992 жылы Словения футбол федерациясы ФИФА-ға қабылданды. Сол жылдың 3 июнінде Таллинде Эстониямен өткен жолдастық матч (1:1) ФИФА таныған алғашқы ойын болды; құраманың алғашқы ресми голын Игор Бенедейчич соқты. Бірінші бас бапкер — Боян Прашникар. 1993 жылғы 7 апрельде сол Эстонияны 2:0 жеңіп, құрама халықаралық деңгейдегі алғашқы жеңісіне қол жеткізді. 1994 жылы Зденко Верденик басшылығымен Словения ресми жарыстарда — Евро-1996 іріктеу кезеңінде — дебют жасады және 4-топта алты команда ішінде бесінші орын алды; іріктеудің ашылу матчында 1994 жылғы әлем чемпионатының финалисті Италиямен үйде 1:1 ойнады. 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде сегіз матчта бір ғана ұпай жинап, топта соңғы орында қалды.

1998 жылдың июлінде құрама басшылығына Сречко Катанец келді. Оның жетекшілігімен Словения Евро-2000 іріктеуін Норвегиядан кейінгі екінші орынмен түйіндеді; құраманың 12 голының сегізін Златко Захович соқты. Плей-офф матчтарында Украинаны жеңді: Люблянада 2:1 (Заховичтің голы және Миленко Ачимовичтің орта сызықтан соққан голы), Киевте қарлы ауа жайында 1:1 — Сергей Ребров пенальтиден гол соқса, сегіз минуттан кейін Миран Павлин есепті теңестірді. Жалпы есеппен 3:2 болып, Словения тарихында тұңғыш рет ірі турнирге жолдама алды.

Евро-2000-да Словения C топта Испания, Югославия ФР және Норвегиямен ойнады. Югославияға қарсы матчта ойынның бір сағатында 3:0 (Захович — екі гол, Павлин — бір гол) есебінде алда болды, бірақ қарсылас Синиша Михайлович ойыннан шығарылып, он адаммен қалғанына қарамастан алты минут ішінде үш гол соғып, 3:3 жасады. Амстердамдағы Испаниямен матчта Рауль есепті ашты, Захович турнирдегі үшінші голымен теңестірді, бірақ бір минуттан соң Жосеба Эчеберрия жеңіс голын соқты. Норвегиямен соңғы ойын 0:0 аяқталып, Словения екі ұпаймен турнирден шықты.

2002 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения Россия, Югославия ФР, Швейцария, Фарер аралдары және Люксембургпен бір топта болды. Алғашқы бес матчта бір ғана жеңіс (Люксембургте) болды, Фарер аралдарымен ойында 2:0 алда тұрып, 2:2-ге жол берді. Келесі бес ойында төрт жеңіске жетті, соның ішінде Россияны соңғы минутта ұтты. Бірде-бір жеңіліссіз екінші орын алып, плей-оффта Румынияны еңсерді: бірінші ойында Ачимович пен Милан Остерцтің голдарымен 2:1, Бухарестте Младен Рудоньяның голымен 1:1. Осылайша Словения қатарынан екінші ірі турнирге және тарихындағы тұңғыш әлем чемпионатына шықты.

Әлем чемпионатында Словения B топта Испания, Парагвай және Оңтүстік Африкамен ойнады. Испаниямен матчта Рауль мен Хуан Карлос Валерон гол соқты, Себастьян Цимиротич Словения тарихындағы әлем чемпионаттарындағы алғашқы голды соқты, бірақ 87-минутта Фернандо Йерро есепті 3:1-ге жеткізді. Бұл матч бас бапкер Катанец пен жұлдызды ойыншы Захович арасындағы жанжалмен есте қалды: Катанец турнирден кейін кететінін мәлімдеді, Захович құрамадан шығарылып, елге қайтарылды. Словения Оңтүстік Африкаға 0:1, Парагвайға 1:3 есебімен жеңіліп, үш жеңіліспен топта соңғы орында қалды.

Катанец кеткен соң командаға Прашникар қайта келді, бірқатар негізгі ойыншы құрамадан кетті. Евро-2004 іріктеуінде Словения сегіз ойынның төртеуінде жеңіп, екінші орын алды, бірақ Франциямен екі матчта да гол соқпай жеңілді. Плей-оффта басты қарсыласы Хорватиямен кездесті: Загребте 1:1 (Дадо Пршоның голына Эрмин Шиляк жауап қайтарды), үйдегі ойында Пршо жеңіс голын соқты. Жалпы есеппен 2:1 болып, Хорватия Евро-2004-ке шықты; Шиляк бүкіл іріктеу барысында тоғыз гол соғып, Еуропа чемпионаты іріктеуінің ең көп гол авторы болды.

