Испания тарихы

Испания ФИФА-ға оның құрылған кезінен, 1904 жылдан мүше, алайда ел федерациясы 1909 жылы ғана құрылды. Ұлттық құрама 1920 жылғы Бельгиядағы жазғы Олимпиада ойындарына қатысу үшін жасақталды. Дебют 1920 жылғы 28 тамызда Данияға қарсы өтіп, 1:0 есебімен аяқталды, ал турнир қорытындысында испандықтар күміс медаль иеленді.

Әлем кубогына алғаш рет 1934 жылы іріктеліп, алғашқы ойында Бразилияны жеңгенімен, ширек финалда болашақ чемпион Италиядан ұтылды. Испаниядағы азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан құрама 1934 жылғы Әлем кубогы мен 1950 жылғы іріктеу кезеңі аралығында ресми ойын өткізбеді. 1950 жылы Бразилиядағы әлем біріншілігінде Испания топта бірінші орын алып, турнирді төртінші орынмен аяқтады — бұл 2010 жылға дейінгі ең үздік нәтиже болды.

Алғашқы ірі халықаралық титулын Испания үй иесі ретінде 1964 жылғы Еуропа ұлттар кубогында жеңіп алды: Мадридтегі «Сантьяго Бернабеу» стадионында өткен финалда КСРО құрамасын 2:1 есебімен ұтты. Бұл жетістік 44 жыл бойы жалғыз ірі титул болып қала берді. 1982 жылғы Әлем кубогын қабылдаған Испания екінші айналымға шықты, 1986 жылы ширек финалда Бельгиядан пенальти сериясында ұтылды. 1984 жылғы Еуропа чемпионатының финалында Франциядан жеңілді. 1994 жылғы Әлем кубогының ширек финалында Италияға қарсы ойын дау тудырды: Мауро Тассотти айыппұл алаңында Луис Энрикені шынтағымен соққанымен, төреші Шандор Пухл бұзушылықты байқамады. 2002 жылы Испания топтық кезеңдегі үш ойынды да жеңіп, 1/8 финалда Ирландияны пенальтимен ұтты, ал ширек финалда үй иесі Оңтүстік Кореядан пенальти сериясында жеңілді — ол кездесуде екі голы даулы түрде есепке алынбаған еді.

2008 жылғы Еуропа чемпионатында Испания D тобындағы барлық ойынын жеңіп, ширек финалда Италияны пенальтимен 4:2, жартылай финалда Ресейді 3:0 есебімен ұтты, ал финалда Фернандо Торрестің жалғыз голымен Германияны 1:0 жеңіп, 1964 жылдан кейінгі алғашқы ірі титулын алды; турнирдің үздік ойыншысы Хави атанды. 2010 жылғы Әлем кубогында жартылай финалда Германияны 1:0 ұтып, тарихында тұңғыш рет финалға шықты, ал Нидерландыға қарсы шешуші кездесуде Андрес Иньеста қосымша уақытта жалғыз гол соқты. Испания өз құрлығынан тыс жерде әлем чемпионы атанған үшінші, еуропалық командалар ішіндегі бірінші құрама болды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатында финалда Италияны 4:0 жеңіп, титулды қорғап қалған алғашқы команда атанды, ал Фернандо Торрес турнирдің үздік бомбардирі болды. 2008–2012 жылдардағы жетістіктері сарапшылар мен шолушылардың бірқатарының пікірінше, бұл құраманы футбол тарихындағы ең мықты командалардың қатарына қосты: Испания қатарынан үш ірі титулды жеңіп алған тұңғыш ұлттық құрама болды.

