Унион (Берлин) тарихы

Соғысаралық кезеңде Унион Берлиннің жетекші командаларының бірі саналды: жергілікті чемпионаттарда үнемі жеңіске жетіп, ұлттық деңгейде ойнады. 1923 жылы Германия чемпионатының финалына шығып, онда «Гамбургтен» 0:3 есебімен ұтылды. Алғашқы жылдары команданы «Шлоссерюнгс» (слесарь балалар) деп атаған, себебі толықтай көк түсті формасы Обершёневайде өнеркәсіп ауданының зауыттарындағы жұмыс киімін еске түсіретін. Жанкүйерлердің «Eisern Union!» ұраны да сол кезде пайда болды. Клуб құрылғаннан бері жұмысшы табының командасы деген бейнеге ие болды — бұл орта тап өкілдері қолдаған Виктория 89, Блау-Вайс 90, БСВ 92 немесе Теннис Боруссия сияқты жергілікті клубтарға қарама-қарсы еді.

1933 жылы неміс футболы Гаулигалар жүйесіне қайта құрылғанда команда Берлин-Бранденбург Гаулигасында ойнады. 1935 жылы лигадан шығып, 1936 жылы қайта оралды. 1940 жылы дивизионның В тобында бірінші орын алып, Блау-Вайс 90-ды екі матчта (1:2, 3:0) жеңіп, жалпы чемпион атанды, бірақ ұлттық плей-оффтың алғашқы топтық кезеңінде Вена «Рапидінен» ұтылды (2:3, 1:3). 1942 жылы тағы лигадан шығып, соғысқа байланысты қысқартылған соңғы 1944–1945 маусымында ойнады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтас әскери әкімшілік Германиядағы барлық ұйымды, оның ішінде спорт қоғамдарын таратты. 1945 жылдың соңында СГ Обершёневайде спорт қоғамы құрылып, 1947 жылы Берлин Оберлигасына көтерілді, дивизион чемпионы атанды, ал 1948–1949 жылдары СГ Унион Обершёневайде ретінде клуб мәртебесін қайтарды. 1949–1950 маусымында Берлинде екінші орын алып, ұлттық финалдық кезеңге жолдама жеңіп алды, бірақ қырғи қабақ соғыстың шиеленісуі салдарынан кеңес билігі командаға сапарға шығуға рұқсат бермеді. Нәтижесінде ойыншылар мен жаттықтырушылардың көбі батысқа көшіп, СК Унион 06 Берлин құрылды; дәл сол команда Килде «Гамбургпен» жоспарланған матчта ойнап, 0:7 есебімен жеңілді. Батысқа кеткендердің бір бөлігі Берлинер Балшпиль-Клуб Зюдост деген үшінші команданы ұйымдастырды. Батыс Берлиндегі клуб 1961 жылы Берлин қабырғасы тұрғызылғанға дейін күшті болып, Олимпиялық стадионға көп көрермен жинады.

Шығыстағы бөлік бірнеше рет атауын өзгертті: Унион Обершёневайде (1950), БСГ Мотор Обершёневайде (1951), СК Мотор Берлин (1955), ТСК Обершёневайде (1957), ТСК Берлин (1963). 1. ФК Унион Берлин 1965 жылдың желтоқсаны мен 1966 жылдың қаңтарында Шығыс Германия футболының қайта құрылуы барысында, он мамандандырылған футбол клубы ашылған кезде пайда болды. Бастапқыда Шығыс Берлинде АСК Форвертс пен СК Динамо негізінде екі-ақ клуб жоспарланған еді, ал ТСК Берлиннің футбол бөлімі ол кезде екінші дивизион — ГДР-лигасында ойнайтын. Клуб ықпалды Герберт Варнкенің бастамасымен құрылды: ФДГБ кәсіподағының төрағасы және СЕПГ Саяси бюросының мүшесі Варнке қарулы құрылымдармен байланысты екі клубқа қарсы Шығыс Берлин еңбекшілеріне арналған үшінші, «азаматтық» клуб қажет деп дәлелдеді. Оны Саяси бюро мүшесі Пауль Вернер қолдады. Клуб 1966 жылы 20 қаңтарда Обершёневайдедегі Карл Либкнехт атындағы трансформатор зауытының клубында салтанатты түрде құрылды, рәсімді Кёпениктегі СЕПГ хатшысы Ханс Модров ұйымдастырды. Алғашқы президенті ВВБ «Жоғары вольтты құрылғылар мен кабель» бірлестігінің бас директоры Вернер Отто болды.

