Валенсия тарихы

Клуб 1919 жылы 5 наурызда құрылып, 18 наурызда ресми түрде тіркелген, алғашқы президенті Октавио Аугусто Милего Диас болды. Қызығы, президенттік лауазым тиын лақтыру арқылы шешілген. Алғашқы ресми кездесуін Валенсия 1919 жылы 21 мамырда қонақта Валенсия Химнастикодан 0:1 есебімен ұтылды. Бастапқыда команда Алхирос алаңында ойнап, 1923 жылы Местальяға көшті. 1923 жылы клуб аймақтық чемпионатты жеңіп, тарихында тұңғыш рет Испания Кубогына қатысуға құқық алды.

1940 жылдар клубтың Испания футболындағы ірі күшке айналған кезеңі болды. Азамат соғысы тоқтатқан дамуы 1941 жылы қайта жалғасып, сол жылы Эспаньолды финалда жеңіп, Испания Кубогын жаулады. 1941/42 маусымында клуб алғашқы Ла Лига чемпиондығына қол жеткізді, кейін 1943/44 және 1946/47 маусымдарында да чемпион атанды. Онжылдықты 1949 жылғы Кубок жеңісімен түйіндеді: үш чемпиондық және екі кубок.

1950 жылдары Валенсия алдыңғы онжылдықтағы табысын қайталай алмады, бірақ клуб ретінде өсті: Местальяның сыйымдылығы қайта құрылғаннан кейін 45 мың көрерменге жетті. Құрамда Испания ұлттық құрамасының ойыншысы Антонио Пучадес пен голланд шабуылшысы Фас Вилкес өнер көрсетті. 1952/53 маусымында клуб Ла Лигада күміс жүлдегер атанып, келесі маусымда Испания Кубогын (сол кездегі атауы Генералиссимус Кубогы) жеңіп алды.

1960 жылдары клуб алғашқы еуропалық жетістіктеріне қол жеткізді: 1961/62 жылғы Жәрмеңкелер кубогының финалында Барселонаны ұтып, трофейді иеленді, келесі маусымда финалда Загреб Динамосын жеңіп, титулды қорғады. Үшінші рет қатарынан финалға шыққанымен, 1963/64 жылы Камп Нуда отандасы Реал Сарагосадан екі матчтың қорытындысы бойынша 1:2 есебімен ұтылды. Сондай-ақ клуб 1966 жылы Кіші клубтар әлемдік кубогының чемпионы, 1955 жылы күміс жүлдегері атанды, ал 1953 жылғы Латын кубогында төртінші орынға ие болды.

1970 жылы бас бапкер болып Алтын доптың екі мәрте иегері Альфредо Ди Стефано тағайындалды және ол клубты 1947 жылдан бергі алғашқы, жалпы төртінші чемпиондыққа жеткізді. Бұл Валенсияға тұңғыш рет Еуропа чемпиондар кубогына жол ашты, онда команда 1971/72 розыгрышының үшінші айналымында Уйпешт Дожадан ұтылды. 1972 жылы клуб Ла Лигада да, кубокта да екінші орынмен шектелді. Сол жылдардағы ең көрнекті ойыншылар қатарында австриялық жартылай қорғаушы Курт Яра, голландиялық шабуылшы Джонни Реп және аргентиналық Марио Кемпес болды; Кемпес 1976/77 және 1977/78 маусымдарында Ла Лиганың үздік бомбардирі атанды. 1978/79 маусымында Валенсия Испания Кубогын жеңді, келесі маусымда финалда ағылшын Арсеналын ұтып, Кубоктар кубогын, ал Ноттингем Форестпен кездесуде қонақтағы голдар ережесі арқылы Еуропа Суперкубогын қанжығасына байлады.

1980 жылдардың ортасы құлдырау кезеңі болды. 1982 жылы бапкерлікке Милян Миляничтің келуі нәтиже бермеді, маусым соңында команда 17-орында тұрып, ойыншылар мен қызметкерлерге жалақы төленбеуі сияқты ішкі дағдарысқа тап болды. 1985/86 маусымының қорытындысымен клуб жоғарғы дивизиондағы 55 жылдан кейін алғаш рет төменгі лигаға түсті. Жаңа президент Артуро Тусон клубты қайта көтеруге атсалысты, 1986 жылы Ди Стефано бапкер ретінде оралып, 1986/87 маусымында команда Ла Лигаға қайта оралды. 1988/89 маусымында Валенсия үшінші орынды иеленіп, 1990 жылдарға лайықты қарқынмен енді.

