Сандерленд тарихы

Клубты 1879 жылдың қазан айында мектеп мұғалімі Джеймс Аллан Sunderland and District Teachers A.F.C. деген атпен құрды, бірақ кейбір мәліметтер бойынша клуб 1880 жылғы 25 қыркүйекте ғана ресми түрде тіркелген. 1880 жылдың қазанында ол Сандерленд деп өзгертілді және мұғалімдерден басқа адамдарға да ашық болды. 1888 жылы Том Уотсон клубтың алғашқы бас бапкері болып тағайындалды, 1890/91 маусымында команда Футбол лигасына қосылды. Астон Виллані 7:2 ұтқаннан кейін лиганың негізін салушы Уильям Макгрегор сандерлендтіктерді Барлық дарындар командасы атандырды.

Лигаға келгеннен кейінгі бірінші жылы, 1891/92 маусымында Сандерленд чемпион атағын алды, келесі маусымда титулын қорғады — бұған шотланд шабуылшысы Джон Кэмпбеллдің екі маусым қатарынан 30 голдан асыруы көп көмектесті. Сол маусымда команда бір маусымда 100 гол соққан алғашқы ұжым болды, бұл көрсеткіш 1919/20 маусымына дейін қайталанбады. 1893/94 маусымында Астон Вилладан кейін екінші орын алып, 1894/95 маусымында титулды қайтарып алды, Кэмпбелл үшінші рет лиганың үздік бомбардирі болды. Содан соң сандерлендтіктер Шотландия чемпионы Харт оф Мидлотианды ұтып, ол кездесу Әлем чемпионаты матчы аталды. Қақпашы Нед Дойг жоғарғы дивизиондағы 290 ойынның 87-сінде (30 пайызында) қақпасын таза сақтап, XIX ғасырдың әлемдік рекордын жасады. 1896 жылы үш чемпиондық алған Уотсон Ливерпульге кетті, оның орнын басқан Роберт Кэмпбелл үш маусымда титул алмады. 1899 жылы келген шотландиялық Алекс Маки тұсында клуб 1901/02 маусымында төртінші чемпиондығын қолға алып, Лондон шерифінің Қайырымдылық қалқанын да жеңді.

1902 жылдың желтоқсанында клубқа қосылған Артур Бриджетт он жыл капитан болып, Англия құрамасында 11 ойын өткізді және Дэйв Уотсоннан кейінгі ең көп матч өткізген ағылшын құрамашысы саналады. 1908 жылғы 5 желтоқсанда Сандерленд өз тарихындағы ең ірі лигалық жеңісіне жетті — солтүстік-шығыстағы бақталасы Ньюкасл Юнайтедті 9:1 ұтты. Ирландиялық бапкер Боб Кайл мен капитан Чарльз Томсон тұсында клуб 1913 жылы тағы чемпион болды, бірақ Англия Кубогының алғашқы финалында Астон Виллаға 0:1 есебімен жеңілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін команда 1922/23 маусымында Ливерпульден кейінгі екінші орынмен шектелді. 1928/29 маусымында Дэйв Холлидей 42 ойында 43 гол соғып, клубтың бір маусымдағы рекордын жасады.

Алтыншы чемпиондық 1935/36 маусымында шотландиялық Джонни Кокрейн тұсында келді: команда 109 гол соқты, Рейч Картер мен Бобби Гарни 31 гол салды. Сол жетістіктен кейін клуб Англия Кубогының иегері Арсеналды ұтып, Қайырымдылық қалқанын алды. Бірақ маусым қайғымен есте қалды: жас қақпашы Джимми Торп Челсиге қарсы ойында допты қолға алғаннан кейін теуіп жіберілген соң, матчты аяқтап, үйінде есінен танып, төрт күннен соң ауруханада көз жұмды. Осы жағдайдан кейін ереже өзгертіліп, қақпашы допты қолында ұстап тұрғанда оған аяқ көтеруге тыйым салынды. Келесі жылы Сандерленд Уэмблиде Престон Норт Эндті 3:1 ұтып, Англия Кубогын жеңіп алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өткен Лига соғыс кубогының 1942 жылғы финалына шықты.

Соғыстан кейінгі жылдарда клуб трансфер нарығында қаржысын аямады: 1949 жылдың қаңтарында Карлайл Юнайтедтен Айвор Бродис үшін 18 мың фунт төленді. Бродис сол кезде Карлайлдің бапкері де болғандықтан, бұл футболшының өзін-өзі басқа клубқа ауыстырған алғашқы оқиғасы болды. Лен Шеклтон мен уэльстік Тревор Форд үшін төленген рекордтық сомалар клубқа Англия банкі деген лақап ат әкелді. 1950 жылы команда Бірінші дивизионда үшінші орын алды — бұл 1936 жылдан кейінгі үздік көрсеткіші. 1957 жылы клуб ойыншыларға шекті жалақыдан артық төлегені үшін 5 мың фунт айыппұл алды, төрағасы мен үш директоры қызметтен шеттетілді. 1958 жылы Сандерленд лигадағы 68 жылдық тарихында бірінші рет жоғарғы дивизионнан түсті. Клуб элитаға 1964 жылы қайтып келді, онжылдықтың соңында 21-орын алып, тағы Екінші дивизионға түсті.