Құрылған сәтте Унион ГДР Оберлигасында ойнамайтын жалғыз мамандандырылған футбол клубы еді, дегенмен бірден элиталық клубтар қатарына қосылды. Оны мемлекет қаржыландырды, ал барлық шешім DTSB орталық спорт агенттігіне есеп берілді. ФДГБ-ның қолдауы 1975 жылы Варнкені Харри Тиш алмастырғанда тоқтады: Тиш «Ханза» (Росток) клубын қолдады. Содан кейін Унион Шығыс Берлиндегі СЕПГ-нің аудандық басшылығы мен жергілікті мемлекеттік кәсіпорындарға — КВО кабель зауыты, ТРО трансформатор зауыты және телевизиялық электроника зауытына — сүйенді. Осы кезеңде клубтың «Штази» қолдаған БФК Динамомен қатаң қарсыластығы қалыптасты: басты бақталасы қатарынан он рет чемпион атанғанда, Унион Оберлига мен ГДР-лигасы арасында әрі-бері көшіп жүрді. 1968 жылы Унион ГДР кубогын жеңіп алды — финалда «Карл Цейсс Йенаны» 2:1 есебімен ұтты; 1986 жылғы екінші финалда «Локомотив Лейпцигтен» 1:5 есебімен жеңілді. 1989 жылы ГДР-дің DEFA киностудиясы клуб жанкүйерлері туралы «Жұмада Жасыл тозақта» деректі фильмін түсірді.

1990 жылғы бірігуден кейін команда алаңда жақсы ойнағанымен, қаржылық жағынан күйреуге жақын келді. 1993 және 1994 жылдары өз дивизионын жеңгенімен, қаржылық мәселелерге байланысты екі рет Екінші Бундеслигада ойнауға лицензия алмады; 1997 жылы тағы банкроттық қаупіне тап болды. Ақыры 2000–2001 маусымында болгар маманы Георги Василевтің басшылығымен Солтүстік Регионаллиганы жеңіп, дивизион жоғарылатты. Сол жылы Германия кубогының финалына шығып, «Шальке 04»-тен 0:2 есебімен ұтылды, ал УЕФА кубогында екінші айналымға дейін жетіп, болгарлық «Литекстен» (Ловеч) ұтылды. Клуб 2004–2005 маусымында үшінші, 2005–2006 маусымында төртінші дивизионға дейін құлдырады, бірақ Оберлига чемпионы атанып, қайта көтерілді. 2008–2009 маусымында Унион жаңадан құрылған Үшінші лиганың негізін қалаушыларының бірі әрі оның тұңғыш чемпионы болып, 10 мамырда Екінші Бундеслигаға жолдама алды.

2018 жылдың 1 маусымында бас бапкер болып швейцариялық Урс Фишер тағайындалды. 2018–2019 маусымында команда өтпелі матчтарда «Штутгартты» ұтып, тарихында тұңғыш рет Бундеслигаға шықты; жеңістен кейін жанкүйерлер алаңға басып кірді, бірақ ешкім зардап шекпеген. Унион бұрынғы Шығыс Берлиннен шыққан алғашқы және бұрынғы ГДР аумағынан шыққан алтыншы бундеслига клубы болды. Бундеслигадағы алғашқы голды Себастиан Андерссон «Аугсбургпен» 1:1 ойында соқты, ал 2019 жылдың 31 тамызында үй алаңында «Боруссияны» (Дортмунд) 3:1 есебімен жеңіп, элитадағы тұңғыш жеңісін тойлады. Дебют маусымында команда 11-орын алды, Андерссон 12 гол соқты.

2021 жылдың 22 мамырында Унион жетінші орынды иеленіп, алғашқы УЕФА Конференция лигасына жолдама алды: шешуші матчта «РБ Лейпцигті» 2:1 есебімен ұтты, жеңіс голын 92-минутта Макс Крузе соқты — бұл жиырма жылдағы алғашқы еурокубок науқаны еді. Келесі маусымда бесінші орын алып, Еуропа лигасына шықты және онда 1/8 финалға жетті. 2022–2023 маусымында соңғы турда үй алаңында «Вердерді» 1:0 есебімен ұтып, төртінші орынмен тарихында тұңғыш рет Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне іліккен. 2023–2024 маусымы сәтсіз басталып, команда қатарынан 14 ресми матчта жеңіске жете алмады, нәтижесінде Урс Фишермен өзара келісім бойынша қоштасты. Маусым соңында «Бохум» мен «Кёльннен» қатарынан ұтылып, 16-орынға түсіп кетті, бірақ соңғы турда қосымша уақытта «Фрайбургты» 2:1 есебімен жеңіп, Бундеслигада қалды.