1989/90 маусымында клуб Реал Мадридтен кейінгі екінші орынға ие болып, УЕФА кубогына жолдама алды. 1991/92 маусымында бас бапкер болған Гус Хиддинк кезінде команда лигада төртінші орынға шықты, ал 1992 жылы клуб ресми түрде спорттық акционерлік қоғамға айналды. 1994 жылы Бразилия құрамасымен әлем чемпионы атанған Карлос Алберто Паррейра келіп, Андони Субисаррета, Олег Саленко мен Предраг Миятовичті шақырғанымен, күтілген нәтиже бермеді. Кейінгі жылдары командада Луис Арагонес пен Хорхе Вальдано сияқты мамандар, Ромарио, Клаудио Лопес, Ариэль Ортега, Адриан Илие тәрізді шетелдік шабуылшылар өнер көрсетті. 1995/96 маусымында Валенсия Атлетико Мадридтен кейінгі екінші орында қалды. 1998/99 маусымында Клаудио Раньери басшылығымен клуб 19 жылдағы алғашқы трофейін — Испания Кубогын — жеңіп, Чемпиондар лигасына шықты.

1999 жылдан 2004 жылға дейінгі кезең клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі болды: алты жылда екі Ла Лига чемпиондығы, УЕФА кубогы, Испания Кубогы, Испания Суперкубогы мен УЕФА Суперкубогы және Чемпиондар лигасының қатарынан екі финалы. 1999/2000 маусымы Барселонаны жеңіп Суперкубок алумен басталды, ал Чемпиондар лигасында команда тарихында тұңғыш рет финалға шықты, бірақ 2000 жылы 24 мамырда Парижде Реал Мадридтен 0:3 есебімен ұтылды. Келесі маусымда Эктор Купер командасы ширек финалда Арсеналды, жартылай финалда Лидс Юнайтедті ұтып, қатарынан екінші рет финалға жетті. 2001 жылы 23 мамырда Миландағы Сан-Сирода өткен Бавариямен матчта Гаиска Мендьета 11 метрлік айыппен есеп ашты, Сантьяго Канисарес Мехмет Шолльдың пенальтиін қақпадан қағып шығарды, бірақ Штефан Эффенберг есепті теңестірді; 11 метрлік соққылар сериясында Маурисио Пеллегриноның қателігі Валенсияны қатарынан екінші жеңіліске ұшыратты.

2001 жылы Купер Интерге кеткеннен кейін бапкерлікке Рафаэль Бенитес келді. Оның басшылығымен команда қатарынан он бір жеңіске жетіп, 1970/71 маусымындағы клуб рекордын жаңартты. 2002 жылғы 5 мамырда Ла Росаледада Малаганы Роберто Аялаға мен Фабио Аурелионың голдарымен ұтып, клуб 31 жылдан кейін бесінші рет Испания чемпионы атанды. 2003/04 маусымында ұзақ уақыт кестені бастап келген Реал Мадрид соңғы бес турда қатарынан ұтылғаннан кейін Валенсия алға шығып, үш маусымдағы екінші чемпиондығын еншіледі және финалда Марсельді 2:0 есебімен ұтып, УЕФА кубогын жеңді.

2004 жылы Бенитес президентпен келіспеушілігін айтып клубтан кетіп, Ливерпульді басқарды. Оның орнына қайта оралған Клаудио Раньери кезінде команда Чемпиондар лигасының жеңімпазы Портуны ұтып, Еуропа Суперкубогын алғанымен, лигада нәтиже көрсете алмады және бапкер ақпанда қызметінен босатылды. 2005 жылы Кике Флорес келіп, маусымды үшінші орынмен аяқтады, 2006/07 маусымында команда төртінші орында болып, Чемпиондар лигасының ширек финалында Челсиден екі матч қорытындысы бойынша 2:3 есебімен ұтылды. 2007 жылы Флорес, одан кейін Роналд Куман жұмыстан босатылды; Куман кезінде команда лигада 15-орынға дейін құлдырағанымен, 2008 жылы 16 сәуірде Висенте Кальдерон аренасында Хетафені 3:1 есебімен ұтып, тарихындағы жетінші Испания Кубогын жеңді. Маусым соңын уақытша бапкер Воро аяқтап, командасын құлдырау аймағынан алып шығып, оныншы орынға жеткізді.

2008 жылы клубты Унаи Эмери басқарды, алайда сол кезде клубтың 400 миллион еуродан асатын қарызы, ойыншылардың жалақысының төленбеуі туралы хабарлар тарады. 2009/10 маусымында команда үшінші орынға шығып, Чемпиондар лигасына оралғанымен, қаржы жағдайына байланысты 2010 жылдың жазында Давид Вилья Барселонаға, Давид Сильва Манчестер Ситиге сатылды, ал 2011 жылы капитан Хуан Мата Челсиге кетті. Соған қарамастан клуб 2010/11 маусымында да үшінші орынды иеленді. 2013 жылы Роберто Солдадо шамамен 30 миллион еуроға Тоттенхэмге сатылды. 2013/14 маусымында Хуан Антонио Писси басшылығымен команда УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына жетіп, кейін жеңімпаз атанған Севильядан қонақтағы голдар есебінен ұтылды.