2004 жылдың майында бапкерлікке Бранко Облак тағайындалды. Оның басшылығымен 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения Молдова мен Италияны жеңіп, Шотландиямен тең түсіп бастады, бірақ қалған жеті матчта бес ұпай жинап, төртінші орында қалды. Италияны жеңуімен Словения сол жарыс барысында (іріктеу және финалдық турнир) болашақ әлем чемпионын жеңген жалғыз команда болды. Евро-2008 іріктеуінде Болгария мен Беларусьтен жеңілуден кейін 2006 жылдың ноябрінде Облак жұмыстан кетірілді; екі жылда ол қырықтан астам ойыншыны сынап көрді. 2007 жылдың январында бас бапкер болып Матьяж Кек тағайындалды, құрама іріктеуді алтыншы орынмен — тек Люксембургтен жоғары — аяқтады.

2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения Чехия, Польша, Солтүстік Ирландия, Словакия және Сан-Мариномен бір топта болды. Вроцлавта Польшамен 1:1 ойнап, үйде Словакия мен Солтүстік Ирландияны жеңді, содан кейін Чехиямен екі ойында бір ұпай жинап, Солтүстік Ирландияда жеңіліп, топта бесінші орынға түсті. Бірақ соңғы төрт матчты бірде-бір гол жібермей жеңіп, екінші орынмен плей-оффқа шықты. Мәскеуде Россиядан 1:2 жеңілген Словения Марибордағы жауап матчында Златко Дедичтің голымен 1:0 жеңіп, қонақтағы гол ережесі бойынша финалдық турнирге өтті. Іріктеудегі ең нәтижелі ойыншы — бес гол соққан Миливое Новакович.

Әлем чемпионатында Словения C топта Англия, Алжир және АҚШ-пен ойнады. Алжирмен ойында Роберт Корен жалғыз гол соғып, құрама әлем чемпионаттарындағы тұңғыш жеңісіне жетті. АҚШ-пен матчта Вальтер Бирса мен Златан Любиянкичтің голдарынан кейін үзіліске 2:0 есебімен кетті, бірақ екінші бөлімде Лэндон Донован мен Майкл Брэдли есепті теңестірді. Соңғы ойында Жермен Дефоның голымен Англиядан 0:1 жеңілді; АҚШ Алжирді соңғы минуттағы голмен ұтқандықтан, Словения үшінші орынға түсіп, турнирден шықты.

2010 жылғы әлем чемпионатынан кейін, октябрьде, Словения ФИФА рейтингіндегі ең жоғары — 15-ші — орнына көтерілді. Алайда Евро-2012 іріктеуін үйде Солтүстік Ирландиядан күтпеген жеңіліспен бастап, Италиядан екі матчта және үйде Эстониядан жеңіліп, топта тек төртінші орын алды.

2011 жылдың октябрінде бас бапкер болып Славиша Стоянович тағайындалды; ол тек тоғыз матчта, соның ішінде 2014 жылғы әлем чемпионаты іріктеуінің алғашқы төрт ойынында командаға жетекшілік етіп, 2012 жылдың соңында қызметінен кетірілді. Оның орнына бұрын 1998–2002 жылдары жұмыс істеген Катанец келді: Исландиядан үйде жеңілгеннен кейін құрама қатарынан төрт матчты жеңіп, Исландиядан екі ұпай артта қалып, топта үшінші орын алды. Евро-2016 іріктеуінде Словения тікелей жолдамаға жақындады, бірақ Швейцариядағы шешуші ойында 15 минут қалғанда 2:0 алда тұрып, 2:3 есебімен жеңілді. Үшінші орынмен плей-оффқа шығып, Украинадан жалпы есеппен 1:3 жеңілді. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде де Словакия мен Англиядағы шешуші матчтарда сәл ғана жеңілді; Уэмблиде Гарри Кейн 94-минутта жалғыз гол соққаннан кейін Катанец қызметінен кететінін мәлімдеді. 2017 жылдың декабрінде жаңа бас бапкер Томаж Кавчич болды.

2018 жылы Словения УЕФА Ұлттар лигасының тұңғыш маусымында C дивизионында Болгария, Кипр және Норвегиямен ойнады. Алғашқы төрт матчта бір ұпай жинаған соң Кавчич жұмыстан кетірілді — ол тек жеті матч басқарып, Словения тарихында ең қысқа мерзім істеген бапкер болды. Топта соңғы орын алған құрама D дивизионына түсуге тиіс еді, бірақ УЕФА келесі маусымның жүйесін өзгерткендіктен C дивизионында қалды.