Өзінің соңғы үлкен трофейін Сандерленд 1973 жылы алды: Англия Кубогының финалында Дон Ривидің Лидс Юнайтедін 1:0 ұтты. Ол кезде Екінші дивизион клубы болған команда қақпашы Джимми Монтгомеридің ерен ойыны мен 30-шы минутта Иан Портерфилд соққан голдың есебінен жеңді. 1973 жылдан бері жоғарғы дивизионнан тыс тұрып Англия Кубогын алу сәтін тек екі клуб — 1976 жылы Саутгемптон және 1980 жылы Вест Хэм Юнайтед қайталады. Осы жеңіс клубқа Кубок жеңімпаздар кубогына жол ашты — бұл бүгінге дейінгі жалғыз еуропалық сапары: Будапешттің Вашашын ұтып, екінші айналымда Португалияның Спортингінен екі матчтың жиынтығымен ұтылды. 1975/76 маусымында команда Бірінші дивизионға көтерілді, бірақ келесі жылы тағы түсті.

1985 жылы клуб Лига кубогының алғашқы финалында Норвич Ситиге 0:1 жеңілді. 1987 жылы тарихында бірінші рет Үшінші дивизионға түсіп, бұл кезең ең ауыр тұс саналды, бірақ жаңа төраға Боб Мюррей мен бапкер Денис Смит тұсында бір жылда жоғарылады. 1990 жылы Сандерленд плей-офф финалында Суиндон Таунға ұтылса да, қарсыласы қаржылық бұзушылықтары үшін жоғарылау құқығынан айырылғандықтан, элитаға өзі шықты, алайда бір жылдан кейін маусымның соңғы күнінде дивизионнан түсті. 1992 жылы екінші дивизион клубы ретінде Англия Кубогының финалына шығып, Ливерпульге 0:2 жеңілді.

1995 жылы команда үшінші деңгейге түсу қауіпінде қалғанда клубты жеті жыл басқарған Питер Рид келді. 1995/96 маусымында Сандерленд жоғарылап, Премьер-лигадағы алғашқы маусымында соңғы үштікке қалып, қайта түсті. 1997 жылы клуб Роукер Паркты тастап, 42 мың орындық Стэдиум ов Лайтқа көшті — ол кезде бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Англияда салынған ең үлкен стадион болды. 1999 жылы команда Бірінші дивизионды сол кездегі рекордтық 105 ұпаймен жеңіп, Премьер-лигаға қайтты, маусым соңында жетінші орын алды, ал Кевин Филлипс элитадағы алғашқы жылында 30 гол соғып, Еуропаның Алтын бәтеңкесін жеңді. 2000/01 маусымында тағы жетінші орын алғаннан кейін клуб 2003 жылы сол кездегі рекордтық аз — 19 ұпаймен екінші деңгейге түсті. Ирландия құрамасының бұрынғы бапкері Мик Маккарти 2005 жылы командамен чемпион болып жоғарылады, бірақ элитадағы сапар қысқа болды: Сандерленд 15 ұпай жинап, жаңа жағымсыз рекорд қойды.

2006 жылы клубты бұрынғы ойыншы Найл Куинн басқарған ирландиялық Drumaville консорциумы сатып алды, бас бапкерлікке Манчестер Юнайтедтің бұрынғы капитаны Рой Кин тағайындалды. Кин тұсында команда 17 матчта жеңіліссіз серия көрсетіп, 2006/07 маусымның соңында Премьер-лигаға шықты. 2009 жылы клубты толық иелігіне ирланд-америкалық кәсіпкер Эллис Шорт алды, бапкерлікке Стив Брюс келді. Брюс әкелген Даррен Бент 10 млн фунтпен клуб рекордын жасады, бір жылдан кейін ол Асамоа Гьян үшін төленген 13 млн фунтпен жаңартылды, ал Бенттің 2011 жылдың қаңтарында Астон Виллаға кетуі клубтың алған ең үлкен сомасы болды. Сол маусымда команда он жылдағы үздік — оныншы орынға шықты. Екі маусым қатарынан клубтың үздік жас ойыншысы атанған Джордан Хендерсон Ливерпульге көшті. Кейін клубты Мартин О'Нил, қызу талас туғызған Паоло Ди Канио, Сандерлендті 2014 жылғы Лига кубогының финалына алып шыққан (Манчестер Ситиге 1:3) Гус Пойет, Дик Адвокат және Сэм Эллардайс басқарды.