2014 жылы клубты сингапурлық кәсіпкер Питер Лим сатып алды. Нуну Эшпириту Сантумен өткен алғашқы маусымда команда 77 ұпай жинап, төртінші орынға шығып, Чемпиондар лигасына жолдама алды. Алайда келесі жылдары клуб тұрақсыздыққа ұшырады: бапкерлер жиі ауысты, солардың бірі Гэри Невилл 16 матчта небәрі үш жеңіске жетіп, қызметінен босатылды. 2017 жылы бапкерлікке Марселино келіп, клубты қатарынан екі маусымда төртінші орынға жеткізді, ал 2019 жылы 25 мамырда финалда Барселонаны 2:1 есебімен ұтып, 2008 жылдан бергі алғашқы трофей — Испания Кубогы — жеңіп алынды. Соған қарамастан Марселино мен спорттық директор Матеу Алемань 2019 жылы 11 қыркүйекте жұмыстан босатылды.

Соңғы жылдары клуб қаржылық қиындықтар мен жетекші ойыншыларын сатудан зардап шекті: Питер Лим иелік еткен алғашқы алты маусымда шығын 323 миллион еуроға жетті, ал Ферран Торрес Манчестер Ситиге нарықтық құнының жартысына бағаланған сомаға сатылды. 2021/22 маусымында Хосе Бордалас басшылығымен команда Испания Кубогының финалына шықты, бірақ Реал Бетиспен 1:1 есебінен кейін 11 метрлік соққылар сериясында жеңілді.

Клубтың тұрақты алаңы — 1923 жылы ашылған Местальяның сыйымдылығы 49 430 орын, бұл Испаниядағы бесінші ірі стадион. Аренаның тік трибуналары мен Еуропадағы ең қиын атмосфераларының бірі ретінде беделі бар. 1923 жылы 20 мамырда стадион Леванте UD-мен жолдастық кездесумен ашылды, сол кезде 17 мың көрерменді қабылдай алатын. 1927 жылғы қайта құрудан кейін сыйымдылық 25 мыңға жетті, ал азамат соғысы кезінде стадион концлагерь және қойма ретінде пайдаланылып, қатты зақымданды. 1950 жылдардағы ірі реконструкциядан кейін 45 500 орынға дейін ұлғайғанымен, 1957 жылғы қазанда Турия өзенінің тасуынан болған су тасқыны аренаны қиратты; қалпына келтірілгеннен кейін 1959 жылғы Фальяс мерекесінде жасанды жарық іске қосылды. 1961 жылы 15 қыркүйекте Ноттингем Форест Местальяда ойнаған алғашқы шетелдік команда болды. 1969 жылы стадионға клубтың ең табысты президенті Луис Касанова Хинердің есімі берілді, алайда ол 1994 жылы бұрынғы Местелья атауын қайтаруды өтінді.

Местальяда 1925 жылы алғаш рет Испания ұлттық құрамасы ойнады, арена 1982 жылғы әлем чемпионатында және 1992 жылғы Барселона Олимпиадасында пайдаланылды — испандықтардың финалға дейінгі барлық кездесулері осында өтіп, олар алтын жүлдені жеңді. Стадион Леванте үшін тұрақты алаң, ал Кастельон мен Реал Мадрид үшін еуропалық кездесулерде уақытша алаң болды. Клуб 2027 жылы сыйымдылығы 70 044 көрерменге арналған жаңа Ноу Местелья стадионына көшуді жоспарлап отыр: құрылыс қаржылық дағдарысқа байланысты ұзақ уақыт тоқтап тұрғаннан кейін 2025 жылдың қаңтарында қайта басталды.

Бастапқыда команда ақ жейде, қара шорт пен қара гетрде ойнады, жылдар өте ақ пен қара түстер алмасып отырды. Соңғы жылдары қонақтағы форма қызғылт сары реңктерде, ал үшінші жиынтық клуб эмблемасының түстерінде — сары, қызыл-қызғылт сары және көк — дайындалады. Клубтың лақап аттары — Ches, Blanquinegros (ақ-қаралар) және Murciélagos (жарғанаттар), ал жанкүйерлер валенсианисталар деп аталады. Эмблемадағы Валенсия елтаңбасы Арагондық I Хайме патшаның белгілерінен бастау алады, ал қалқанның жанындағы тәжді екі L әрпін IV Педро берген: қала патшаға екі рет адал болғандықтан. Жарғанаттың пайда болуы туралы бірнеше нұсқа бар: бірі — бұл жануарлардың өлкеде кең таралғаны, екіншісі — 1238 жылы 9 қазанда қалаға кірер алдында I Хайменің туына жарғанат қонғаны және оны патшаның жақсылық нышаны деп санағаны. 2013 жылы DC Comics компаниясы клубтың жаңа жарғанат логотипі Бэтменнің белгісіне тым ұқсас деп наразылық білдірген еді.