Одан кейінгі кезеңде 2013 жылғы Конфедерациялар кубогының финалында үй иесі Бразилиядан ұтылып, 2014 жылғы Әлем кубогында топтық кезеңде шығып қалды. 2016 жылғы Еуропа чемпионаты мен 2018 жылғы Әлем кубогында 1/8 финалда (Италиядан 0:2 және Ресейден пенальтиде 3:4) жол бөлді. 2021 жылы өткен Еуро-2020-да 2012 жылдан бергі алғаш рет ірі турнирдің төрттігіне жетіп, жартылай финалда болашақ чемпион Италиядан пенальтиде ұтылды. Сол жылы Ұлттар лигасының финалында Францияға жеңілді. 2022 жылғы Әлем кубогының 1/8 финалында Мароккодан пенальти сериясында ұтылды — бұл ірі турнирлердегі қатарынан үшінші пенальтимен шығып қалу болды.

2024 жылғы Еуропа чемпионатында Испания топта гол өткізбей бірінші орын алып, 1/8 финалда Грузияны 4:1, ширек финалда үй иесі Германияны 2:1, жартылай финалда Францияны 2:1 ұтты, ал финалда Англияны 2:1 жеңіп, рекордтық төртінші еуропалық титулын алды. Бұл турнирде ол жеті ойынның барлығын жеңген алғашқы команда болып, бір Еуропа чемпионатында 15 гол соғу рекордын орнатты. 2024–25 жылғы Ұлттар лигасында ширек финалда Нидерланды, жартылай финалда Францияны ұтып, қатарынан екінші және жалпы үшінші финалға шықты; Мюнхендегі алғашқы иберлік финалда Португалиямен негізгі және қосымша уақытта 2:2 ойнап, пенальти сериясында жеңілді.

2026 жылғы Әлем кубогына топта бірінші орын алып іріктелген Испания 1/8 финалда Португалияны 1:0 жеңді; сол кездесуде қақпашы Унаи Симон қатарынан алты ойында гол өткізбеу рекордын орнатып, 1990 жылы Вальтер Дзенга қойған бес матчтық көрсеткіштен асып түсті. Ширек финалда Бельгияны 2:1, жартылай финалда Францияны 2:0 ұтып, 2010 жылдан бергі алғашқы рет финалға жетті, ал шешуші кездесуде Ферран Торрестің 106-минутта соққан голымен Аргентинаны 1:0 жеңіп, екінші әлем чемпиондығын иеленді. Осыдан кейін Испания ерлер мен әйелдер арасындағы әлем чемпионы атағын бір мезгілде иеленген алғашқы ел әрі XXI ғасырда бірнеше рет Әлем кубогын алған тұңғыш құрама болды.

Испания ерлер арасындағы халықаралық футболдағы ең ұзақ жеңіліссіз серияның әлемдік рекордын иеленеді: 2024 жылғы наурыздан бері қатарынан 42 ойында жеңіліске ұшыраған жоқ. Бұл серия командаға Эло рейтингінің тарихтағы ең жоғары көрсеткішін беріп, 1954 жылғы Венгрияның «алтын құрамасының» көрсеткішінен асып түсті. Құрама ФИФА нұсқасы бойынша жылдың үздік командасы атағын жеті рет, оның ішінде 2008 жылдан 2013 жылға дейін жыл сайын иеленген.

2008–2012 жылдары құрама «тики-така» деп аталған ойын стилін қолданды — қысқа пастар, қозғалыс, доп иелену және жоғары қысым негізіне құрылған ұжымдық футбол. Сид Лоуның пікірінше, Луис Арагонестің бұл стильді прагматизммен үйлестіруі Еуро-2008-дегі табыстың кілті болды: турнирдегі алғашқы алты голдың бесеуі тікелей шабуылдардан, бірі стандарт жағдайынан соғылды. Орта сызықта «Барселонаның» Хави мен Андрес Иньестасы «Реалдың» Хаби Алонсосымен бірге ойнады. Испания 2008 жылдан 2024 жылға дейін 136 ойында қарсыласынан көп доп иеленген.