2016 жылы Эллардайс Англия құрамасына кеткен соң келген Дэвид Мойес тұсында команда Премьер-лига тарихындағы ең жаман бастама жасап, алғашқы 10 ойында екі ұпай жинады және 2016/17 маусымның соңында кестенің соңғы жолымен дивизионнан түсті. 2017 жылдың маусымында клуб академиясының түлегі, кейін Англия құрамасының негізгі қақпашысы болған Джордан Пикфорд Эвертонға 25 млн фунтқа (мүмкін болатын 30 млн-ға дейін) сатылды — бұл британ қақпашысы үшін рекорд. 2018 жылы екінші рет қатарынан түсіп, Лига уанға жеткен клубты Стюарт Доналд мен Хуан Сартори сатып алды. Джек Росс тұсында команда 2019 жылы EFL Трофей финалына және плей-офф финалына шығып, Уэмблиде Чарльтон Атлетикке ұтылды, ал 2019/20 маусымда сегізінші орынмен тарихындағы ең төмен көрсеткішті тіркеді. 2021 жылғы 18 ақпанда клубтың бақылау пакетін Кирил Луи-Дрейфус сатып алуы аяқталды; сол маусымда Сандерленд EFL Трофейін жеңіп алды.

2022 жылы Алекс Нил басқарған команда Лига уанның плей-офф финалында Уиком Уондерерсті 2:0 ұтып, төрт жылдан кейін екінші деңгейге қайтты. Тони Моубрей тұсында клуб Чемпионшипте алтыншы орын алып, плей-офф жартылай финалында Лутон Таунға ұтылды. Моубрейдің орнын басқан Майкл Бил 12 ойыннан кейін қызметінен босатылып, клуб тарихындағы ең қысқа мерзім иесі болды. 2024 жылдың маусымынан бастап команданы Лорьеннен келген француз маманы Режис Ле Бри басқарды. 2024/25 маусымда Чемпионшипте төртінші орын алған Сандерленд плей-офф жартылай финалында Ковентри Ситиден жиынтықта 3:2 басым түсті (қосымша уақыттың соңғы минутында Даниэл Баллард гол соқты), ал 2025 жылғы 24 мамырдағы финалда Шеффилд Юнайтедті 2:1 ұтып (Элиезер Майенда мен қосылған уақытта Том Уотсон), сегіз жылдан кейін Премьер-лигаға қайтты. Элитаға қайтқаннан кейін клуб құрамаға қаржы салды — 2025 жылдың 13 шілдесіндегі жағдай бойынша 115 млн еуро жұмсалды, ал Страсбургтен келген Хабиб Диарра үшін төленген 31,5 млн еуро клубтың трансфер рекордына айналды. 2025/26 маусымда команда жетінші орын алып, 2000/01 маусымнан бергі үздік нәтижесіне қол жеткізді және 53 жылдан кейін еуропалық кубокқа жолдама алды.

Клуб құрылғаннан 1884 жылға дейін толық көк түспен ойнады, содан соң қызыл-ақ түске көшіп, 1887/88 маусымда қазіргі қызыл-ақ жолақты нысанды қабылдады. Ескі эмблемада кеме, қара мысық, доп және қызыл-ақ жолақтар болды; 1972 жылы мысық алынып тасталды. 1997 жылы Стэдиум ов Лайтқа көшуге байланысты төрт бөліктен тұратын жаңа эмблема шықты: жоғарғы сол жағында Пеншо ескерткіші, оң жағында Уирмут көпірі, жоғарғы жағындағы шахта шығыры Дарем графтығының кеншілік тарихын және стадион орнындағы бұрынғы Монкуирмут шахтасын еске салады. Эмблемада екі арыстан — Сандерлендтің қара мысықтары — және Consectatio Excellencetiae, яғни кемелдікке ұмтылу деген ұран бейнеленген.

