Аталанта тарихы

Клубты 1907 жылы 17 қазанда Паоло Сарпи классикалық лицейінің оқушылары құрып, оған ежелгі грек мифологиясындағы жүйрік қыз Аталантаның есімін берген. Италия футбол федерациясы клубты тек 1914 жылы мойындады, ал 1919 жылы федерация ел чемпионатының жоғары дәрежесіне Бергамодан бір ғана клубты жіберетінін мәлімдеді. Аталанта мен «Бергамаска» келісімге келе алмаған соң, мәселе қосымша кездесуде шешілді: Аталанта 2:0 есебімен жеңді. Солай бола тұра, 1920 жылы екі клуб бірігіп, қазіргі Atalanta Bergamasca Calcio құрылды әрі қара-көк түстер бекітілді.

1920 жылдары екінші дәрежелі Seconda Divisione-де ойнаған команда 1927/28 маусымында топта бірінші орын алып, плей-оффта «Пистойезені» ұтып, алғашқы екінші дивизион чемпиондығына қол жеткізді. 1928 жылы Боргo Санта-Катерина ауданында өзінің қазіргі стадионын ашты, 1929 жылы «Серия В-ға» қабылданды. Бапкер Оттавио Барбьеридің басшылығымен 1937 жылы тұңғыш рет «Серия А-ға» көтерілді, бірақ сол маусымның соңында түсіп қалды, ал 1940 жылы «Серия В» чемпионы атанып қайта оралды. 1947/48 маусымында Иво Фиорентинидің қол астында бесінші орын алды — бұл 2017 жылға дейінгі ең үздік нәтиже болды. Сол кезде ірі қалалардың атақты командаларын, соның ішінде 1940 жылдары бес рет чемпион болған «Гранде Торинону» жеңіп жүргені үшін клуб «провинциале террибиле», яғни «қорқынышты провинция командасы» атанды. 1958 жылы келісілген ойын деген айып тағылып, «Серия В-ға» түсірілді; бір жылдан кейін айыптың негізсіз екені анықталып, команда «Серия В» чемпионы ретінде жоғары лигаға қайта көтерілді.

1963 жылы Аталанта финалда «Торинону» 3:1 ұтып, Италия Кубогын жеңіп алды; сол кездесуде шабуылшы Анджело Доменгини хет-трик жасады. Бұл негізгі команданың алғашқы ірі тұлғасы еді. 1960 жылдардың басында клуб халықаралық додаларға шықты: Митропа кубогы, Достық кубогы, Альпі кубогы. Кубок иегерлерінің кубогында 1963/64 маусымда алғашқы айналымда Португалияның «Спортингінен» ұтылды. 1969 жылы он жылдан соң жоғары лигадан түсіп қалды, 1970 жылдары екі дивизион арасында ауысып жүрді, ал 1981 жылы тарихында тұңғыш рет «Серия C1-ге» дейін құлдырады. Бұл соққы клубты жаңғыртып, басқаруда көп өзгеріс әкелді: 1982 жылы «Серия C1-дің» А тобын еркін жеңіп, 1984 жылы «Серия А-ға» оралды.

1987 жылы Аталанта Италия Кубогының финалында «Наполиден» екі матчтың қорытындысы бойынша 0:4 есебімен ұтылды, бірақ «Наполи» чемпион атанғандықтан, Кубок иегерлерінің кубогына жолдама алды. Эмилиано Мондонико бапкер болып тағайындалып, команда «Серия В-де» бір ғана маусым өткізді. Еуропалық кубокта Аталанта Уэльстің «Мертир-Тидвилінен» бірінші матчта ұтылса да, жауап кездесуін жеңіп, жартылай финалға дейін жетті, онда болашақ жеңімпаз Бельгияның «Мехеленінен» жалпы есеппен 2:4 есебімен ұтылды. Бұл — ел чемпионатының жоғары дивизионынан тыс ойнаған клубтың УЕФА-ның ірі додаларындағы ең үздік нәтижесі. 1988/89 маусымында алтыншы орын алып, УЕФА Кубогына шықты, алғашқы айналымда Мәскеудің «Спартагынан» ұтылды, ал 1990/91 маусымда осы додада ширек финалға жетіп, жергілікті қарсыласы әрі болашақ жеңімпаз «Интернационалеге» есе жіберді.