Клубтың үй алаңы — «Альте Фёрстерай» стадионы, Германия астанасындағы екінші ірі және ең үлкен таза футбол аренасы. 1920 жылы СК Унион Обершёневайде бұрынғы алаңының орнына тұрғын үй салынғандықтан Кёпеник ауданының солтүстік-батысына көшті. Алғашқы матч 1920 жылдың 17 наурызында Виктория 89-ға қарсы өтті, ал ресми ашылуы сол жылдың тамызында — Германия чемпионы «Нюрнбергке» қарсы ойынмен (1:2) болды. 1966 жылы команда ГДР Оберлигасына көтерілгенде арена кеңейтіле бастады: 1970 жылы бір трибуна биіктетілді, ал 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басындағы жұмыстардан кейін сыйымдылық 22 500 орынға жетті. 2008 жылдың ортасында клуб стадионды жаңғыртуды ұйғарды, бірақ қаражат тапшы болғандықтан құрылысты жанкүйерлер өз қолдарымен атқарды: 2 000-нан астам жанкүйер 140 мың жұмыс сағатын жұмсады. Жөндеу кезінде команда Фридрих-Людвиг-Ян спорт саябағында ойнады, ал 2013 жылдың 12 шілдесіндегі ресми ашылу шотландиялық «Селтикке» қарсы жолдастық матчпен тойланды. Арена 22 012 көрерменге есептелген, оның 3 617-сі отыратын орын, қалғаны — тұратын секторлар.

2017 жылы клуб стадионды 37 000 орынға дейін кеңейту жоспарын жариялады, алайда жергілікті көлік инфрақұрылымына байланысты жоба кешікті. 2025 жылдың қарашасында сыйымдылығы 32 500 орын болатын жаңартылған жоспар бекітілді; сонымен бірге қазіргі аренадағы соңғы маусым жарияланып, команда бір маусым Олимпиялық стадионда ойнап, 2028 жылы жаңғыртылған «Альте Фёрстерайға» оралатын болды. Еурокубоктарда да арена мәселесі туындады: 2021–2022 маусымында УЕФА тұратын секторларға тыйым салғандықтан Конференция лигасының матчтары Олимпиялық стадионда өтті, 2022–2023 маусымында Еуропа лигасын өз алаңында өткізді, ал Чемпиондар лигасына іліккенде клуб билетке сұраныс артқандықтан Олимпиялық стадионды өз еркімен таңдады: үш үй матчына арналған 120 мың билет бір күнде сатылып кетті.

Унион көбіне жанкүйерлер басқаратын клуб саналады. 2004 жылдан бері президент — Дирк Цинглер, 2018 жылдың 5 мамырынан спорттық директор — Оливер Рунерт. 2022 жылы клубта 41 088 тіркелген мүше болса, 2026 жылдың 30 маусымындағы дерек бойынша 72 172 мүше тіркелген. Клубты шамамен 300 жеке және корпоративтік серіктес демеушілік етеді. 2011 жылы Цинглердің әскери борышын «Штазидің» әскерилендірілген Феликс Дзержинский атындағы күзет полкінде өтегені белгілі болып, айтыс туғызды; оның өзі полктің «Штазиге» тиесілі екенін алдын ала білмегенін айтты.

Унион Еуропа футболында «культ» клубы ретінде танымал. 2004 жылдың мамырында жанкүйерлер «Унион үшін қан бер» науқанын өткізіп, Берлин ауруханаларына қан тапсырып, алған ақшасын клубқа аударды — осылайша төртінші дивизионға лицензия алуға қаражат жиналды. 2014 жылы әлем чемпионаты кезінде жанкүйерлер стадионға өз диваныдарын әкеліп, үлкен экраннан матч тамашалады: алаңға 800-ден астам диван қойылды, бұл идея 2015 жылы Барселонадағы The Stadium Business Summit аясында Fan Experience Award сыйлығын алды. 2003 жылы небәрі 89 адам жиналған бейресми кездесуден басталған Рождестволық ән айту дәстүрі кеңінен танылды: 2013 жылы оған 27 500 адам қатысты. Клубтың ресми әні — 1998 жылы жазылған, Нина Хагеннің орындауындағы «Eisern Union»; 2006 жылы оған Rammstein тобының әніндегі кіріспе қосылды. Клуб талисманы — 2000 жылы таныстырылған Риттер Койле.