2018 жылдың ноябрінде Кек екінші мәрте бас бапкер болып тағайындалды. Евро-2020 іріктеуінде Словения Австриядан екі матчта да жеңіліп, Солтүстік Македониямен ойындарда бір ұпай жинап, Польшаны үйде 2:0 жеңгенімен топта төртінші орында қалды. Ал 2020/21 жылғы Ұлттар лигасының C дивизионында алты матчтың бәрінде жеңіліс көрмеді: капитан Ян Облактың басшылығымен Грекиямен екі ойында да 0:0 ойнап, Молдова мен Косовадан он екі ұпайды толық жинап, топта бірінші орын алды және 2022/23 маусымына B дивизионына көтерілді. 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуін Хорватияны үйде Санди Ловричтің голымен 1:0 жеңіп бастады — бұл алдыңғы сегіз ресми матчта жеңіске жете алмаған көршілерінен алған алғашқы жеңісі болды. Алайда Россиядан екі рет шағын есеппен және Кипрден тосын жеңіліп, он матчта төрт жеңіспен топта төртінші орында қалды.

2022 жылы Словения Ұлттар лигасының B дивизионында тұңғыш рет ойнап, Сербия, Норвегия және Швециямен бір топта үшінші орын алып, дивизионда қалды. Бенжамин Шешко құраманың алты голының үшеуін соқты, соның ішінде соңғы турда Швецияда 1:1 аяқталған шешуші матчтағы голы.

Евро-2024 іріктеуінде Словения 24 жылдан кейін Еуропа чемпионатының финалдық кезеңіне қайта шықты. Шешко тоғыз ойында бес гол соғып, тағы да негізгі ойыншылардың бірі болды; оның бірі — соңғы турда Қазақстанға қарсы үй матчындағы гол: Словения 16 432 көрер алдында 2:1 жеңіп, бұл көрсеткіш құраманың үй матчтарындағы жиналым рекорды болды. Құрама іріктеуді Даниядан кейінгі екінші орынмен, он матчта 22 ұпай жинап, рекордтық көрсеткішпен аяқтады және бұл — Словенияның қосымша плей-офф ойнамай тікелей ірі турнирге шыққан алғашқы жағдайы.

Германияда өткен Еуропа чемпионатында Словения Дания, Сербия және Англиямен топтық кезеңдегі үш матчта да тең түсіп, тарихында тұңғыш рет ірі турнирде топтан шықты. 1/8 финалда Португалиядан пенальти сериясында ұтылып, негізгі уақытта бірде-бір жеңіліс көрмей турнирді аяқтады.

2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения 1998 жылғы іріктеуден бергі алғаш рет бірде-бір матчта жеңе алмады, содан кейін келісімшарты бітіп, Кек командадан кетті. 2026 жылдың январында орнына Боштьян Цесар келді — құраманың бұрынғы капитаны, құрама сапында ең көп матч өткізген ойыншы және Кектің бұрынғы көмекшісі.

Жеке рекордтар: Боштьян Цесар 2003–2018 жылдар аралығында 101 матч ойнап, құрама сапында ең көп ойын өткізген футболшы атанды, сондай-ақ халықаралық мансабы ең ұзақ болды — 15 жыл 1 ай 15 күн. Златко Захович 35 гол соғып, ең көп гол авторы болып қалды. Қақпашы Ян Облак капитан ретінде ең көп матч (64) бастады, ал Сашо Удович бір ойында ең көп гол соқты — 1996 жылы Исландияға бес гол. Құрама тарихында кемінде бір ресми матч өткізген ойыншы саны — 243.

Команда рекордтары: ең ірі жеңіс — 1999 жылғы 8 февральда Оманды 7:0 (Маскат), ең ауыр жеңіліс — 2002 жылғы 12 октябрьде Сен-Денида Франциядан 0:5. Қатарынан ең көп жеңіс — 4 (бес мәрте), жеңіліссіз ең ұзақ серия — 12 матч (2023 жылғы 20 ноябрьдегі Қазақстанмен ойыннан 2024 жылғы 9 сентябрьдегі Қазақстанмен ойынға дейін), гол жібермей өткен ең ұзақ серия — 6 матч (2020 жыл), гол соғып өткен ең ұзақ серия — 14 матч (2023 жылғы июньнен 2024 жылғы июньге дейін).

Құраманың ресми лақап аты жоқ: ол 2010 жылғы әлем чемпионаты мен 2024 жылғы Еуропа чемпионатындағы лақап аты болмаған жалғыз команда болды. 2010 жылғы іріктеу кезінде журналистер мен федерация лақап ат таңдауға тырысты, бірақ жанкүйерлер қолдамады. 2010 жылы Siol порталы өткізген дауыс беруде бірінші орынды «Кекци» нұсқасы алды — бұл словен балалар кітабының кейіпкері Кекецке және сол кездегі бапкер Матьяж Кектің тегіне қатысты болды; федерация оны ресми қабылдамаса да, словен баспасөзі кейде қолданады. 2010 жылғы әлем чемпионаты кезінде шетелдік басылымдар кейде «Змайчеки» (Кішкентай айдаһарлар) дегенді қолданды, бірақ бұл бұрынғы Югославия чемпионатында ойнаған Любляна «Олимпиясының» лақап аты еді; осы дәстүрге байланысты бұрынғы Югославия елдерінде оны словен құрамасына қатысты әлі де қолданады. 2002 жылы әлем чемпионатына арналған ресми тұмар — Триги — жасалды: Жерді немесе допты бейнелейтін дөңгелек пішінде, басында Словенияның ең жоғары тауы Триглавтың жасыл, ақ және көк түсті стильдендірілген суреті бар.