1994 жылы клуб қайта құлдырады, бірақ 1995 жылы оралды. 1995/96 маусымда Италия Кубогының финалында «Фиорентинаға» жеңілді, ал 1996/97 маусымда шабуылшы Филиппо Индзаги 24 гол соғып, Аталанта тарихында «Серия А-ның» үздік бомбардирі атанған тұңғыш ойыншы болды. Негізгі ойыншыларын сатқан клуб 1998 жылы «Серия В-ға» түсті, 2000 жылы Джованни Вавассоридің басшылығымен жастарға сүйеніп қайта көтерілді. 2000 жылдары команда тағы екі рет (2003 және 2005 жылдары) дивизионнан түсіп, екеуінде де бір маусымнан соң оралды. 2010 жылы кезекті құлдыраудан кейін клуб президенті болып кәсіпкер Антонио Перкасси келді, Стефано Колантуоно бапкерлікке қайта оралды, ал команда 2011 жылы «Серия В-ні» жеңіп, жоғары лигаға көтерілді. Сол тұста капитан Кристиано Дони келісілген ойындар жөніндегі Calcioscommesse ісі бойынша күдіктілер қатарында аталып, футболдан үш жарым жылға шеттетілді, клуб 2011/12 маусымда алты, 2012/13 маусымда екі ұпайдан айырылды.

2016/17 маусым алдында бас бапкер болып «Дженоаны» бұрын басқарған Джан Пьеро Гасперини тағайындалды. Ол клубтың жасөспірімдер мектебінің түлектерін негізгі құрамға тартып, команданы 72 ұпаймен төртінші орынға шығарды: Аталанта 26 жылдық үзілістен кейін еуропалық кубокқа оралды. 2018/19 маусымда «Серия А-да» үшінші орын алып, тарихында тұңғыш рет УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне жолдама алды, сол маусымда Италия Кубогының финалында «Лациодан» 0:2 есебімен ұтылды. 2019/20 маусымда Чемпиондар лигасының алғашқы үш кездесуінде де ұтылса да, 1/8 финалға өтіп, Испанияның «Валенсиясын» екі матчта жеңіп, ширек финалға шықты, онда Францияның «Пари Сен-Жермені» жолын кесті. Келесі маусымда «Аяксты» қонақта ұтып, қайтадан 1/8 финалға жетті, ал чемпионатта үшінші орынды үшінші маусым қатарынан иеленді және Италия Кубогының финалында «Ювентустен» 1:2 есебімен ұтылды.

2022 жылғы 19 ақпанда Стивен Пальюка бастаған АҚШ консорциумы клубты бақылайтын La Dea srl компаниясының 55 пайызын сатып алды; Пальюка төрағаның әріптесі атанды, Антонио Перкасси төраға болып қалды. 2023 жылғы 4 тамызда Аталанта «Серия С-де» дубль команда құрып, мұны істеген екінші итальян клубы болды. 2023/24 маусымда Италия Кубогының финалында «Ювентустен» 0:1 есебімен ұтылды, бірақ УЕФА Еуропа лигасының финалында Адемола Лукманның хет-трикі арқасында «Байер Леверкузенді» 3:0 есебімен жеңіп, 1963 жылдан бергі алғашқы тұлғасын қанжығасына байлады; доданың аты мен форматы өзгергеннен кейін оны жеңген тұңғыш итальян клубы болды. 2024 жылы УЕФА Суперкубогында екінші орын алды. 2025/26 маусым алдында бас бапкер болып Иван Юрич тағайындалып, сол жылдың қарашасында қызметінен босатылды, оның орнына Раффаэле Палладино келді; кейіннен команданы Маурицио Сарри басқарды.