Клубтың бар уақыттағы ең нәтижелі ойыншысы — 213 матчта 87 гол соққан Карим Беньямина. Оның рекорды бұзылғанға дейін Унионда 22-нөмірлі жейде ойнатылмайды. Беньяминаны қоштасу рәсіміне 14 мыңнан астам жанкүйер жиналды; сол дәуірдің тағы бір беделді ойыншысы — Торстен Маттушка. Клуб түлектерінің арасында Сергей Барбарез, Макс Крузе, Робин Гозенс, Роберт Хут, Йорг Хайнрих, Марко Ремер, Кристиан Гентнер, Юлиан Рюэрсон, Таиво Авонийи, Шералдо Беккер, Себастиан Андерссон, Себастиан Полтер бар.

Басты қарсыласы — ГДР дәуірінен бері БФК Динамо. 1979–1988 жылдары «Штази» қолдаған Динамо қатарынан он рет чемпион атанғанда, бұл қарсыластық әсіресе шиеленісті; Унион жанкүйерлері өз клубының бейнесін жұмысшы табына арқа сүйеген мәңгілік аутсайдер ретінде қалыптастырды. Сонымен бірге клубтың коммунистік билікке қарсы жасырын оппозицияда рөл атқарғаны туралы аңыздар асыра айтылған деп саналады: құрметті президент Гюнтер Милис «Унион қарсыласушылар клубы болған жоқ, бірақ бізге саяси және экономикалық кедергілерге қарсы үздіксіз күресуге тура келді» деген. Берлиндегі екінші ірі клуб «Гертамен» қатынас ұзақ уақыт достық сипатта болды: 1970-жылдары жанкүйерлер бір-біріне қонаққа барып, ортақ ұрандар айтты. Екі команда алғаш рет 1990 жылдың 19 қаңтарында залдық турнирде кездесті («Герта» 3:2 жеңді), ал 27 қаңтарда Олимпиялық стадионда 52 000 көрермен алдында өткен жолдастық матчта «Герта» 2:1 есебімен басым түсті. Ресми деңгейде алғаш рет 2010 жылдың 17 қыркүйегінде Екінші Бундеслигада кездесіп, 1:1 тең ойнады, ал элитадағы алғашқы дерби 2019 жылдың 2 қарашасында Унионның 1:0 жеңісімен аяқталды (Себастиан Полтер 87-минутта айып добын жүзеге асырды). Клубтың ГДР Оберлигасынан бері «Ханза», «Динамо» (Дрезден) және «Магдебургпен» де бақталастығы бар, ал соңғы жылдары «РБ Лейпцигке» қарсы қарама-қайшылық қалыптасты: 2014 және 2019 жылдары жанкүйерлер лейпцигтіктерге қарсы матчтардың алғашқы 15 минутында үнсіз наразылық акцияларын өткізді.

Унионның әйелдер командасы 1969 жылдың қыркүйегінде құрылып, Берлиндегі алғашқы, ал Шығыс Германиядағы ең алғашқы әйелдер командаларының бірі болды. Қарсылас болмағандықтан алғашында клубтың жасөспірімдер командаларымен ойнады; тұңғыш матчын 1970 жылдың 17 қаңтарында өткізіп, 1:7 есебімен ұтылды. 1971 жылы команда КВО Берлиннің әйелдер құрамына қосылды, ал 1990 жылдың маусымында КВО Унионмен біріктірілді. Клубтың дубль командасы соңғы рет төртінші дивизионда — Солтүстік-шығыс Регионаллигасында ойнап, 2014–2015 маусымынан кейін жарыстан шығарылды.

Клубтың басты жетістіктері: Германия чемпионатының күміс жүлдегері (1923), ГДР кубогының иегері (1968) және финалисті (1986), Германия кубогының финалисті (2001), Үшінші лига чемпионы (2008–2009), Берлин-Бранденбург Гаулигасының жеңімпазы (1940), Берлин/Бранденбург чемпионы (1920, 1923), Берлин Оберлигасының жеңімпазы (1947–1948), Берлин кубогының иегері (1947, 1948, 1994, 2007, 2009).