1993 жылға дейін Словения елдің дәстүрлі түстері — ақ, көк және қызылмен ойнады. 1993 жылы федерация басқармасы Любляна «Олимпиясының» әсерімен негізгі түстерді жасыл және ақ етіп өзгертті. 2009 жылдың декабрінде үй матчтарына ақ, қонақтағы матчтарға көк түс таңдалды; жаңа нұсқалар 2012 жылы күшіне енді. 2016 жылы толық жасыл жиынтық қонақтағы форма ретінде қайтып келді, ал ашық көк форма негізгі болды. 2022 жылы форма тұңғыш рет жанкүйерлердің онлайн дауысымен таңдалды: үй формасы қайта ақ, қонақтағысы көк болды. 2002 және 2010 жылдардағы әлем чемпионаттарында формада Триглавтың стильдендірілген бейнесі болды, 2010 жылдан бері ол барлық жаңа жиынтықта қолданылады. 2007 жылдан бері форманы Nike жеткізеді; бұған дейін Puma, Adidas, Uhlsport және Kappa жеткізген.

Словения үй матчтарын сегіз қаладағы он аренада өткізді. 2010 жылдан бері матчтардың көбі Любляна қаласындағы Стожице стадионында өтеді, оның сыйымдылығы 16 038 орын; матч алдындағы соңғы жаттығулар мен дайындық Предослеедегі Брдо ұлттық футбол орталығында өтеді. Алғашқы үй стадионы Любляна қаласындағы Бежиград болды және 2004 жылға дейін негізгі арена саналды, сол жылы УЕФА инфрақұрылымы жеткіліксіз болғаны үшін оған тыйым салды. Сол жылы жаңадан салынған Целе қаласындағы Arena Petrol үш жылға негізгі арена болды. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіне құрама Марибордағы жөнделген Людски врт стадионына көшті және онда өткен алты үй матчында жеңіліс көрмеді (бес жеңіс, бір тең ойын), соның нәтижесінде финалдық турнирге шықты. Стожице 2010 жылы салынды және құраманың жиналым рекорды да сонда қойылды: 2023 жылғы 20 ноябрьде Евро-2024 іріктеуінің соңғы, Қазақстанмен матчына 16 432 көрермен келді. Бұл рекорд 2024 жылдың мартында Португалиямен жолдастық матчта қайталанды — Словения қарсыласының қатарынан он бір жеңісті серияcын тоқтатты. Құрама кемінде бір үй матчын өткізген басқа арендар: Копердегі Бонифика, Мурска-Соботадағы Фазанерия қалалық стадионы, Домжаледегі спорт паркі, Нова-Горицадағы спорт паркі, Краньдағы Станко Млакар стадионы және Любляна қаласындағы ŽŠD стадионы.

Словенияның басты қарсыласы — көршілес Хорватия; екі құрама матчы Көршілер дербиі деп аталады. 2026 жылдың июніндегі дерекпен олар он үш рет (он екі ресми және бір бейресми матч) кездесті. Ең есте қаларлық ойындардың бірі — 2003 жылғы Евро-2004 іріктеу плей-оффы: Загребте 1:1 аяқталғаннан кейін Словения үйде 0:1 жеңіліп, қатарынан үшінші ірі турнирге шыға алмай қалды. 2021 жылдың мартында, тоғыз матчтан кейін, Словения Хорватияны алғаш рет жеңді — 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде үйде 1:0.

Құрама жетістіктері негізінен жолдастық турнирлерге байланысты: Rothmans халықаралық турнирінің жеңімпазы (1994) және екінші орын иесі (1996), Кипрдегі халықаралық турнирдің екінші орны (1998, 2006), Омандағы халықаралық турнирдің екінші орны (1999, 2000), Carlsberg Cup турнирінде үшінші орын (2002). 1999 жылы Словения ФИФА-ның жыл ішінде ең көп прогресс көрсеткен құрамасы (FIFA Best Mover of the Year) атағын алды. 1991 жылдан бері құраманы тоғыз бапкер басқарды, олардың ішінде бірнеше рет жұмыс істегендер — Боян Прашникар, Сречко Катанец және Матьяж Кек. Кавчичтен кейін командаға уақытша басшы ретінде тағайындалған алғашқы бапкер Игор Бенедейчич болды.