Құрылған кезде клуб жұқа қара-ақ тік жолақты жейде киді, 1920 жылғы бірігуден кейін ортақ ақ түс алынып тасталып, қара мен көк түс негізгі болып қалды. Алғашқы жылдары жейде қара-көк төрттіктерден тұрса, бірнеше жылдан соң классикалық қара-көк тік жолақтар енгізілді әрі содан бері сақталып келеді. Қонақтағы формасы дәстүрлі түрде ақ түсті, ал үшінші жиынтықта әртүрлі түс қолданылған. 2010 жылдан бері клуб күнтізбелік жылдың соңғы үй матчын арнайы «Рождество формасында» өткізеді, кейін бұл жейделер қайырымдылық мақсатында аукционға шығарылады. Клубтың тарихында бес елтаңба болды; 1963 жылдан бастап елтаңбада мифологиялық Аталантаның бейнесі пайда болды, 1984 жылғы нұсқада қалқан дөңгелекке ауысып, алтын алма туралы аңызды меңзейтін сары шеңбер қосылды, ал қазіргі елтаңба 1993 жылы жасалып, оған клубтың аты мен 1907 деген құрылған жылы енгізілді.

Аталанта 1928 жылдан бері Бергамоның Боргo Санта-Катерина ауданындағы қазіргі стадионында ойнайды; оның сыйымдылығы — шамамен 24 950 орын, қазіргі атауы — «Нью Бэланс Арена». Бұған дейін клубтың тұрақты алаңы болмаған, тек 1914 жылы Бергамо–Милан теміржолының жанында алғашқы алаң салынған, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қаржы тапшылығынан жер сатылып кеткен соң кәсіпкер әрі қайырымдылық жасаушы Бетти Амбивери Сериатедегі «Клементина» алаңын клубқа берген. Жаңа стадион бір жылда, 3,5 миллион лирге тұрғызылып, 1928 жылы ашылды және фашист Марио Бруманың атымен аталды, соғыстан кейін «Коммуналдық стадион» деп өзгертілді. 1949 жылы оңтүстік трибунаның, 1960 жылдары солтүстік трибунаның құрылысы басталды (соңғысы 1971 жылы ашылды), 1984 жылы жүгіру жолы алынып, сыйымдылық ұлғайтылды: сол жылғы «Интермен» 1:1 аяқталған матчқа 43 мыңнан астам көрермен жиналып, стадион рекордын орнатты. 1994 жылы арена «Италияның көк атлеттері» деп аталды, 1997 жылы автоапатта қайтыс болған 22 жастағы шабуылшы Федерико Пизанидің құрметіне солтүстік трибуна Curva Pisani, 2012 жылы алаңда құлап жан тәсілім еткен 25 жастағы Пьермарио Морозинидің құрметіне оңтүстік трибуна Curva Morosini атанды. 2017 жылы клуб стадионды муниципалитеттен 8,6 миллион еуроға сатып алып, өз аренасына иелік ететін төрт «Серия А» клубының біріне айналды; реконструкция кезінде еуропалық кубок матчтарын Реджо-Эмилиядағы «Мапеи Стадиумда», ал Чемпиондар лигасындағы дебют маусымында Миландағы «Сан-Сирода» өткізуге мәжбүр болды. 2019 жылғы 1 шілдеден бастап арена демеушілік келісім бойынша «Гевисс Стадиум» деп аталды. Негізгі және жасөспірімдер командалары Зингониядағы Бортолотти спорт кешенінде жаттығады: оны клуб үшін президент Акилле Бортолотти сатып алып, 1977 жылы ашқан.