Тарихында клубтың сегіз алаңы болды: алғашқысы 1879 жылы Хендондағы Блу Хаус Филд. Кейін команда бірнеше рет үй ауыстырып, 1886 жылы Ньюкасл Роудқа, 1898 жылы Роукер Паркқа көшті. Роукер Парк 1898 жылғы 10 қыркүйекте ашылып, сол күні Ливерпульге қарсы ойын жеңіспен аяқталды; сәулетші Арчибальд Лейчтің 1913 жылғы қайта құрылысынан кейін сыйымдылығы 50 мыңға жетті, бірақ бас мінбені жаңғырту шығыны клубты банкроттық шегіне жеткізді. 1933 жылғы 8 наурызда Дерби Каунтиге қарсы Англия Кубогының алтыншы айналымындағы қайта ойында клубтың рекордтық көрермен саны тіркелді — 75 мыңнан асты. 1943 жылы стадионға бомба түсіп, бір бұрышы қирады, оны күзетіп жүрген полицей қаза болды. Хиллсбородағы қайғылы оқиғадан кейінгі Тейлор баяндамасының талаптарынан соң сыйымдылығы азайып, 1997 жылы арена қиратылды. Сол жылы клуб Монкуирмуттағы Стэдиум ов Лайтқа көшті; оны сол кездегі Йорк герцогы Эндрю ашты, алғашқы ойын Голландияның Аяксіне қарсы өтті. Бастапқы 42 мың орындық сыйымдылық 2000 жылғы кеңейтуден кейін 49 мыңға жетті. Стадион сыртында Дэви шамының ескерткіші тұрады, Дарем кеншілер қауымдастығы клубқа кеншілер туын тарту еткен.

Сандерлендтің жанкүйерлері тарихи тұрғыда көп және жалынды: Халықаралық спорт зерттеулері орталығының 2019 жылғы есебінде 2013–2018 жылдардағы орташа келушілік бойынша клуб әлемде 38-орын алып, Стэдиум ов Лайттағы орташа көрсеткіш 39 249 адам болды — бұл Ювентус пен Портудан жоғары. 2018 жылғы 26 желтоқсанда Брэдфорд Ситиге қарсы ойында 46 039 көрермен жиналып, Лига уан дивизионының келушілік рекорды жасалды. Матч алдында дәстүр бойынша Сергей Прокофьевтің Ромео мен Джульетта балетіндегі Рыцарьлар биі ойналады, командалар шығарда Republica тобының Ready to Go әні қойылады, ал жанкүйерлер клуб әнұраны саналатын Элвис Престлидің Can't Help Falling in Love әнін орындайды. Ең әйгілі ұрандары — I'm Sunderland till I die және We're by far the greatest team the world has ever seen, ең көнелерінің бірі — 1960 жылдардан белгілі Ha'way the lads. 1989 жылдан шығып келе жатқан A Love Supreme фанзині Жыл фанзині номинациясында тоғыз марапат алды.

Дәстүрлі басты бақталастары — Ньюкасл Юнайтед пен Миддлсбро, олармен Тайн-Уир және Тис-Уир дербилері өтеді; Ньюкаслмен қарсыласу 1898 жылдан басталған және бас бақталастық саналады. 2015 жылдың қазанында Сандерленд Ньюкаслды қатарынан алтыншы рет ұтып, рекорд қойды. XIX ғасырдың соңында клуб негізін салушы Джеймс Аллан құрған Сандерленд Альбионмен бақталасты. Кейінгі бақталастық — 1977 жылғы даулы матчтан кейін пайда болған Ковентри Ситиге қарсы тұрыс: сол кездегі нәтижелер Сандерлендті Бірінші дивизионнан түсіріп, Ковентриді қалдырған. Сонымен бірге клуб 1970–80 жылдары уирсайдтық кеме жасаушылардың Роттердамда жұмыс табуынан кейін қалыптасқан достықтың негізінде голландиялық Фейеноормен, ал 1985 жылғы Лига кубогы финалындағы жылы қарым-қатынастан кейін Норвич Ситимен достық байланыс сақтайды — бұл екі команданың ойындары Достық кубогы аталады.

Клубтың лигадағы ойын саны бойынша рекордшысы — 1961–1976 жылдары 527 матч өткізген Джимми Монтгомери. Лигадағы ең көп гол Чарли Бьюкенге тиесілі: 1911–1925 жылдары 209 гол; барлық турнирлердегі рекордшы — 1926–1939 жылдары 228 гол соққан Бобби Гарни. Бір маусымдағы рекорд Дэйв Холлидейде — 1928/29 маусымда 43 гол. Құрамадағы ең көп ойын өткізген футболшы — Ирландия құрамасында 100 матч ойнаған Джон О'Ши. Кубок кездесулеріндегі ең ірі жеңіс — 1895 жылы Фэрфилдті 11:1 ұтуы, ең ауыр жеңілістері 0:8 есебімен тіркелген. Клуб жоғарғы дивизионда 87, екінші деңгейде 33, үшінші деңгейде 5 маусым өткізді, ал төртінші деңгейге ешқашан түспеген. 2001 жылы төраға Боб Мюррей футбол арқылы білім беруге көмектесетін Foundation of Light қайырымдылық қорын құрды. Клуб тарихы Би-Би-Си-дің 1998 жылғы Premier Passions және Netflix-тің 2018 жылғы Sunderland 'Til I Die деректі сериалдарына негіз болды.