Клубтың 75 жылдығына орай сол кездегі президент Артуро Тусонның тапсырысымен Пабло Санчес Торелья әнұран жазды; пасодобль ырғағындағы шығарманың сөзін валенсия тілінде Рамон Химено Хиль жазған, ал ресми тұсаукесері 1993 жылы 21 қыркүйекте өтті.

Валенсияның клуб тарихында алты Ла Лига чемпиондығы және алты рет күміс жүлде, Сегунда дивизионының екі титулы, сегіз Испания Кубогы, бір Испания Суперкубогы және бір Эва Дуарте кубогы бар. Еуропа аренасында клуб Жәрмеңкелер кубогын екі рет, УЕФА кубогын, Кубоктар кубогын, УЕФА Суперкубогын екі рет және УЕФА Интертото кубогын жеңді. 2004 жылы IFFHS Валенсияны жылдың үздік клубы деп таныды. Клуб жетекші еуропалық клубтардың G-14 тобына мүше болған, кейін Еуропалық клубтар қауымдастығының алғашқы мүшелерінің бірі атанды.

FIFA халықаралық футбол даңқ залына клубтың бес өкілі — Альфредо Ди Стефано, Марио Альберто Кемпес, Ромарио, Хорхе Вальдано және Дидье Дешам — енгізілген, ал FIFA 100 тізіміне төрт тұлға кірді. Валенсия Сарра жүлдесінің иегерлері саны бойынша бірінші (5), Самора жүлдесі бойынша төртінші (9), Пичичи жүлдесі бойынша бесінші (6) орында тұр. Клуб өкілдері УЕФА жылдың үздік құрамасына үш рет енген: 2001 жылы Сантьяго Канисарес пен Кили Гонсалес, 2010 жылы Давид Вилья.

2010 жылғы әлем чемпионы атанған Испания құрамасының төрт ойыншысы Валенсияны қорғаған: Давид Вилья, Карлос Марчена, Давид Сильва және Хуан Мата; клуб академиясынан шыққан Рауль Альбиол та чемпион құрамда болды. Вилья турнирде бес гол соғып күміс бутса мен қола доп иегері атанды. 2026 жылғы әлем чемпионатын жеңген құрамда Валенсия академиясынан өткен үш футболшы — Ферран Торрес, Алехандро Гримальдо және Борха Иглесиас — болды, ал Торрес Аргентинамен өткен финалда жеңіс голын соқты. Клуб өкілдерінің жетеуі Олимпиада медальдарын жеңіп алған: Давид Альбельда мен Мигель Анхель Ангуло — Сидней 2000-да күміс, Фабиан Аяла — Афины 2004-те алтын, Эвер Банега — Бейжің 2008-де алтын, Карлос Солер — Токио 2020-да күміс, Кристиан Москера мен Диего Лопес — Париж 2024-те алтын.

Клубтың Acadèmia деп аталатын жасөспірімдер академиясы жұмыс істейді. Оның түлектері қатарында Мигель Тендильо, Рикардо Ариас, Фернандо Гомес, Андрес Палоп, Хавьер Фаринос, Рауль Альбиол, Давид Альбельда, Висенте Родригес, Гаиска Мендьета, Давид Сильва, сондай-ақ Иско, Жорди Альба, Пако Алькасер, Хуан Бернат, Хосе Гайя, Карлос Солер, Ферран Торрес, Ли Кан Ин, Кристиан Москера мен Хави Геррасы бар. Клуб ұзақ уақыт әлемдегі мүше-жанкүйерлері ең көп командалардың бірі саналып, шарықтау шағында маусымдық абонементтердің саны шамамен 50 мыңға жеткен. 2009 жылдың мамырынан бері клубтың оқу орталығы бар, ол Испаниядағы футбол клубы ашқан алғашқы көпсалалы оқу орталығы; клубтың 90 жылдығына орай Валенсия университетімен бірге футбол клубының тарихын зерттейтін алғашқы университет курсы ашылды.

Валенсия автоспортқа да қатысты: 2003-2008 жылдары Panasonic Toyota Racing командасының ресми серіктесі болды, Toto қозғалтқышты Formula Nippon және Super GT командаларын қолдады, 2009 жылы Stop And Go Racing Team, 2014 жылы MotoGP, Moto2 және Moto3 сыныптарындағы Aspar Team серіктесі атанды. 2016 жылдың маусымында клуб киберспорт бөлімшесін ашып, Hearthstone, Rocket League және League of Legends бағыттарында өнер көрсете бастады, ал 2020 жылдың қарашасында Таиландта Arena of Valor командасын құрды.