Клубтың жасөспірімдер академиясы Еуропадағы ең танымал мектептердің бірі саналады. Оны жүйелі түрде дамыту 1950 жылдардың соңында басталды, ал 1990 жылдардың басында президент Антонио Перкасси Фермо Фавиниді «Комодан» шақырып, жастар жүйесіне жаңа инвестиция саясатын енгізді. 1991 жылдан 2014 жылға дейін Аталантаның жасөспірімдер командалары 17 ұлттық тұлға жеңіп алды. Кovercianoдағы зерттеу орталығының бағалауынша, клуб академиясы Италияда бірінші, Еуропада алтыншы орында тұрды, ал CIES футбол обсерваториясының 2014 жылғы зерттеуінде Еуропаның бес ірі чемпионатында ойнайтын 25 түлегімен әлемде сегізінші орынды иеленді.

2022 жылғы сауалнамаға сәйкес, Аталанта шамамен 314 мың жанкүйерімен Италияда тоғызыншы орында. Жанкүйерлердің басым бөлігі Бергамо провинциясында тұрады, олар елдегі ең берілген әрі жігерлі көрермендердің қатарында саналады. Ультрастардың негізгі бөлігі солтүстік трибунада Curva Nord 1907 тобына бірігеді, оңтүстік трибунада Forever Atalanta тобы орналасады. 2010 жылдан бері Перкасси бастаған Neonati Atalantini бағдарламасы бойынша Бергамода туған әрбір нәрестеге клуб жейдесі сыйға тартылады: 2020 жылға қарай 36 мыңнан астам жейде таратылды. 2002 жылдан бері жанкүйерлер жазда «Құдай-ана мерекесін» ұйымдастырып келеді. Аталанта жанкүйерлері 1980 жылдардан бері «Тернана», сондай-ақ Германияның «Айнтрахт Франкфурт» клубының жақтастарымен достасады; «Специя», «Козенца», «Кавезе» және Австрияның «Ваккер Инсбрук» клубының жанкүйерлерімен де жылы қарым-қатынаста.

Ең өткір бәсекелестік — көршілес «Брешиамен» болған Ломбардия дербиі; оның тамыры 1126 жылдан, Бергамо мен Брешиа арасындағы орта ғасырлық жер дауынан бастау алады. 1993 жылы «Брешиа» 2:0 ұтқан матч трибуналардағы төбелес салдарынан үш рет тоқтатылып, 20-дан астам көрермен ауруханаға түскен соң, тартыс одан әрі шиеленісті; «Брешиа» 2025 жылы таратылғаннан кейін бәсеке оның мұрагері Union Brescia клубымен жалғасты. Клубтың «Торино», «Ювентус», «Рома», «Милан», «Интер», «Наполи», «Лацио», «Фиорентина», сондай-ақ «Болонья», «Комо», «Дженоа», «Эллас Верона», «Пиза», «Виченца» және Хорватияның «Динамо Загреб» клубының жанкүйерлерімен де қарама-қайшылығы бар.

1925 жылы алғашқы кәсіпқой бапкер Чезаре Ловати шақырылғаннан бері клубта 61 бапкер жұмыс істеді. Ең көп матч өткізген маман — Джан Пьеро Гасперини: барлық додада 438 кездесу және жеті маусым қатарынан; одан кейін Эмилиано Мондонико (екі кезеңде 299 матч) мен Стефано Колантуоно (281 матч) тұр. Клуб президенттерінің ішінде ең ұзақ қызмет еткені — 2008 жылдың қаңтарында инсульт алғаннан кейін орнын ұлы Алессандроға берген Иван Руджери; 2010 жылы Алессандро Руджери өз үлесін Антонио Перкассиге сатты. Клубта үш ойын нөмірі мәңгілікке алынып тасталған: 12-нөмір жанкүйерлерге, әсіресе Curva Pisani көрермендеріне арналған, 14-нөмір шабуылшы Федерико Пизанидің, 80-нөмір радиожурналист Элио Корбанидің құрметіне бекітілген.