Косово тарихы

Косово тарихындағы алғашқы кездесу 1942 жылғы 29 қарашада Албания тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай өтті: қонақтағы ойында Тирана құрамасынан 0:2 есебімен жеңілді. 1967 жылғы 8 қарашада Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының автономиялық өлкесі ретінде Косово Югославия құрамасымен үй алаңында 3:3 тең ойнады; сол матчта албан және серб футболшылары бірге өнер көрсетті. Югославия құрамасында Косоводан шыққан Фадиль Вокрри мен Стеван Стоянович ойнады, ал Фахрудин Юсуфи, Милутин Шошкич және Владимир Дуркович 1960 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының алтын медалін және Еуропа ұлттар кубогы-1960 турнирінің күміс жүлдесін иеленген құраманың сапында болды.

Югославия ыдырағаннан кейін Косово футбол федерациясы 1993 жылғы 20 қаңтарда Албания футбол қауымдастығымен ынтымақтастық хаттамасына қол қойды, соның аясында 14 ақпанда Тиранада екі құраманың жолдастық матчы өтіп, Косово 1:3 есебімен жеңілді. Косово соғысынан кейінгі алғашқы кездесуде 2002 жылғы 7 қыркүйекте Албаниядан үй алаңында 0:1 есебімен ұтылды. 2006 жылғы 22 сәуірде Кап-д'Айльде Монако құрамасын 7:1 есебімен ұтып, ресми емес матчтардағы ең ірі жеңісіне қол жеткізді, ал 2007 жылғы 15 маусымда Сауд Арабиясын 1:0 есебімен жеңді — бұл Косовоның әлем чемпионатына қатысқан құрамамен ойнаған алғашқы кездесуі болды, жеңіс голын 84-минутта 11 метрлік айыппұл добынан Кристиан Нуши соқты.

2008 жылғы 6 мамырда тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Косово ФИФА-ға мүшелікке өтініш берді, бірақ сол жылғы 24 қазанда Цюрихтегі конгресте өтініш қабылданбады. 2012 жылдың қыркүйегінде Косово албандарынан шыққан Лорик Цана, Гранит Джака, Валон Бехрами мен Шердан Шакири, сондай-ақ тағы сегіз футболшы ФИФА президенті Зепп Блаттерге хат жолдап, Косовоға жолдастық матчтар өткізуге рұқсат беруді сұрады. 2013 жылғы 6 ақпанда ФИФА мұндай кездесулерге, бірақ мемлекеттік рәміздерді пайдаланбау шартымен рұқсат берді.

Алғашқы ресми жолдастық матч 2014 жылғы 5 наурызда Митровицада Гаитимен өтіп, 0:0 есебімен аяқталды. Сол жылы тағы алты кездесу өткізілді; алғашқы жеңісті Оман құрамасынан 1:0 есебімен алса, ең ірі жеңілісті Түркиядан 1:6 есебімен көрді. 2016 жылғы 3 мамырда Будапештегі кезекті конгресте Косово 28 дауысқа қарсы 24 дауыспен УЕФА мүшелігіне қабылданды, ал он күннен кейін Мексикадағы ФИФА-ның 66-конгресінде 141 дауыспен (23 қарсы) бұл ұйымға да мүше болды.

Құрама ресми турнирлерде 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінен бастап өнер көрсетті: Хорватия, Финляндия, Исландия, Түркия және Украинамен бірге І топта ойнап, 2016 жылғы 5 қыркүйекте Финляндиямен қонақта 1:1 тең ойнады (гол авторы — Валон Бериша), қалған матчтарда ұтылып, топ соңында қалды. Тарихындағы ең ірі жеңілісін де осы кезеңде алды — 2016 жылғы 6 қазанда Шкодерде Хорватиядан 0:6.

2018–2019 жылдардағы УЕФА Ұлттар лигасының D дивизионында Косово Әзірбайжан, Фарер аралдары және Мальтамен бір топта ойнап, бірде-бір рет ұтылмастан (төрт жеңіс, екі тең ойын) бірінші орын алды; турнирдегі алғашқы жеңісі әрі ресми матчтардағы тұңғыш жеңісі 2018 жылғы 10 қыркүйекте Фарер аралдарынан 2:0 есебімен келді. ЕУРО-2020 іріктеуінде Англия, Болгария, Чехия және Черногориямен бір топта үш жеңіске жетіп, үшінші орында қалды; Болгарияны 3:2 есебімен ұтқан 2019 жылғы 11 маусымдағы матч ірі турнир іріктеуіндегі алғашқы жеңісі болды. 10 қыркүйекте Англиядан 3:5 есебімен жеңілу екі жылға жуық созылған 15 матчтық жеңіліссіз серияны үзді. Ұлттар лигасындағы жетістігі арқасында Косово плей-оффқа шықты, бірақ Скопьеде Солтүстік Македониядан 1:2 есебімен ұтылды.