Команданы бұрын жанкүйерлер «Ла Фурия Эспаньола» (Испан екпіні) деп атаған; бұл атауды алғаш голландиялық басылым берген. Қазіргі кезде құрама «Ла Роха» деп аталады, ал «Ла Фурия Роха» нұсқасын негізінен шетелдік журналистер қолданады. Дәстүрлі үй формасы — сары жиекті қызыл жейде, қою көк шорт және қара шұлық, қонақтағы жиынтық бұрын ақ, қазір негізінен сары түсті. Форманы 1981–1983 жылдары Adidas, 1984–1990 жылдары Le Coq Sportif, 1991 жылдан бері қайтадан Adidas шығарады. Жейдеде федерация логотипінің орнына елдің елтаңбасы бейнеленеді; 2010 жылғы жеңістен кейін әлем чемпионының белгісі мен алтын жұлдыз, 2026 жылғы жеңістен кейін екінші алтын жұлдыз қосылды.

Испанияның тұрақты ұлттық стадионы жоқ. Құрама ойындарын 15 реттен артық өткізген төрт қала — Мадрид («Бернабеу» және «Метрополитано»), Севилья («Писхуан», «Вильямарин», «Ла Картуха»), Валенсия («Месталья» және «Орриолс») және Барселона («Камп Ноу» және «Монжуик»). Жолдастық кездесулер мен әлсіз қарсыластарға қарсы іріктеу ойындары провинциялық стадиондарда өтеді; мысалы, 2018 жылғы Әлем кубогының іріктеу кезеңінде Леон, Гранада, Хихон және Аликанте аренналары пайдаланылды. Ұлттар лигасы, Еуропа іріктеуі және жолдастық матчтар TVE қоғамдық телеарнасының La 1 арнасында көрсетіледі.

Испанияның жеті елмен принципті бәсекесі бар: Италия, Португалия, Франция, Англия, Германия, Нидерланды және Марокко. Италиямен («Жерорта теңізі дербиі») қарсыласу 1920 жылдан басталады, Испания 41 ойында 14 жеңіс, 16 тең ойын және 11 жеңіліске ие. Португалиямен («Ибер дербиі») бетпе-бет кездесулерде 42 ойында 18 жеңіс, 18 тең ойын, 6 жеңіліс тіркелген. Франциямен («Пиреней дербиі») 37 ойында 19 жеңіс, 7 тең ойын, 13 жеңіліс; XXI ғасырда испандықтар басым, соңғы үш ірі турнирдің жартылай финалында француздарды жеңгені үшін олар Францияның «қара мысығы» атанды. Англиямен 29 ойында 12 жеңіс, 4 тең ойын, 13 жеңіліс, Германиямен 27 ойында есеп тең — 9 жеңістен және 9 тең ойын. 1990 жылғы Германияның біріккенінен кейін Испания немістерге қарсы ресми кездесулерде жеңілген емес.

Құраманың ең ірі жеңісі — 1933 жылғы 21 мамырда Мадридте Болгарияны 13:0 ұтуы; сол ойында Чачо алты гол соқты. Ең ауыр жеңілістері — 1928 жылы Амстердамда Италиядан 1:7 және 1931 жылы Лондонда Англиядан 1:7. Ойын саны бойынша рекордшы — Серхио Рамос (180 матч), одан кейін Икер Касильяс (167) және Серхио Бускетс (143). Ең көп гол соққан ойыншы — Давид Вилья: 2005–2017 жылдары 98 кездесуде 59 гол; екінші орында Рауль Гонсалес — 102 ойында 44 гол. Құрама сапында ең жас ойыншы әрі ең жас голшы — Ламин Ямал (16 жас 57 күн, 2023 жылғы 8 қыркүйекте Грузияға қарсы). Бапкерлер арасында ең көп ойын өткізген маман — Висенте дель Боске (114 матч), ол дебютінен бастап қатарынан 13 жеңіске жету рекордын да иеленеді. 2023 жылдан құраманың бас бапкері — Луис де ла Фуэнте, капитаны — Родри.