Кейінгі жылдары нәтижелер өзгермелі болды: 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде топ соңында қалды (бұл циклде 2021 жылғы 2 қыркүйекте Грузиядан қонақта 1:0 есебімен ұтып, әлем біріншілігі іріктеуіндегі тұңғыш жеңісін тіркеді), 2022–2023 жылдардағы Ұлттар лигасының C дивизионында екінші орын алды, ал ЕУРО-2024 іріктеуінде он матчта 11 ұпай жинап, төртінші орынмен шектелді. 2024–2025 жылдардағы Ұлттар лигасының C2 тобында 13 ұпаймен екінші болды; 2024 жылғы 15 қарашада Бухарестте өткен Румыниямен матч тәртіпсіздіктер салдарынан тоқтатылып, кейін Косовоға 0:3 есебімен техникалық жеңіліс берілді. 2025 жылдың наурызында плей-оффта Исландияны үйде 2:1, Мурсиядағы бейтарап алаңда 3:1 (жалпы есеп 5:2) жеңіп, тарихында тұңғыш рет Ұлттар лигасының B дивизионына көтерілді.

2025 жылдың маусымында үй алаңындағы жолдастық матчтарда Арменияны 5:2, Комор аралдарын 4:2 есебімен ұтты. 2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуін Базельде Швейцариядан 0:4 жеңіліспен бастағанымен, Приштинада Швецияны 2:0 ұтып, Словениямен үйде 0:0 тең ойнап, Гетеборгта Швецияны 1:0 жеңді; 2025 жылдың қарашасында Любляна қаласында Словенияны 2:0 ұтып, плей-оффқа жолдама алды, ал үйде Швейцариямен 1:1 тең ойнады. 2026 жылғы 26 наурызда плей-офф жартылай финалында Словакияны 4:3 есебімен жеңіп, тарихында тұңғыш рет шешуші матчқа шықты, бірақ Приштинадағы финалда Түркиядан 0:1 есебімен ұтылды. Құрама 2025 жылғы 8 қыркүйектен 2026 жылғы 31 наурызға дейін ресми емес әлем чемпионы атағын иеленді, ал 2026 жылы Косово Президентінің Еңбегі үшін медалімен марапатталды.

Ресми матчтардағы ең ірі жеңістері — 2018 жылғы 17 қарашада Та-Қалиде Мальтадан 5:0 және 2022 жылғы 24 наурызда Приштинада Буркина-Фасодан 5:0. Құрама сапында ең көп матч өткізген ойыншы — Мергим Войвода (79), ең көп гол соққан футболшы әрі капитан — Ведат Мурики (33). Бас бапкер — Франко Фода. ФИФА рейтингіндегі ең жоғары көрсеткіші — 78-орын (2026 жылдың наурызы), ең төмені — 190-орын (2016 жылдың шілде-тамызы).

Тәуелсіздік жарияланғанға дейін құраманың формасы негізінен қызыл-қара түсті болса, одан кейін көк пен сары басым түске айналды. 2016 жылғы 5 қазанда Косово испандық Kelme компаниясымен төрт жылдық келісімге қол қойып, УЕФА мен ФИФА мүшелігінен кейінгі алғашқы ресми форма жеткізушісін тапты, ал 2026 жылғы 5 ақпаннан бастап форманы неміс компаниясы Adidas шығарады. «Фадиль Вокрри» стадионына дейін құрама «Адем Яшари» олимпиада стадионын пайдаланған, ал 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Приштина мен Митровицадағы нысандар жөндеуде болғандықтан Шкодердегі «Лоро Боричи» стадионында ойнады. 2019 жылғы 12 шілдеде 30 000 орындық ұлттық стадион құрылысы басталғанымен, орналасу жеріне қатысты саяси себептермен жұмыс тоқтатылды.

Косовоның ең принципті қарсыластарының бірі — Албания, олармен кездесу «бауырластар дербиі» деп аталады және оның тарихы 1942 жылғы алғашқы матчтан басталады. Румыниямен қарым-қатынас шиеленісті: Румыния Косово тәуелсіздігін мойындамайды, ал 2023 жылдың қыркүйегіндегі ЕУРО-2024 іріктеу матчында Косово ойыншылары румын жанкүйерлерінің Сербияны қолдаған ұрандары мен баннерлеріне наразылық білдіріп, алаңнан кетіп қалған болатын; кейін ойын жалғасып, Румыния 2:0 жеңіске жетті. Косово соғысынан кейін құрама Кипр түріктерінің футбол қауымдастығының 50 жылдығына арналған турнирге де қатысып, иелерінен 0:1 жеңіліп, Сапми құрамасын 4:1 ұтқан.